TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
BALÇOVA TERMAL TURİZM VE OTELCİLİK TİCARET A.Ş. BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2013/2687)
Karar Tarihi: 1/12/2015
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Engin YILDIRIM
Üyeler
:
Alparslan ALTAN
Celal Mümtaz AKINCI
Muammer TOPAL
M. Emin KUZ
Raportör
:
Bahadır YALÇINÖZ
Başvurucu
:
Balçova Termal Turizm ve Otelcilik Ticaret A.Ş.
Vekili
:
Av. Hatice ASLAN ATABAY
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1.Başvuru, İzmir 3. İdare Mahkemesinde açılan davada taraf mevkiinden çıkarılmanedeniyle mülkiyet ve adil yargılanma haklarının ihlal edildiği iddiasınailişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2.Başvuru, 19/4/2013 tarihinde İzmir 5. Asliye HukukMahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinde belirlenen eksiklikler tamamlatılmış ve başvurunun Komisyonasunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespitedilmiştir.
3.İkinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca 30/4/2015 tarihinde,başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına kararverilmiştir.
4.Bölüm Başkanı tarafından 15/6/2015 tarihinde,başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına kararverilmiştir.
5.Adalet Bakanlığına (Bakanlık) başvuru konusu olay ve olgular bildirilmiş,başvuru belgelerinin bir örneği görüş için gönderilmiştir. Bakanlık, yazılıgörüşünü 17/8/2015 tarihinde Anayasa Mahkemesinesunmuştur.
6.Bakanlık görüş yazısı, başvurucuya 26/8/2015 tarihindebildirilmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne cevaplarını içeren dilekçesini 9/9/2015 tarihinde sunmuştur.
III. OLAY VE OLGULAR
A. Olaylar
7.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve başvuruya konu yargılamadosyası içeriğinden tespit edilen ilgili olaylar özetle şöyledir:
8.Başvurucu Şirket, %99,96 hissesi İzmir İl Özel İdaresine ait bir anonim şirketolup aktifinde kayıtlı Büyük Balçova Otelini açık teklif artırma usulüylekiralamıştır.
9.Üçüncü kişi Radyo 35 İzmir Televizyon Yayıncılığı ve Reklamcılık A.Ş.tarafından ihaleye çıkma işlemi ile 22/12/2009tarihinde yapılacak ihalenin iptali istemiyle dava açılmıştır. İzmir 3. İdareMahkemesi 23/12/2009 tarihli ve E.2009/1836,K.2009/2034 sayılı kararında; söz konusu Otelin maliki olan başvurucunun anonimşirket olduğu, 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’na tabiolmadığı, yerleşik içtihatlara göre kamu kurum ve kuruluşlarının kâr elde etmekamacıyla kurdukları şirketlerle ilgili uyuşmazlıkların çözüm yerinin adli yargıyerleri olduğu, bu itibarla kamu gücüne dayanmadan tesis edilen işlemlerdenkaynaklanan uyuşmazlığın çözümünün adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiylegörev yönünden davanın reddine karar vermiştir.
10.Davacının temyiz istemi, Danıştay Onüçüncü Dairesinin24/12/2010 tarihli ve E.2010/993, K.2010/8746 sayılıkararıyla kabul edilerek davalı Şirketin sermayesi ile yönetim ve denetimyapısı dikkate alındığında iptali istenilen işlemlerin idari işlem niteliğindeolduğu, uyuşmazlığın çözümünde idari yargının görevli olduğu, buna göregörevsizlik kararının hukuka aykırı olduğu, ancak davada husumetin davalıŞirketin hâkim ortağı olan İzmir İl Özel İdaresine yöneltilmesi gerektiğigerekçesiyle İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.
11.Başvurucunun karar düzeltme talebi de aynı Dairenin 28/11/2012tarihli ve E.2011/2881, K.2012/3438 sayılı kararıyla reddedilmiştir.
12.Bozma kararına uyarak uyuşmazlığı yeniden inceleyen İzmir 3. İdare Mahkemesi, 26/2/2013 tarihli ve E.2013/94 sayılı hasım düzeltmekararında husumetin İl Özel İdaresine yöneltilmesi suretiyle davanın idariyargıda görülmesi gerektiği gerekçesiyle başvurucuyu hasım mevkiindençıkarmıştır.
13.Bu karar 22/3/2013 tarihinde başvurucu Şirkete tebliğedilmiş ve başvurucu, hasım düzeltme kararıyla mülkiyet ve mahkemeye erişimhakkının ihlal edildiği iddiası ile 19/4/2013 tarihinde Anayasa Mahkemesinebireysel başvuruda bulunmuştur.
14.Öte yandan İlk Derece Mahkemesi 18/4/2013 tarihli arakararıyla başvurucuya davayı ihbar etmiş, başvurucu 22/5/2013 tarihli dilekçeile davalı idare yanında davaya müdahale talebinde bulunmuş ve Mahkemenin26/6/2013 tarihli kararıyla başvurucunun talebi kabul edilerek davalı idareyanında davaya katılması sağlanmıştır.
15.İlk Derece Mahkemesi 12/12/2014 tarihli ve E.2013/94,K.2014/1821 sayılı kararıyla davanın reddine karar vermiştir.
16.Davacı Şirket tarafından karar temyiz edilmiş olup Danıştay OnüçüncüDairesinin temyiz incelemesi devam etmektedir.
B. İlgili Hukuk
17. 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama UsulüKanunu’nun 31. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:
" Bu Kanunda hüküm bulunmayan hususlarda; hakimin davaya bakmaktan memnuiyeti ve reddi, ehliyet,üçüncü şahısların davaya katılması, davanın ihbarı, tarafların vekilleri,feragat ve kabul, teminat, mukabil dava, bilirkişi, keşif, delillerin tespiti,yargılama giderleri, adli yardım hallerinde ve duruşma sırasında taraflarınmahkemenin sukünunu ve inzibatını bozacakhareketlerine karşı yapılacak işlemler ile elektronik işlemlerde Hukuk UsulüMuhakemeleri Kanunu hükümleri uygulanır.”
18. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk MuhakemeleriKanunu’nun 66. maddesi şöyledir:
“Üçüncü kişi, davayı kazanmasında hukuki yararı bulunantaraf yanında ve ona yardımcı olmak amacıyla, tahkikat sona erinceye kadar, fer’î müdahil olarak davada yer alabilir.”
19.6100 sayılı Kanun’un 67. maddesi şöyledir:
“(1) Müdahale talebinde bulunan üçüncü kişi, yanındakatılmak istediği tarafı, müdahale sebebini ve bunun dayanaklarını belirten birdilekçeyle mahkemeye başvurur.
(2) Müdahale dilekçesi, davanın taraflarına tebliğ edilir.Mahkeme, gerekirse taraflarla birlikte üçüncü kişiyi de dinlemek üzere daveteder, gelmeseler dahi müdahale talebi hakkında karar verir.”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
20.Mahkemenin 1/12/2015 tarihinde yapmış olduğutoplantıda, başvurucunun 19/4/2013 tarihli ve 2013/2687 numaralı bireyselbaşvurusu incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
21.Başvurucu, aktifinde kayıtlı Otelin 22/12/2009tarihinde yapılan ihale sonucunda kiralandığını ancak çoğu ihaleye katılmayangerçek ve tüzel kişiler tarafından adli ve idari yargıda ihalenin iptali içindavalar açıldığını, bunlardan birinin de Radyo 35 Anonim Şirketi tarafındanaçılan dava olduğunu, bu davada İlk Derece Mahkemesinin verdiği davanın görevyönünden reddine ilişkin kararın Danıştay OnüçüncüDairesince bozulduğunu, kanun yolu başvurularının sonuç vermediğini,nihayetinde maliki olduğu Otelin kiralanmasına ilişkin davanın kendisinin dahliolmaksızın devam ettiğini belirterek Anayasa’nın 35. maddesinde düzenlenenmülkiyet hakkının ve 36. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının ihlaledildiğini ileri sürmüş; ihlalin tespiti ile yargılamanın yenilenmesine kararverilmesi talebinde bulunmuştur.
B. Değerlendirme
22.Başvurucu, İlk Derece Mahkemesince davalı konumundan çıkarılması nedeniylemülkiyet ve adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini iddia etmiştir.
23.Bakanlık görüşünde başvurucunun davaya müdahale talebinde bulunduğu ve butalebin kabul edildiği, bu doğrultuda müdahile verilen yetkiler çerçevesindedavayı takip etme olanağına sahip kılındığı ve davanın da reddedildiği dikkatealındığında somut olayda başvurucunun haklarının etkili bir şekildekorunmasının tehlikeye atılıp atılmadığı hususunun değerlendirilmesinin AnayasaMahkemesinin takdirinde olduğu beyan edilmiştir.
24.Başvurucu bu görüşe karşı başvuru formundaki iddialarını tekrarlamıştır.
25.Anayasa’nın 148. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:
“... Başvuruda bulunabilmek için olağan kanunyollarının tüketilmiş olması şarttır.”
26. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 45. maddesinin (2) numaralıfıkrası şöyledir:
“İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem,eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarınıntamamının bireysel başvuru yapılmadan önce tüketilmiş olması gerekir.”
27.Anılan Anayasa ve Kanun hükümlerine göre bireysel başvuru yoluyla AnayasaMahkemesine başvurabilmek için olağan kanun yollarının tüketilmiş olmasıgerekir. Temel hak ve özgürlüklere saygı, devletin tüm organlarının anayasalödevi olup bu ödevin ihmal edilmesi nedeniyle ortaya çıkan hak ihlallerinindüzeltilmesi idari ve yargısal makamların görevidir. Bu nedenle temel hak veözgürlüklerin ihlal edildiği iddialarının öncelikle derece mahkemeleri önündeileri sürülmesi, bu makamlar tarafından değerlendirilmesi ve bir çözümekavuşturulması esastır (Ayşe Zıraman ve Cennet Yeşilyurt, B. No: 2012/403, 26/3/2013, § 16).
28.Bu nedenle Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, iddia edilen hak ihlallerininderece mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde başvurulabilecek ikincil niteliktebir kanun yoludur. Bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği gereği AnayasaMahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek için öncelikle olağan kanunyollarının tüketilmesi zorunludur. Bu ilke uyarınca,başvurucunun Anayasa Mahkemesi önüne getirdiği şikâyetini öncelikle vesüresinde yetkili idari ve yargısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bukonuda sahip olduğu bilgi ve kanıtlarını zamanında bu makamlara sunması ve aynızamanda bu süreçte dava ve başvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermişolması gerekir (Ayşe Zıramanve Cennet Yeşilyurt, § 17).
29.İdari işlemlerden kaynaklanan hak ihlallerinin giderilmesi için öncelikle idariyargıda usulüne uygun dava açılması gerektiği, olağan kanun yolları usulüneuygun tüketildikten sonra hak ihlali hâlâ devam ediyorsa ancak bu takdirdeAnayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunulabileceği açıktır. ( Yaşar Öz, B. No: 2012/26, 26/3/2013, §§ 16-19).
30.Başvuru konusu olayda başvurucunun aktifinde kayıtlı Büyük Balçova Otelininaçık teklif arttırma usulüyle kiralanması ihalesinin iptali istemiylebaşvurucuya karşı İdare Mahkemesinde dava açılmış, İlk Derece Mahkemesi 23/12/2009 tarihinde davanın görev yönünden reddine kararvermiş; Danıştay Onüçüncü Dairesi, davada idariyargının görevli olduğu ve husumetin İl Özel İdaresine yöneltilerek davanıngörülmesi gerektiği gerekçesiyle İlk Derece Mahkemesi kararını bozmuş ve İlkDerece Mahkemesinin bozma kararına uyarak 26/2/2013 tarihli kararıylabaşvurucuyu hasım mevkiinden çıkarması üzerine başvurucu Anayasa Mahkemesinebireysel başvuruda bulunmuştur.
31.Diğer taraftan İlk Derece Mahkemesi 18/4/2013 tarihliara kararıyla başvurucuya davayı ihbar etmiş, başvurucunun 22/5/2013 tarihindedavaya katılma talebinde bulunması üzerine 26/6/2013 tarihinde davalı idareyanında davaya katılmasına karar vermiş, 12/12/2014 tarihli kararıyla dabaşvurucunun lehine olacak şekilde davanın reddine karar vermiştir.
32.2577 sayılı Kanun’un 31. maddesi ve bu maddenin yollamada bulunduğu 6100 sayılıKanun’un 66. ve 67. maddeleri uyarınca idari yargıda davaya katılma talebindebulunulabileceği, başvurucu her ne kadar hasım mevkiinden çıkarılması kararınedeniyle mülkiyet ve adil yargılanma haklarının ihlal edildiği iddiası ilebireysel başvuru da bulunmuş ise de başvurucunun davaya katılma talebi üzerineİlk Derece Mahkemesinin aldığı karar ile davalı idare yanında davaya müdahilolarak katılmış ve sonrasında dava başvurucu lehine sonuçlanmıştır.
33.Bu durumda başvurucunun mevzuatta öngörülmüş yargısal başvuru yollarınıntamamını usulüne uygun tüketmeden hasım mevkiinden çıkarılması üzerine doğrudanbireysel başvuruda bulunduğu görülmektedir.
34.Açıklanan nedenlerle anayasal hakkının ihlal edildiği iddiasının yetkili derecemahkemeleri önünde tanınan başvuru yolları usulüne uygun olarak tüketilmedenbireysel başvuru konusu yapıldığı anlaşıldığından başvurunun, diğer kabuledilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemiş olması nedeniyle kabuledilemez olduğuna karar verilmesi gerekir
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Başvurunun başvuru yollarının tüketilmemişolması nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B.Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde bırakılmasına
1/12/2015 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.