TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
BARIŞ SARITAŞ VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2015/161)
Karar Tarihi: 11/6/2018
R.G. Tarih ve Sayı: 19/7/2018-30483
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Burhan ÜSTÜN
Üyeler
:
Hicabi DURSUN
Hasan Tahsin GÖKCAN
Kadir ÖZKAYA
YusufŞevki HAKYEMEZ
Raportör Yrd.
:
Gizem Ceren DEMİR KOŞAR
Başvurucular
:
1. Barış SARITAŞ
2. Ferit SARITAŞ
3. Gülay SARITAŞ
4. Haydar SARITAŞ
5. Hüseyin SARITAŞ
6. Irmak SARITAŞ
7. Nezahat SARITAŞ
8. Tülay KURU
Vekilleri
:
Av. Gülsüm KARACAN
Başvurucu
:
9. Mustafa GENÇ
Vekili
:
Av. Yıldız İMREK
I. BAŞVURUNUNKONUSU
1. Başvuru, inşaatta meydana gelen asansör kazasında onişçinin hayatını kaybetmesi olayına ilişkin etkili ceza soruşturmasıyapılmaması nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURUSÜRECİ
2. Başvuru 5/1/2015 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yöndenyapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlikincelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. 2015/974 başvuru numaralı bireysel başvuru dosyasınınkonu yönünden hukuki irtibat nedeniyle 2015/161 başvuru numaralı bireysel başvurudosyası ile birleştirilmesine, incelemenin 2015/161 başvuru numaralı bireyselbaşvuru dosyası üzerinden yürütülmesine karar verilmiştir.
III. OLAY VEOLGULAR
6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyleilgili olaylar özetle şöyledir:
7. Başvurucular yakını İ.S. ve H.A.G. 6/9/2014 tarihinde,eski Ali Sami Yen Stadyumu arsası üzerine yapılan inşaatta işçi olarakçalıştıkları sırada üzerinde bulundukları asansörün 31. ila 32. katseviyesindeki yükseklikten düşmesi sonucu diğer sekiz işçiyle birliktehayatlarını kaybetmiştir.
8. Olaya ilişkin olarak İstanbul CumhuriyetBaşsavcılığınca başlatılan soruşturma kapsamında yedi kişilik bilirkişiheyetinden rapor alınmıştır. 23/9/2014 tarihli anılan raporun sonuç ve kanaatbölümünde; cephe asansörünü kiralayan, şantiyeye montajını ve bakımını yapan G.M. firmasının yetkilileri ve teknik personelinin asli kusurlu, asıl işverenkonumundaki asansör kiracısı T. GYO-T. Yapı-T. Gıda Proje Ortaklığının idari veteknik sorumlularının asli kusurlu, iş sağlığı ve güvenliği firması olan N. İşGüvenliği Danışmanlık ve Ticaret A.Ş. ortaklarının tali kusurlu, N. İşGüvenliği Danışmanlık ve Ticaret A.Ş. firmasının iş güvenliği uzman ya dauzmanlarının tali kusurlu, kazada hayatını kaybeden müteveffa işçilerin olaydakusursuz oldukları şeklinde görüş bildirilmiştir.
9. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından 15/10/2014tarihinde, işveren vekilinin bu sıfatla işçilere karşı işlem veyükümlülüklerinden doğrudan işverenin sorumlu olduğu hükme bağlanmış ise deburadaki sorumluluğun hukuki bir sorumluluk olduğu (tazminat sorumluluğu), cezahukukunun genel prensiplerinden olan suç ve cezaların şahsiliği ve fiil ilenetice arasında uygun illiyet bağının olmaması nedeniyle asıl işverenkonumundaki şüpheliler M.T., Y.E.T., A.T.nin cezai bir sorumlulukları olmadığı,bu şüpheliler hakkında kamu davasını açmaya yeterli, kesin, inandırıcı veşüpheden uzak delil elde edilemediği gerekçeleriyle anılan şüpheliler hakkındakovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmiştir. Aynı tarihte diğer altışüpheli hakkında farklı gerekçelerle kovuşturmaya yer olmadığına dair kararverilmiştir.
10. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca 15/10/2014tarihinde verilen ek kovuşturmaya yer olmadığına dair karara karşı yapılanitiraz, İstanbul 4. Sulh Ceza Hâkimliğince 2/12/2014 tarihinde reddedilmiştir.
11. Anılan karar başvuruculara 5/12/2014 ve 16/12/2014tarihlerinde tebliğ edilmiş olup başvurucular başvuru süresi içinde sırasıyla5/1/2015 ve 15/1/2015 tarihlerinde anılan karara yönelik bireysel başvurudabulunmuşlardır.
12. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından17/10/2014 tarihinde, T. GYO-T, G. M. isimli asansör firması ve N. isimli işgüvenliği firmasının yönetici ve çalışanlarının aralarında bulunduğu yirmi beşkişi hakkında taksirle birden fazla kişinin ölümüne sebebiyet verme suçundancezalandırılmaları istemiyle iddianame düzenlemiştir.
13. İddianamenin kabulü ile başlayan yargılama sürecindeİstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesince 23/3/2018 tarihinde, bir kısım sanığınberaatine bir kısım sanığın ise adli para cezası ile cezalandırılmasınahükmedilmiştir. Dosyanın istinaf incelemesinin devam ettiği anlaşılmaktadır.
IV. İNCELEME VEGEREKÇE
14. Mahkemenin 11/6/2018 tarihinde yapmış olduğutoplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucularınİddiaları
15. Başvurucular, yakınlarının ölümü ile sonuçlanan olayailişkin yapılan ceza soruşturmasının yetersiz olduğunu, işveren sorumluluğununyeterli şekilde araştırılmadığını, eksik inceleme yapıldığını, M.T., Y.E.T. veA.T. hakkında kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildiğini ve yapılanitirazın da gerekçesiz şekilde reddedildiğini, işveren sıfatıyla sorumluluklarıbulunmasına karşın bu kişiler yönünden soruşturmanın kapatıldığını belirterekadil yargılanma hakkı, etkili başvuru hakkı ve yaşam hakkının ihlal edildiğiniileri sürmüşlerdir.
B. Değerlendirme
16. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafındanyapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukukitavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,§ 16). Yakınlarının ölümüyle sonuçlanan kazanın meydana gelmesinde sorumluluğubulunan kişilere yönelik yürütülen ceza soruşturmasının etkili olmadığınayönelik başvurucuların iddialarının tamamı yaşam hakkı kapsamında incelenmiştir.Adil yargılanma ve etkili başvuru hakkına ilişkin ayrıca değerlendirmeyapılmamıştır.
17. Bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği gereğiAnayasa Mahkemesine başvuruda bulunabilmek için öncelikle olağan kanunyollarının tüketilmesi zorunludur. Başvurucunun bireysel başvuru konusuşikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yargısal mercilere usulüneuygun olarak iletmesi, bu konuda sahip olduğu bilgi ve delilleri zamanında bumakamlara sunması, bu süreçte dava ve başvurusunu takip etmek için gerekliözeni göstermiş olması gerekir (İsmail Buğra İşlek, B. No: 2013/1177, 26/3/2013,§ 17).
18. Bir ceza soruşturması veya ceza yargılaması sürecindekovuşturmaya yer olmadığı, beraat, mahkûmiyet veya hükmün açıklanmasının geribırakılması kararlarıyla farklı zamanlarda neticelenmiş aşamalar bulunmasıdurumunda anılan aşamaların tek bir olay bazında, farklı kişilerinsorumluluklarına yönelik olduğu gözetildiğinde soruşturmaların bir bütün olarakdeğerlendirilmesi gerekebilecektir (S.D., B. No: 2013/3017, 16/12/2015,§ 69).
19. Anayasa'nın yaşama hakkını güvence altına alan 17.maddesi ile devletin temel amaç ve görevlerini belirten 5. maddesi birliktedeğerlendirildiğinde meydana gelen ölüm olaylarının sorumlularınınbelirlenmesini ve gerekiyorsa cezalandırılmasını sağlayabilecek etkili bir cezasoruşturması yürütülmesi gerekmektedir. Ancak yürütülen bu soruşturma, belirlibir kişinin sorumlu olup olmadığıyla sınırlı olmamalı; olayın tüm yönleriniortaya koyacak kapsamda ve nitelikte olmalıdır. Nitekim soruşturmanın etkiliolup olmadığına ilişkin değerlendirme -somut olayın kendine özgü koşullarıdikkate alınarak- belirli bir kişi hakkında verilen kararla sınırlı olarakdeğil yürütülen soruşturma bir bütün olarak incelendikten sonrayapılabilecektir (Gülcan Keleş ve diğerleri, B. No: 2014/797,22/03/2017, § 30).
20. Somut olayda, meydana gelen kaza ve ölüm olayındasorumluluğu bulunduğu iddiasıyla yirmi beş kişi hakkındaki ceza yargılamasınındevam ettiği anlaşılmaktadır. Her ne kadar Savcılık soruşturması aşamasındayeterli araştırma yapılmadığı ve soruşturmanın etkili şekilde yürütülmediğibaşvurucular tarafından ileri sürülmüşse de devam etmekte olan yargılamasürecinin maddi olayın koşullarını belirleyebilecek, sorumluların tespitini vecezalandırılmalarını sağlayabilecek nitelikte olmadığına ilişkin bir veribulunmamaktadır.
21. Başvurucular ayrıca Cumhuriyet Başsavcılığıtarafından olayla ilgili olarak yürütülen soruşturma sonucunda olaydasorumluluğu bulunan bazı kişiler hakkında kovuşturmaya yer olmadığına dairkarar verilmesi nedeniyle soruşturmanın etkili olmadığını ileri sürmüşlerse dedevam eden yargılama sürecinde olayda sorumlulukları bulunan kişiler tespitedilerek haklarında kamu davasının açılmasının sağlanmasının her zaman mümkünolduğu anlaşılmaktadır. Bu kapsamda haklarında kovuşturmaya yer olmadığına dairkarar verilen kişilerin de sorumluluklarının tespit edilmesi hâlinde haklarındakamu davası açılması önünde bir engel bulunmadığı görülmektedir.
22. Dolayısıyla başvuru konusu olayda devam edenyargılama süreci dikkate alındığında kanunda öngörülen yargısal başvuruyollarının bireysel başvuru yapılmadan önce tüketilmiş olduğundan söz edilemez.
23. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabuledilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarınıntüketilmemiş olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesigerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurunun başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerindeBIRAKILMASINA 11/6/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.