TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
BAHAR FIRAT VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/9810)
Karar Tarihi: 9/1/2018
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Engin YILDIRIM
Üyeler
:
Serdar ÖZGÜLDÜR
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Recep KÖMÜRCÜ
Recai AKYEL
Raportör
:
Heysem KOCAÇİNAR
Başvurucular
:
1. Bahar FIRAT
2. Beril SÖNMEZ
3. Emine Aslı ODMAN
4. Reyda ERGÜN
Vekili
:
Av. Elif YEREBAKAN İNCEDEMİR
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, işe iade istemiyle açılan davada usul ve kanunaaykırı karar verilmesi, yargılamanın makul süre içinde tamamlanmaması ve aleyhehükmedilen vekâlet ücretinin dayanağının kararda tartışılmaması nedeniyle adilyargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 16/6/2014 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvuruların kabul edilebilirlik incelemesininBölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. 2014/9812, 2014/9813, 2014/9814, numaralı bireysel başvurudosyalarının aralarındaki hukuki bağlantı nedeniyle 2014/9810 numaralı bireyselbaşvuru dosyası ile birleştirilmesine; incelemenin 2014/9810 başvuru numaralıbireysel başvuru dosyası üzerinden yürütülmesine karar verilmiştir.
6. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
7. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına vebu kapsamda sunulan görüşlerine atfen başvuru hakkında görüş sunulmayacağınıbildirmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylarözetle şöyledir:
9. Özel bir üniversitede araştırma görevlisi olarak çalışmaktaolan başvurucuların iş sözleşmesi araştırma görevlisi olarak atandıklarıtarihin üzerinden yedi yıl geçmesine rağmen doktoralarını tamamlayamadıklarıgerekçesiyle üniversite yönetimi tarafından 31/8/2011 tarihinde feshedilmiştir.
10. Başvurucular iş akdinin haksız olarak feshedildiği ve feshinardındaki gerçek nedenin yürütmüş oldukları sendikal faaliyet olduğunu ilerisürerek ayrı ayrı işe iade ve tazminat istemiyle 3/8/2011 tarihinde davaaçmışlardır.
11. İstanbul 1. İş Mahkemesi 4/11/2013 tarihli kararlar ile davadilekçelerinin ayrı ayrı görev yönünden reddine, 1.320 TL maktu vekâlet ücretiile 260 TL yargılama giderlerinin her bir davacıdan ayrı ayrı alınarak davalıyaverilmesine ve başvurucular tarafından yapılan yargılama giderlerinin üzerilerinde bırakılmasına karar vermiştir. Gerekçelikararda mahkeme özetle başvurucular ile üniversite arasındaki ilişkinin statühukukuna tabi olduğunu ifade etmiş ve dolayısıyla sözleşmenin feshine ilişkinuyuşmazlığın çözümlenmesi görevinin idari yargı mercilerine ait bulunduğunubelirtmiştir.
12. Söz konusu kararlar başvurucular tarafından temyiz edilmişve işe iade davalarının açıldığı tarihte adli yargının görevli olduğu ve yargıyolu nedeniyle verilecek görevsizlik kararlarında vekâlet ücreti ve yargılamagiderlerine hükmedilemeyeceği itiraz olarak ileri sürülmüştür. Yargıtay 9.Hukuk Dairesinin 6/3/2014 tarihli kararlarıile ilkderece mahkemesi kararları onanarak aynı tarihte kesinleşmiştir.
13. Nihai kararlar başvurucular vekiline 15/5/2014 tarihindetebliğ edilmiştir. Başvurucular 16/6/2014 tarihinde ayrı ayrı bireyselbaşvuruda bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK
A. Kanun Hükümleri
14. 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun ''Öğretim Yardımcıları'' kenar başlıklı33. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:
"Araştırma görevlileri,yükseköğretim kurumlarında yapılan araştırma, inceleme ve deneylerde yardımcıolan ve yetkili organlarca verilen ilgili diğer görevleri yapan öğretim yardımcılarıdır.Bunlar ilgili anabilim veya anasanat dalıbaşkanlarının önerisi, Bölüm Başkanı, Dekan, enstitü, yüksekokul veyakonservatuvar müdürünün olumlu görüşü üzerine rektörün onayı ile araştırmagörevlisi kadrolarına en çok üç yıl süre ile atanırlar; atanma süresi sonundagörevleri kendiliğinden sona erer. (Ek cümle: 21/4/2005 – 5335/10 md.) Bunlar aynı usulle yeniden atanabilirler…"
15. 2547 sayılı Kanun’un ek8. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
''Vakıfca kurulacak yüksekögretim kurumlarındaki akademik organlar, Devletyükseköğretim kurumlarındaki akademik organlar gibi düzenlenir ve onlarıngörevlerini yerine getirir. Öğretim elemanlarının nitelikleri Devletyükseköğretim kurumlarındaki öğretim elemanlarının niteliklerininaynıdır."
16. 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama UsulüKanunu'nun ''Görevli olmayan yerlerebaşvurma'' kenar başlıklı 9. maddesinin (1) numaralı fıkrası şuşekildedir:
''Çözümlenmesi Danıştayın, idare ve vergi mahkemelerinin görevlerinegirdiği halde, adli ve askeri yargı yerlerine açılmış bulunan davaların görevnoktasından reddi halinde, bu husustaki kararların kesinleşmesini izleyengünden itibaren otuz gün içinde görevli mahkemede dava açılabilir. Görevsizyargı merciine başvurma tarihi, Danıştaya, idare vevergi mahkemelerine başvurma tarihi olarak kabul edilir.''
17. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılıHukukMuhakemeleri Kanunu'nun''Yargılama giderlerinin kapsamı'' kenar başlıklı323. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (ğ) bendi şu şekildedir:
''Vekille takip edilen davalarda kanungereğince takdir olunacak vekâlet ücreti''
18. 6100 sayılı Kanun'un ''Yargılamagiderlerinden sorumluluk'' kenar başlıklı 326. maddesinin (1)numaralı fıkrası şuşekildedir:
''Kanunda yazılı hâller dışında, yargılamagiderlerinin, aleyhine hüküm verilen taraftan alınmasına karar verilir.''
B. Yargı İçtihatları
19. Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümünün 5/11/2012 tarihli veE.2012/189, K.2012/234 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:
''Somut olay ve mevzuat hükümleri birlikteirdelendiğinde; davalı Üniversitenin, sürekli ve düzenli nitelikteki kamuhizmetinde çalıştırdığı davacının; statüsü, göreve alınması, hak ve yetkilerigözetildiğinde, İdare Hukuku kapsamında bir kamu personeli olduğu açıktır. Buaçıdan davacının, iş akdinin feshine ilişkin işleminin de 2577 sayılı Kanunun2'inci maddesinin 1'inci fıkrasının (a) bendinde tanımı yapılan iptal davasınakonu edilebilecek nitelikte bir idari işlem niteliği taşıdığı; bu işleminhukuka uygunluğunun denetiminin de, Anayasayla budenetim için oluşturulan İdari Yargı'nın görev alanında bulunduğu sonucunavarılmıştır."
V. İNCELEME VE GEREKÇE
20. Mahkemenin 9/1//2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Makul SüredeYargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
21. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkinidari yargılamanın süresi tespit edilirken sürenin başlangıç tarihi olarakdavanın ikame edildiği tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak -çoğu zaman icraaşamasını da kapsayacak şekilde- yargılamanın sona erdiği, yargılaması devameden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yargılanma hakkınınihlal edildiğine ilişkin şikâyetle ilgili kararını verdiği tarih esas alınır (Selahattin Akyıl, B. No: 2012/1198,7/11/2013, §§ 45, 47).
22. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkinidari yargılama süresinin makul olup olmadığı değerlendirilirken yargılamanınkarmaşıklığı ve kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılamasürecindeki tutumu ve başvurucunun yargılamanın süratle sonuçlandırılmasındakimenfaatinin niteliği gibi hususlar dikkate alınır (Selahattin Akyıl, § 41).
23. Anılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer başvurulardaverdiği kararlar dikkate alındığında somut olayda 2 yıl 7 ay 3 günlük yargılamasüresinin makul olduğu sonucuna varmak gerekir.
24. Açıklanan nedenlerle başvurunun bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniylekabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
B. Mahkemeye ErişimHakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
25. Başvurucular, içtihat değişikliği sonucunda davanın görevnedeniyle reddine karar verilirken yargılama giderlerinden olan vekâletücretine hangi nedenle hükmedildiğinin açık ve somut dayanağının gerekçelikararda gösterilmediğini ileri sürmüşlerdir.
26. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılanhukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifinikendisi takdir eder (Tahir Canan,B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucuların aleyhe hükmedilen vekâletücreti ve yargılama giderine yönelik iddialarının mahkemeye erişim hakkıkapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
27. Başvurucuların işe iade istemiyle adli yargıda açmışoldukları davalar idari yargının görev alanına girdiği gerekçesiyle reddedilmişve her bir başvurucunun Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi üzerinden hesaplananmaktu vekâlet ücreti ile üniversite tarafından yapılan yargılama giderlerindenoluşan toplam 1.580 TL'yi karşı tarafa ödemesine karar verilmiştir.Başvurucuların içtihat değişikliğine gidilerek verilen görevsizlik kararınedeniyle vekâlet ücreti ve yargılama giderlerinden sorumlu tutulmalarının mahkemeyeerişim hakkını ihlal ettiği iddialarını içerir başvurusunun, kabuledilebilirlik kriterlerinden olan anayasal ve kişisel önemden yoksun olmakriteri yönünden incelenmesi gerekir.
28. Anayasal ve kişisel önemden yoksun olma kriterine ilişkingenel ilkeler Anayasa Mahkemesince daha önce incelenmiş ve bu konuda kararverilmiştir (bkz. K.V., [GK], B.No:2014/2293, 1/12/2016, §§ 47-68).
29. Anayasa Mahkemesi, önüne gelen iddialara ilişkin birçok başvurudamahkemeye erişim hakkının kapsam ve içeriğini belirlemiştir(Mürsel Malkoç, [GK], B.No:2013/9466, 27/10/2015, § 27; Özkan Şen, B. No: 2012/791, 7/11/2013, § 52; Serkan Acar, B. No: 2013/1613,2/10/2013,§§ 38-39)
30. Buna göre Mahkemenin sıklıkla uygulanmış açık biriçtihadının bulunduğumahkemeye erişimhakkınınihlal edildiğine ilişkin başvurunun genel bir soruna işaret etmediği gibiAnayasa'nın uygulanması ve yorumlanması veya temel hakların kapsamının vesınırlarının belirlenmesi açısından da önem taşıdığının ortaya konulamadığısonucuna varılmıştır.
31. Somut olayda başvurucuların, Uyuşmazlık Mahkemesikararlarında açıklandığı üzere idari yargıda açılması mümkün olan bir davayıadli yargı yerinde açmayı tercih etmeleri sonucunda davanın görev yönündenreddi ile birlikte başvurucular aleyhine yargılama giderlerine hükmedildiğisaptanmıştır. Başvurucuların üniversite mezunu olup yedi yılıaşkınbir süre araştırma görevlisi olarak görev yaptıkları ve içinde bulunduklarıkişisel koşullara göre kendilerineciddi anlamda zarar verdiği veya kendileri için ne denli önemli olduğuhususunda herhangi bir açıklamada bulunmadıkları da nazara alındığında önemlibir zararın bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
32. Açıklanan nedenlerle anayasal ve kişisel önemden yoksunolduğu anlaşılan başvurunun bu kısmının diğer kabul edilebilirlik şartlarıyönünden incelenmeksizin kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
C. Diğer İhlal İddiaları
33. Başvurucular, vakıf üniversitesi ile öğretim görevlileriarasında yapılan hizmet sözleşmesinden kaynaklanan uyuşmazlıkların hangimahkemelerde çözümleneceği hususunda adli ve idari yargı mercileri arasındaolumlu görev uyuşmazlığı bulunduğunu iddia etmişlerdir. Uyuşmazlık Mahkemesikararlarının somut olay dışında bağlayıcılığı bulunmadığından bu belirsizliğindevam ettiğini ileri süren başvurucular, mevzuat ve yargı kararları gereğinceişçi sayılmaları nedeniyle işçi sendikasına üye olduklarını ve bu sendikalfaaliyetler nedeniyle işlerine son verildiğini bildirmişlerdir. Başvurucular,verilen görevsizlik kararı uyarınca idari yargıda dava açma imkânına sahipiseler de idari yargıda sendikal haklara ilişkin bir dava türü bulunmadığındanadil yargılanma hakkı ile sendikaya üye olma hakkının ihlal edildiğini ilerisürmüşlerdir.
34. 6216 sayılı Kanun’un 45. maddesinin (2) numaralı fıkrasıuyarınca bireysel başvuru yoluna başvurabilmek için olağan kanun yollarınıntüketilmiş olması gerekir (Ayşe Zıraman ve Cennet Yeşilyurt, B. No: 2012/403,26/3/2013, § 16).
35. Somut olayda başvuruya konu İstanbul 1. İş Mahkemesi4/11/2013 tarihli kararları ile uyuşmazlığın çözümünde idari yargının görevliolduğu gerekçesiyle dava dilekçesinin reddine karar vermiş, temyiz edilenkararlar Yargıtay denetiminden geçerek 6/3/2014 tarihinde kesinleşmiştir. Hâlböyle iken başvurucuların uyuşmazlığın esasının çözümü için 2577sayılı Kanun'un9. maddesinin (1) numaralı fıkrası uyarınca hükmün kesinleşmesinden itibarenotuz günlük süre içinde görevli mahkemede dava açma hakkı bulunduğundan hukuksisteminde düzenlenen başvuru yollarını usulünce tüketmeden bireysel başvurudabulundukları belirlenmiştir.
36. Açıklanan nedenlerle başvurunun bu kısmının diğer kabuledilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemezolduğuna karar verilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Makul sürede yargılanma hakkı ve mahkemeye erişim hakkınınihlal edildiğine ilişkin iddiaların açıkçadayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
2. Diğer ihlal iddialarının başvuruyollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA9/1/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.