TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
BALLIDERE BELEDİYE BAŞKANLIĞI BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2012/1327)
Karar Tarihi: 12/2/2013
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Serruh KALELİ
Üyeler
:
Mehmet ERTEN
Hicabi DURSUN
Erdal TERCAN
Zühtü ARSLAN
Raportör
:
Salim KÜÇÜK
Başvurucu
:
Ballıdere Belediye Başkanlığı
Temsilcisi
:
Ahmet KOÇ (Ballıdere Belediye Başkanı)
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvurucu, 12/11/2012 tarih ve 6360sayılı On Üç İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Altı İlçe Kurulması ile BazıKanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’ungeçici 2. maddesinin (1) numaralı fıkrası uyarınca Amasya İli, Taşova İlçesi, Ballıdere Belediyesinin tüzel kişiliğinin ilk mahalliidareler genel seçiminden geçerli olmak üzere kaldırılarak köye dönüşecekolması nedeniyle “yerel yönetim ilkesi”nin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru, 31/12/2012 tarihinde AnayasaMahkemesine doğrudan yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinde Komisyona sunulmasına engel bir eksikliğin bulunmadığı tespitedilmiştir.
3. Birinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca, 12/2/2013tarihinde başvurunun karara bağlanması için Bölüm tarafından ilke kararıalınması gerekli görüldüğünden, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün33. maddesinin (3) numaralı fıkrası uyarınca, kabul edilebilirlik incelemesininBölüm tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.
III.OLAYLAR VE OLGULAR
A. Olaylar
4. Başvuru dilekçesindeki ilgili olaylar özetle şöyledir:
5. 6360 sayılı Kanun’un geçici 2. maddesinin (1) numaralı uyarıncaTürkiye İstatistik Kurumu tarafından tespit edilen 2011 yılı adrese dayalınüfus sayım sonuçlarına göre nüfusu 2.000’in altında olan belediyelerin tüzelkişiliklerinin ilk mahalli idareler genel seçiminden geçerli olmak üzerekaldırılarak köye dönüştürülmesi öngörülmüştür.
6. Başvurucu, anılan Kanun’a ekli (27) sayılı listenin 96.sırasında tüzel kişiliği kaldırılıp köye dönüştürülen belediyeler arasında yeralmaktadır.
7. 6360 sayılı Kanun, 6/12/2012 tarih ve28489 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğegirmiştir.
B. İlgiliHukuk
8. Anayasa’nın 127. maddesinin birinci ve beşinci fıkraları, 3/7/2005 tarih ve 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 3.maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi, 15. maddesinin birinci fıkrasının (b)ve (d) bentleri, 37. maddesinin birinci fıkrası, 6360 sayılı Kanun’un geçici 2.maddesinin (1) numaralı fıkrası ile anılan Kanun’a ekli (27) sayılı liste.
IV.İNCELEME VE GEREKÇE
9. Mahkemenin 12/2/2013 tarihinde yapmışolduğu toplantıda, başvurucunun 31/12/2012 tarih ve 2012/1327 numaralı bireyselbaşvurusu incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucununİddiaları
10. Başvurucu, 6360 sayılı Kanun’un geçici 2. maddesinin (1)numaralı fıkrası uyarınca Türkiye İstatistik Kurumu tarafından tespit edilen2011 yılı Adrese Dayalı Nüfus Sayım sonuçlarına göre nüfusu 2.000’in altındakaldığından Amasya İli, Taşova İlçesi, BallıdereBelediyesinin tüzel kişiliğinin ilk mahalli idareler genel seçiminden geçerliolmak üzere kaldırılarak köye dönüştürülmesi nedeniyle beldelerinde ikamet edenkişilerin yerel yönetim haklarının ellerinden alındığını belirterek,Anayasa’nın 127. maddesindeki “yerel yönetimilkesi” nin ihlal edildiğini ilerisürmüştür.
B. Değerlendirme
11. Anayasa’nın 148. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:
“Herkes,Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsanHakları Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlaledildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir. Başvuruda bulunabilmekiçin olağan kanun yollarının tüketilmiş olması şarttır.”
12. 30/3/2011 tarih ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Bireysel başvuru hakkı” kenarbaşlıklı 45. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:
“Herkes,Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsanHakları Sözleşmesi ve buna ek Türkiye’nin taraf olduğu protokoller kapsamındakiherhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal edildiği iddiasıyla AnayasaMahkemesine başvurabilir.”
13. 6216 sayılı Kanun’un “Bireyselbaşvuru hakkına sahip olanlar” kenar başlıklı 46. maddesinin (2)numaralı fıkrasının birinci cümlesi şöyledir:
“Kamutüzel kişileri bireysel başvuru yapamaz.”
14. Anayasa’nın 148. maddesininüçüncü ve 6216 sayılı Kanun’un 45. maddesinin (1) numaralı fıkraları uyarınca,Anayasa’da güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsanHakları Sözleşmesi ve buna ek Türkiye’nin taraf olduğu protokoller kapsamındakiherhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiğini iddia eden herkeseAnayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapma hakkı tanınmıştır. Dolayısıyla medeni haklara sahip gerçek vetüzel kişiler bireysel başvuru yönünden dava ehliyetine sahiptir.
15. 6216 sayılı Kanun’un46. maddesinin (1) numaralı fıkrasında, bireysel başvurunun ancak ihlale yolaçtığı ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal nedeniyle güncel ve kişisel birhakkı doğrudan etkilenenler tarafından yapılabileceği kurala bağlanmış, bunakarşılık aynı maddenin (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde ise kamutüzel kişilerinin bireysel başvuru yapamayacakları belirtilmiştir.
16. Anılan (2) numaralı fıkrada belirtilen “kamu tüzel kişisi” kavramı içine, merkeziidare birimleri yanında, mahalli idareler de girmektedir. Bu açıdan mahalliidareler üzerindeki vesayet denetiminin geniş veya dar olmasının ya da ilgiliidarenin tarafı bulunduğu hukuki ilişkinin niteliğinin bir önemi yoktur.
17. Anayasa’nın 127. maddesinin birinci ve beşinci fıkralarıuyarınca “belediye”, beldesakinlerinin mahalli müşterek ihtiyaçlarını karşılamak üzere oluşturulan,kuruluş esasları kanunla düzenlenen ve merkezi idarenin idari vesayet denetimialtında bulunan kamu tüzel kişiliğine sahip bir mahalli idare birimidir. 5393sayılı Kanun’a göre ise karar organları seçimle işbaşına gelen belediye;yönetmelik çıkarma, yasak koyup uygulama, ceza verme, vergi, resim, harç, katkıve katılma payı tarh, tahakkuk ve tahsil etme gibi kamu gücü ayrıcalıkları veyetkileriyle donatılmıştır.
18. Bireysel başvuru, kamu gücünün kullanılmasından kaynaklanan hakihlallerine karşı tanınan bir yol olduğundan kamu tüzel kişilerine bireyselbaşvuru hakkı tanınmaması, bu anayasal kurumun hukuki niteliğindenkaynaklanmaktadır.
19. Anayasa’nın 127. maddesinin birinci fıkrası uyarınca kararorganları seçimle işbaşına gelen ve kamu tüzel kişiliğini haiz mahalli idarebirimi olan belediyeye, kamu tüzel kişilerinin bireysel başvuruyapamayacaklarını hükme bağlayan 6216 sayılı Kanun’un 46. maddesinin (2)numaralı fıkrası uyarınca bireysel başvuru yapma hakkı tanınmamıştır.
20. Somut olayda başvuru, kamu tüzel kişisi olan BallıdereBelediyesini temsilen yapılmıştır. Oysa başvurucunun kamu tüzel kişisi olmasınedeniyle bireysel başvuru ehliyeti bulunmamaktadır.
21. Açıklanan nedenlerle kamu tüzel kişisi olan başvurucununbireysel başvuru ehliyeti bulunmadığı anlaşıldığından, başvurunun diğer kabuledilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin “kişi yönünden yetkisizlik” nedeniyle kabul edilemez olduğunakarar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Başvurunun, “kişi yönünden yetkisizlik” nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA, yargılama giderlerininbaşvurucu üzerinde bırakılmasına, 12/2/2013 tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.