TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
BAZİ ABI VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/16654)
Karar Tarihi: 12/4/2017
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Burhan ÜSTÜN
Üyeler
:
Hicabi DURSUN
Hasan Tahsin GÖKCAN
Kadir ÖZKAYA
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Raportör Yrd.
:
Leyla Nur ODUNCU
Başvurucular
:
Bkz. ekli tablonun B satırı
Vekilleri
:
Av. Vedat ÖZKAN
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, 17/7/2004 tarihli ve 5233 sayılı Terör ve TerörleMücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun kapsamında yapılanbaşvurular ve akabinde açılan davalarda makul sürede yargılanma hakkının ihlaledildiği iddialarına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvurular, muhtelif tarihlerde yapılmıştır.
3. Başvurular, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılanön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Bölüm Komisyonlarınca muhtelif tarihlerde, başvurucular Sekan Tekin, Sedat Özkan ve Maşallah Kılaguzhariç diğer başvurucuların adli yardım taleplerinin kabulüne karar verilmiştir.
5. Bölüm Komisyonlarınca muhtelif tarihlerde başvuruların kabuledilebilirlik incelemelerinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
6. Anayasa Mahkemesi tarafından muhtelif tarihlerde konuyönünden hukuki irtibat nedeniyle 2014/16675, 2014/16676, 2014/16678,2014/16681 ve 2014/16684 başvuru numaralı bireysel başvuru dosyalarının2014/16654 başvuru numaralı bireysel başvuru dosyası ile; 2014/16682 ve2014/16952 başvuru numaralı bireysel başvuru dosyalarının 2014/16672 başvurunumaralı bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmesine; 2014/16675,2014/16676, 2014/16678, 2014/16681, 2014/16684, 2014/16682 ve 2014/16952numaralı bireysel başvuru dosyalarının kapatılmasına, incelemelerin 2014/16654ve 2014/16672 başvuru numaralı bireysel başvuru dosyaları üzerindenyürütülmesine karar verilmiştir.
7. Bölüm Başkanları tarafından başvuruların kabul edilebilirlikve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
8. Başvuruların başvuru belgelerinin bir örneği bilgi içinAdalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, Anayasa Mahkemesininönceki kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen başvuru hakkındagörüş sunulmayacağını bildirmiştir.
9. Anayasa Mahkemesi tarafından ekli tablonun A satırındabaşvuru numaraları belirtilen dosyaların konu yönünden hukuki irtibatınedeniyle 2014/16654 başvuru numaralı dosya ile birleştirilmesine, incelemenin2014/16654 başvuru numaralı dosya üzerinden yürütülmesine ve diğer bireyselbaşvuru dosyalarının kapatılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
10. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgiliolaylar özetle şöyledir:
11. Başvurucular, ekli tablonun C satırında belirtilentarihlerde 5233 sayılı Kanun kapsamına giren zararlarının karşılanmasıtalebiyle Bitlis, Diyarbakır, Mardin, Siirt, Şırnak veya Van Valiliği ZararTespit Komisyonlarına (Komisyon) başvurmuşlardır.
12. Ekli tablonun D satırında tarih ve sayıları belirtilenKomisyon kararlarında başvurucuların taleplerinin reddine ya da kabulüne kararverilmiştir.
13. Belirtilen ret işlemleri aleyhine ekli tablonun E satırındabelirtilen tarihlerde başvurucular tarafından açılan iptal davalarında, eklitablonun F.1. satırında tarihleri gösterilen İdare Mahkemeleri kararları iledavaların reddine karar verilmiş yahut dava konusu işlemlerin iptalinehükmedilmiştir. İptal kararları akabinde bazı başvurucular yönünden Komisyoncayeniden karar verilmiştir (Bkz. ekli tablonun D.2. satırı).
14. Başvuruculardan bazılarının kanun yoluna başvurmaması sonucukararlar temyiz incelemesi olmaksızın kesinleşmiştir.
15. Başvuruculardan bazılarının temyizi üzerine ekli tablonunG.1. satırında gösterilen tarihte Danıştay OnbeşinciDairesi ilamları ile kararların onanmasına ya da bozulmasına hükmedilmiştir.
16. Bozma kararı üzerine yahut başvurucular tarafındanKomisyonun ikinci kararları aleyhine açılan iptal davaları üzerine eklitablonun F.2. satırında tarihleri gösterilen İdare Mahkemeleri kararları ileyeniden hüküm kurulmuştur.
17. Başvuruculardan bir kısmının kanun yoluna başvurmamasısonucu kararlar temyiz incelemesi olmaksızın kesinleşmiştir.
18. Başvuruculardan bazılarının temyizi üzerine ekli tablonunG.2. satırında gösterilen tarihte Danıştay OnbeşinciDairesi ilamları ile kararların onanmasına ya da bozulmasına hükmedilmiştir.Temyiz başvurularından biri temyiz aşamasında derdesttir.
19. Başvuruculardan birinin karar düzeltme talebi, aynı Daireninekli tablonun H satırında gösterilen tarihli ilamı ile reddedilmiştir.
20. Başvurucular, muhtelif tarihlerde bireysel başvurudabulunmuşlardır.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
21. Mahkemenin 12/4/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
22. Başvurucular, makul sürede yargılanma haklarının ihlaledildiğini ileri sürmüşlerdir.
A. Kabul EdilebilirlikYönünden
23. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğinekarar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan makulsürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilirolduğuna karar verilmesi gerekir.
B. Esas Yönünden
24. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkinidari yargılamanın süresi tespit edilirken sürenin başlangıç tarihi olarakdavanın ikame edildiği tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak -çoğu zaman icraaşamasını da kapsayacak şekilde- yargılamanın sona erdiği, yargılaması devameden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yargılanma hakkınınihlal edildiğine ilişkin şikâyetle ilgili kararını verdiği tarih esas alınır (Selahattin Akyıl, B. No: 2012/1198,7/11/2013, §§ 45, 47).
25. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkinidari yargılama süresinin makul olup olmadığı değerlendirilirken yargılamanınkarmaşıklığı ve kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılamasürecindeki tutumu ve başvurucunun yargılamanın süratle sonuçlandırılmasındakimenfaatinin niteliği gibi hususlar dikkate alınır (Selahattin Akyıl, § 41).
26. Bu hususlara ek olarak Anayasa Mahkemesi5233 sayılı Kanunkapsamında yapılan yargılamalarda komisyonların belli bir dönem içinde geçiciolarak olağanüstü iş yükü artışı ile karşılaşmasından kaynaklanan gecikmelerde,kamu otoritelerince zamanında ve yeterli tedbirlerin alınmış olup olmadığını dagözönünde bulundurmaktadır. Gerekli tedbirleralınmışsa makul sürenin hesaplanmasında olağan yargılamalara kıyasla daha esnekbir yaklaşım benimsenmektedir (Sabri Çetin,B. No: 2013/3007, 6/2/2014, §§ 60-72; MahmutCan Arslan, B. No: 2013/3008, 6/2/2014, §§ 59-71; Mehmet Gürgen, B. No: 2013/3202, 6/2/2014,§§ 57-67; Celal Demir, B. No:2013/3309, 6/2/2014, §§ 57-69).
27. Anılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer başvurulardaverdiği kararlar dikkate alındığında Komisyona başvuru tarihleri (Ekli tablonunC satırı)ile nihai karar tarihleri (Ekli tablonun F, G ve H satırları) arasındageçen ve ekli tablonun I satırında her bir başvuru için ayrı ayrı toplamsüreleri belirtilen yargılama süreçlerinde makul olmayan bir gecikmenin olduğusonucuna varmak gerekir.
28. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 36. maddesinde güvencealtına alınan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesigerekir.
C. 6216 Sayılı Kanun'un50. Maddesi Yönünden
29. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin (1) numaralıfıkrası şöyledir:
“Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkınınihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesihâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlerehükmedilir…”
30. Başvurucular, maddi ve manevi tazminat talebindebulunmuşlardır.
31. Somut olaylarda makul sürede yargılanma hakkının ihlaledildiği sonucuna varılmıştır.
32. İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlarıkarşılığında başvuruculara ekli tablonun J satırında gösterilen net manevitazminat miktarlarının ödenmesine karar verilmesi gerekir.
33. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 239,50 TL başvurucuharcından ibaret yargılama giderinin başvurucular SekanTekin, Sedat Özkan ve Maşallah Kılaguz'a ayrı ayrıödenmesine karar verilmesi gerekir.
34. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 1.800 TL vekâletücretinden oluşan yargılama giderinin başvuruculara müştereken ödenmesine kararverilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkiniddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul süredeyargılanma hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Başvuruculara ekli tablonun J satırında gösterilenmiktarlarda net manevi tazminat ÖDENMESİNE, tazminata ilişkin diğertaleplerinin REDDİNE,
D. 1. 239,50 TL başvurucu harcından ibaret yargılama giderininbaşvurucular Sekan Tekin, Sedat Özkan ve Maşallah Kılaguz'a AYRI AYRI ÖDENMESİNE,
2. 800 TL vekâlet ücretinden oluşan yargılama giderininBAŞVURUCULARA MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,
E. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların MaliyeBakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemedegecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadargeçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE12/4/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Sıra
1
2
3
4
A
Başvuru
Numarası
2014/16654
2014/16654
(2014/16675)
2014/16654
(2014/16676)
2014/16654
(2014/16678)
B
Başvurucu
ve
T.C.
Kimlik No
Bazi ABI
Sabri ABI
Şakir ABI
Dırbaz ABI
C
Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt Numarası
28/3/2005
2005/2545
28/3/2005
2005/2549
28/3/2005
2005/2546
28/3/2005
2005/2513
D
Komisyon Karar Tarihi ve Numarası
18/2/2014
73/01/2014/312
18/2/2014
73/01/2014/331
18/2/2014
73/01/2014/321
18/2/2014
73/01/2014/340
E
Dava
Tarihi
13/6/2014
13/6/2014
13/6/2014
13/6/2014
F
Yerel Mahkeme
Karar Tarihi
27/2/2015
27/2/2015
26/3/2015
27/2/2015
G
Temyiz Yolu Karar Tarihi
—
—
—
—
H
Karar Düzeltme Yolu Karar Tarihi
—
—
—
—
I
İdari ve Yargısal
Süreçte Geçen Toplam Süre
9 yıl 10 ay
9 yıl 10 ay
9 yıl 11 ay
9 yıl 10 ay
J
Hükmedilen NET Manevi Tazminat
(TL)
9.600
9.600
9.600
9.600
Sıra
5
6
7
8
A
Başvuru
Numarası
2014/16654
(2014/16681)
2014/16654
(2014/16684)
2014/16665
2014/16667
B
Başvurucu
ve
T.C.
Kimlik No
Bazi ABI
Şeğmus ABI
Ahmet YILMAZ
Sekan TEKİN
C
Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt Numarası
28/3/2005
2005/2544
28/3/2005
2005/2510
18/3/2005
5.379
26/3/2005
12.773
D
Komisyon Karar Tarihi ve Numarası
18/2/2014
73/01/2014/314
18/2/2014
73/01/2014/339
15/8/2006
5379/2918/4849
1.
29/5/2012
21/01/2012/354
2.
21/5/2014
21/04/2014/797
E
Dava
Tarihi
13/6/2014
13/6/2014
30/10/2006
1.
5/11/2012
2.
8/9/2014
F
Yerel Mahkeme
Karar Tarihi
27/2/2015
27/2/2015
1.
18/4/2008
2.
8/10/2013
1.
19/4/2013
2.
7/5/2015
G
Temyiz Yolu Karar Tarihi
—
—
—
1.
6/3/2013
2.
9/9/2014
H
Karar Düzeltme Yolu Karar Tarihi
—
—
—
—
I
İdari ve Yargısal
Süreçte Geçen Toplam Süre
9 yıl 10 ay
9 yıl 10 ay
9 yıl 5 ay
10 yıl 1 ay
J
Hükmedilen NET Manevi Tazminat
(TL)
9.600
9.600
7.200
9.600
Sıra
9
10
11
12
A
Başvuru
Numarası
2014/16668
2014/16672
2014/16672
(2014/16682)
2014/16672
(2014/16952)
B
Başvurucu
ve
T.C.
Kimlik No
Sedat ÖZKAN
Abubekir ABI
Ticir ABI
Agit ABI
C
Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt Numarası
20/12/2006
43.240
28/3/2005
2005/2517
28/3/2005
2005/2578
28/2/2005
2005/2514
D
Komisyon Karar Tarihi ve Numarası
16/4/2014
21/04/2014/384
18/2/2014
73/01/2014/337
18/2/2014
73/01/2014/323
18/2/2014
73/01/2014/335
E
Dava
Tarihi
8/9/2014
13/6/2014
13/6/2014
13/6/2014
F
Yerel Mahkeme
Karar Tarihi
20/3/2015
27/2/2015
26/2/2015
26/3/2015
G
Temyiz Yolu Karar Tarihi
—
—
—
—
H
Karar Düzeltme Yolu Karar Tarihi
—
—
—
—
I
İdari ve Yargısal
Süreçte Geçen Toplam Süre
8 yıl 3 ay
9 yıl 10 ay
9 yıl 10 ay
9 yıl 11 ay
J
Hükmedilen NET Manevi Tazminat
(TL)
4.800
9.600
9.600
9.600
Sıra
13
14
15
16
A
Başvuru
Numarası
2014/16669
2014/16670
2014/16677
2014/16679
B
Başvurucu
ve
T.C.
Kimlik No
Ahmet OĞURLU
Bayram ÖZKAN
Kasım ABI
Cemil ABI
C
Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt Numarası
29/12/2006
14.078
19/12/2006
43.177
28/3/2005
2005/2511
28/3/2005
2005/2516
D
Komisyon Karar Tarihi ve Numarası
4/1/2008
1-11420
16/4/2014
21/04/2014/383
18/2/2014
73/01/2014/544
18/2/2014
73/01/2014/543
E
Dava
Tarihi
22/2/2008
8/9/2014
13/6/2014
13/6/2014
F
Yerel Mahkeme
Karar Tarihi
29/11/2015
26/2/2015
27/2/2015
1.
25/11/2009
2.
13/12/2013
G
Temyiz Yolu Karar Tarihi
—
—
—
1.
12/11/2012
2.
2/10/2014
H
Karar Düzeltme Yolu Karar Tarihi
—
—
—
—
I
İdari ve Yargısal
Süreçte Geçen Toplam Süre
8 yıl 7 ay
8 yıl 1 ay
9 yıl 10 ay
9 yıl 10 ay
J
Hükmedilen NET Manevi Tazminat
(TL)
7.200
4.800
9.600
9.600
Sıra
17
18
19
20
A
Başvuru
Numarası
2014/16683
2014/16950
2014/16951
2014/16957
B
Başvurucu
ve
T.C.
Kimlik No
Şehmus ABI
Fadile KİSA
Maşallah KILAGUZ
İlyas ÖZKAN
C
Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt Numarası
28/3/2005
2005/2543
23/112007
16.793
11/4/2005
26/3/2005
12.847
D
Komisyon Karar Tarihi ve Numarası
18/2/2014
73/01/2014/316
8/4/2009
2009/1-3739
26/6/2007
1.024
29/5/2012
21/01/2012/334
E
Dava
Tarihi
13/6/2014
23/6/2009
9/1/2008
5/11/2012
F
Yerel Mahkeme
Karar Tarihi
27/2/2015
29/1/2010
20/12/2013
1.
14/2/2013
2.
17/4/2014
G
Temyiz Yolu Karar Tarihi
—
15/10/2014
—
1.
21/11/2013
2.
14/5/2015
H
Karar Düzeltme Yolu Karar Tarihi
—
4/2/2016
—
—
I
İdari ve Yargısal
Süreçte Geçen Toplam Süre
9 yıl 10 ay
8 yıl 2 ay
9 yıl 6 ay
8 yıl 8 ay
J
Hükmedilen NET Manevi Tazminat(TL)
9.600
4.800
9.600
7.200
Sıra
21
22
23
24
A
Başvuru
Numarası
2014/16968
2014/16973
2014/16982
2014/17031
B
Başvurucu
ve
T.C.
Kimlik No
Recep ABI
Ahmet BAKIR
Mahmut YILDIZ
Reşit TEKİN
C
Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt Numarası
28/2/2005
2005/1218
7/10/2004
5.375
26/3/2005
12.872
26/3/2005
12.825
D
Komisyon Karar Tarihi ve Numarası
18/2/2014
73/01/2014/549
15/8/2006
2006/4-2911-4845
29/5/2012
21/01/2012/345
1.
11/11/2009
2009/4-1085
2.
18/7/2013
21/04/2013/542
E
Dava
Tarihi
13/6/2014
6/10/2008
5/11/2012
1.
29/1/2010
2.
24/1/2014
F
Yerel Mahkeme
Karar Tarihi
26/2/2015
19/4/2013
1.
15/7/2008
2.
8/10/2013
1.
31/1/2012
2.
20/1/2015
G
Temyiz Yolu Karar Tarihi
—
—
1.
6/3/2013
2.
—
1.
5/12/2012
2.
—
H
Karar Düzeltme Yolu Karar Tarihi
—
—
—
—
I
İdari ve Yargısal
Süreçte Geçen Toplam Süre
9 yıl 11 ay
9 yıl
9 yıl 9 ay
8 yıl
J
Hükmedilen NET Manevi Tazminat
(TL)
9.600
7.200
9.600
4.800
Sıra
25
26
27
28
A
Başvuru
Numarası
2014/17033
2014/17034
2014/17035
2014/17036
B
Başvurucu
ve
T.C.
Kimlik No
Murat ABI
Tahir ABI
Kasım BAYTEKİN
Recep ÖZKAN
C
Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt Numarası
28/3/2005
2005/2579
28/3/2005
2005/2512
14/2/2005
4.421
26/3/2005
12.840
D
Komisyon Karar Tarihi ve Numarası
18/2/2014
73/01/2014/548
18/2/2014
73/01/2014/545
25/12/2013
56/01/2013/724/096
1.
29/5/2012
21/01/2012/335
2.
21/5/2014
21/04/2014/796
E
Dava
Tarihi
13/6/2014
13/6/2014
1/4/2014
1.
5/11/2012
2.
8/9/2014
F
Yerel Mahkeme
Karar Tarihi
9/4/2015
26/2/2015
1/7/2015
1.
23/5/2013
2.
29/1/2015
G
Temyiz Yolu Karar Tarihi
—
—
derdest
—
H
Karar Düzeltme Yolu Karar Tarihi
—
—
—
I
İdari ve Yargısal
Süreçte Geçen Toplam Süre
10 yıl
9 yıl 10 ay
12 yıl 2 ay
9 yıl 10 ay
J
Hükmedilen NET Manevi Tazminat
(TL)
9.600
9.600
14.400
9.600
Sıra
29
30
A
Başvuru
Numarası
2014/17103
2014/17132
B
Başvurucu
ve
T.C.
Kimlik No
Hıdır ABI
Basra ACAR
C
Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt Numarası
28/3/2005
2005/2509
28/3/2005
2005/2515
D
Komisyon Karar Tarihi ve Numarası
18/2/2014
73/01/2014/334
18/2/2014
73/01/2014/336
E
Dava
Tarihi
13/6/2014
13/6/2014
F
Yerel Mahkeme
Karar Tarihi
27/2/2015
27/2/2015
G
Temyiz Yolu Karar Tarihi
—
—
H
Karar Düzeltme Yolu Karar Tarihi
—
—
I
İdari ve Yargısal
Süreçte Geçen Toplam Süre
9 yıl 10 ay
9 yıl 10 ay
J
Hükmedilen NET Manevi Tazminat
(TL)
9.600
9.600