Anasayasa Mahkemesi - Bireysel Başvuru - BAYRAM DEMİRBİLEK Başvurusuna İlişkin Karar - 10/12/2014

Başkan

:

Alparslan ALTAN

Üyeler

:

Serdar ÖZGÜLDÜR

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Muammer TOPAL

M. Emin KUZ

Raportör

:

Hüseyin TURAN

Başvurucu

:

Bayram DEMİRBİLEK

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvurucu, hakkında açılan kamudavası nedeniyle 5 yıldır tutuklu bulunması nedeniyle Anayasa’nın 19.maddesinde tanımlanan kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğiniileri sürmüş, tahliye ve tazminat talebinde bulunmuştur.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 21/1/2014tarihinde Yozgat Cumhuriyet Başsavcılığı aracılığıyla yapılmıştır. İdari yöndenyapılan ön incelemede başvuruda Komisyona sunulmasına engel bir durumunbulunmadığı tespit edilmiştir.

3. İkinci Bölüm İkinci Komisyonunca 31/3/2014 tarihinde kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

A. Olaylar

4. Başvuru formu ve eklerinde ifadeedildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir:

5. Başvurucu tahrik altında adam öldürme isnadıyla 21/8/2009 tarihinde gözaltına alınmış ve Sincan 1. Sulh CezaMahkemesinin 22/8/2009 tarih ve 2009/168 Değişik İş sayılı kararıyla “üzerine atılı kasten öldürme, adam öldürme, ruhsatsızateşli silah bulundurma suçunun vasıf ve mahiyeti, işleniş şekli, mevcut delildurumu delillerin toplanmamış olması ve müsnet suçunCMK. 100/3-a- 2 maddesinde sayılı suçlardan olması” gerekçesiyletutuklanmıştır.

6. Başvurucu hakkında Sincan Cumhuriyet Başsavcılığının 17/9/2009 tarihli iddianamesiyle kamu davası açılmış vebaşvurucunun tasarlayarak haksız tahrik altında adam öldürme ve ruhsatsıztabanca taşıma suçlarından cezalandırılması talep edilmiştir.

7. Sincan 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 2009/249 Esas sayılıdosyasındaki yargılama kapsamında ilk duruşma 12/11/2009tarihinde yapılmıştır.

8. Sincan 1. Ağır Ceza Mahkemesince 12/11/2009tarihli 1. duruşmada “üzerine atılı suçunvasıf ve mahiyetine, mevcut delil durumu ” gerekçesiyle tutukluluğundevamına karar verilmiş ve soruşturma evresinde beyanları alınmış olantanıkların dinlenmesi için duruşma 10/12/2009 tarihine bırakılmıştır.

9. Sincan 1. Ağır Ceza Mahkemesince 10/12/2009tarihli 2. duruşmada tanıklar dinlenmiş, Cumhuriyet Savcısı mütalaasını sunmuşve sanık müdafiinin mütalaaya karşı savunmalarınıhazırlamak için talebi doğrultusunda duruşma 29/12/2009 tarihine bırakılmıştır.

10. Sincan 1. Ağır Ceza Mahkemesince 29/12/2009tarihli 3. Duruşmada sanığın, tahrik altında öldürme suçundan 10 yıl hapiscezası ile cezalandırılmasına ve 6136 sayılı Kanuna muhalefet suçundan verilenhükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiştir.

11. Başvurucunun temyizi üzerine karar, Yargıtay 1. CezaDairesinin 24/4/2012 tarih ve E.2010/6666, K.2012/3140sayılı ilamıyla “TCK'nun 29. maddesinin uygulanması sırasında, alt ve üstsınırlar arasında alt sınıra yakın bir indirim yapılması yerine 12 yıl cezaverilerek sanığa eksik ceza tayini” gerekçesiyle bozulmuştur.

12. Bozma sonrası yargılama Sincan 1.Ağır Ceza Mahkemesinin 2012/233 Esas sayılı dosyası üzerinden devam etmiş, ilkduruşmada “üzerine atılı suçun vasıf vemahiyeti ile atılı suç için yasada öngörülen ceza miktarı dikkate alınarak”başvurucunun tutukluluk halinin devamına karar verilmiş ve yargılamabaşvurucunun bozma ilamına karşı savunmasının alınması için ertelenmiştir.

13. Sincan 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 2012/233 Esas sayılıdosyasında 2/8/2012 tarihinde yapılan 2. duruşmada sanık savunmasıalınmış ve tahrik altında öldürme suçundan 11 yıl 8 ay hapis cezası ilecezalandırılmasına ve “hükmolunan cezanınniteliği ve süresi gözetilerek, ayrıca 5271 sayılı CMK’nun100. maddesinin 3. fıkrasında sayılan suçlardan olması nazara alınarak” tutukluluğundevamına karar verilmiştir.

14. Başvurucunun temyizi üzerine karar, Yargıtay 1. CezaDairesinin 26/11/2013 tarih ve E.2013/3343,K.2013/6968 sayılı ilamıyla “kararınbozulmasından sonra, yapılan yargılamada bozma ilamına uyulmasına rağmen, bozmailamı yanlış yorumlanarak, alt sınıra yakın bir hapis cezası tayini yerine,yazılı şekilde üst sınıra yakın 14 yıl hapis cezası tayin edilerek sanığa eksikceza tayini,” gerekçesiyle bozulmuştur.

15. Bozma sonrası yargılama Sincan 1. Ağır Ceza Mahkemesinin2014/45 Esasına kaydedilmiş ve tensibin yapıldığı 17/1/2014tarihinde “üzerine atılı suçun vasıf vemahiyeti ile atılı suç için yasada öngörülen ceza miktarı dikkate alınarak”başvurucunun tahliye talebinin reddi ile tutukluluk halinin devamına kararverilmiş ve yargılama başvurucunun bozma ilamına karşı savunmasının alınmasıiçin 13/2/2014 tarihine bırakılmıştır.

16. Sincan 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 2012/45 Esas sayılıdosyasında 13/2/2014 tarihinde yapılan 2. duruşmadasanık savunması alınmış ve tahrik altında öldürme suçundan 14 yıl 2 ay hapiscezası ile cezalandırılmasına ve “Yargılamasonucunda sanığın suçunun sabit görülmesi, verilen ceza miktarı gözetildiğindeolağan hayat akışına göre ceza süresinin sanığın kaçacağı yönünde karineoluşturması, adli kontrol tedbiri hallerinin sanığın kaçmasını engellemeyeyeterli caydırıcılıkta olmaması, CMK'nun 100/3maddesinde de "suçun işlendiği hususunda kuvvetli suç şüphesi sebebininvarlığı halinde tutuklama nedeni varsayılabilir" şeklinde karineoluşturacak düzenleme bulunması ve sanığın mahkûm olduğu suçun da CMK'nun 100/3 maddesinde sayılan suçlardan olmasıkarşısında tutuklama tedbirinin ölçülü olduğu kanaatiyle CMK’nın100/3-a ve 108. maddeleri gereğince” tutukluluğun devamına kararverilmiştir.

17. Başvurucu 21/1/2014tarihinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

18. Başvurucu, hakkında verilen kararı 17/2/2014tarihinde temyiz etmiştir.

B. İlgili Hukuk

19. 26/9/2004 tarih ve 5237 sayılı Türk CezaKanunu’nun 81. maddesi şöyledir:

(1) Bir insanı kasten öldüren kişi, müebbet hapis cezası ilecezalandırılır.

20. 4/12/2004 tarih ve 5271 sayılı CezaMuhakemesi Kanunu’nun 102. maddesi.

21. 5271 sayılı Kanun’un 104.maddesinin (1) ve (2) numaralı fıkraları şöyledir:

“(1) Soruşturma ve kovuşturma evrelerinin heraşamasında şüpheli veya sanık salıverilmesini isteyebilir.

(2) Şüpheli veya sanığın tutukluluk hâlinindevamına veya salıverilmesine hâkim veya mahkemece karar verilir. Ret kararınaitiraz edilebilir.”

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

22. Mahkemenin 10/12/2014 tarihindeyapmış olduğu toplantıda, başvurucunun 21/1/2014 tarih ve 2014/1125 numaralıbireysel başvurusu incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

23. Başvurucu, hakkında açılan kamu davası nedeniyle 5 yıldırtutuklu bulunduğunu, tutuklulukta geçirdiği süre göz önünde tutularaktahliyesine karar verilmesi, ayrıca maddi ve manevi tazminat talebindebulunmuştur.

B. Değerlendirme

24. Başvuru formu ve ekleri incelendiğinde, başvurucu sadecetutukluluğun uzun sürdüğünden şikâyet etmektedir. Bu sebeple başvurucunun buiddiası kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı çerçevesinde değerlendirilmiştir.

25. 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Bireysel başvuru hakkı” kenar başlıklı 45. maddesinin (2)numaralı fıkrası şöyledir:

“İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem,eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarınıntamamının bireysel başvuru yapılmadan önce tüketilmiş olması gerekir.”

26. 6216 sayılı Kanun’un “Bireyselbaşvuru usulü” kenar başlıklı 47. maddesinin (5) numaralı fıkrasışöyledir:

“Bireysel başvurunun, başvuru yollarının tüketildiği tarihten; başvuruyolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içindeyapılması gerekir. …”.

27. Anayasa Mahkemesine bireyselbaşvuru, ikincil nitelikte bir hukuk yoludur. Bu nedenle, kanunlarda yer alanidari ve yargısal başvuru yollarının bireysel başvurudan önce tüketilmiş olmasıgerekir (B. No: 2012/363, 5/3/2013, § 17).

28. Devam eden tutukluluğun hukukaaykırı olduğu iddiasıyla yapılan bireysel başvurularda şikâyetlerin temelamacı, tutukluluğun hukuka aykırı olduğunun ya da devamını haklı kılan sebepveya sebeplerin bulunmadığının tespitidir. Bu tespit yapıldığı takdirde bunabağlı olarak ilgilinin tutukluluk halinin devamına gerekçe olarak gösterilenhukuki sebeplerin varlığı sona erecek ve böylece kişinin serbest kalmasınınyolu açılabilecektir. Dolayısıyla belirtilen nedenlerle ve serbest bırakılmayıtemin edebilecek bir karar alma amacıyla yapılacak bireysel başvuruların,olağan kanun yolları tüketilmek şartıyla, tutukluluk hali devam ettiği süreceyapılabilmesi mümkündür (B. No: 2012/726, 2/7/2013, §30).

29. “Bir suç isnadınabağlı olarak”tutuklulukta geçen sürenin başlangıcı, başvurucunun ilk kez yakalanıp gözaltınaalındığı durumlarda bu tarih, doğrudan tutuklandığı durumlarda ise tutuklamatarihidir. Sürenin sonu ise kural olarak kişinin serbest bırakıldığı ya da ilkderece mahkemesince hüküm verildiği tarihtir (B. No: 2012/1137, 2/7/2013, § 66).

30. Bu kapsamda “bir suç isnadına bağlı olarak tutuklu olma” durumunda,tutukluluk süresinin kanuni süreyi veya makul süreyi aştığı iddiasıylayapılacak bireysel başvurunun ilk derece yargılaması devam ederken tutukluluğundevamına karar verilen her aşamada başvuru yolları tüketildikten sonra veyaserbest bırakılmadan itibaren başvuru süresi içinde yapılması gerekir (B. No:2013/5267, 7/3/2014, § 28).

31. Somut olayda, başvuru formunda ihlaliddiasına dayanak karar olarak, yargılamanın yürütüldüğü Sincan 1. Ağır CezaMahkemesinin 2012/233 Esas sayılı dosyasında 2/8/2012tarihli duruşmada mahkûmiyet kararıyla birlikte verilen tutukluluğun devamınailişkin karar gösterilmiş, dosyanın halen Yargıtay’da olduğu, tahliyeye kararverilmediği belirtilmiştir.

32. Sincan 1. Ağır Ceza Mahkemesinin2012/233 Esas sayılı kararının temyizen incelemesisonrasında, Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 26/11/2013tarih ve E.2013/3343, K.2013/6968 sayılı ilamıyla bozulması nedeniyle, dosya2014/45 Esasına kaydedilmiş ve tensibin yapıldığı 17/1/2014 tarihinde “üzerine atılı suçun vasıf ve mahiyeti ile atılı suçiçin yasada öngörülen ceza miktarı dikkate alınarak” başvurucununtahliye talebinin reddi ile tutukluluk halinin devamına (7 gün içerisindeSincan 2. Ağır Ceza Mahkemesine itiraz yolu açık olmak üzere) karar verilmiş veyargılama, başvurucunun bozma ilamına karşı savunmasının alınması için13/2/2014 tarihine bırakılmış, başvurucu tarafından tutukluluğun devamınailişkin bu karara itiraz edilmeden bireysel başvuruda bulunulduğuanlaşılmıştır.

33. İlk derece yargılaması devamederken tutukluluğun devamına karar verilen her aşamada başvuru yollarıtüketildikten sonra bireysel başvuru yapılabileceği dikkate alındığında, 17/1/2014 tarihli duruşmada verilen tutukluluğun devamınailişkin karara itiraz edilmeden başvuru yapıldığı, bu şekilde olağan başvuruyollarının tüketilmediği sonucuna varılmıştır.

34. Açıklanan nedenlerle, başvurukonusu karara ilişkin olağan kanun yolu olan itiraz yoluna başvurulmadığından,başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle başvurunun kabul edilemez olduğunakarar verilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle, başvurunun “başvuru yollarının tüketilmemiş olması” nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA, yargılamagiderlerinin başvurucu üzerinde bırakılmasına, 10/12/2014tarihinde OY BİRLİĞİYLE kararverildi.

Full & Egal Universal Law Academy