Anasayasa Mahkemesi - Bireysel Başvuru - BİLAL ÖZER Başvurusuna İlişkin Karar - 13/9/2018

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Serdar ÖZGÜLDÜR

Serruh KALELİ

Hicabi DURSUN

Kadir ÖZKAYA

Raportör

:

M. Emin ŞAHİNER

Başvurucu

:

Bilal ÖZER

Vekili

:

Av. Abdullah Murat SARAÇOĞLU

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, kamulaştırma bedelinin düşük belirlenmesi nedeniylemülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 21/8/2015 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş bildirmemiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

7. Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlüğü tarafındangerçekleştirilmesi planlanan Ilısu Barajı ve Hidroelektrik Santrali Projesikapsamında baraj gölü alanında kalanbaşvurucuya aitSiirt ili Merkez ilçesi Yazlıca köyü 256 parsel nolu taşınmaz hakkında anılan idarece kamulaştırma kararıalınmıştır.

8. Tarafların kamulaştırma bedelinde anlaşamamaları üzerine DSİGenel Müdürlüğü 29/4/2013 tarihinde Siirt 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde(Mahkeme) kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davası açmıştır.

9. Mahkeme, taşınmazın değerinin saptanması için mahallindekeşif yaparak bilirkişi raporu hazırlatmıştır. Bilirkişi Kurulu 20/5/2013tarihli raporunda, taşınmazın arazi niteliğinde olduğunu kabul ederek net geliryöntemine göre 2012 yılı fiyat, masraf ve verim verilerini kullanmak suretiyletaşınmazın toplam değerini 46.551,40 TL olarak belirlemiştir. Bilirkişi Kuruluayrıca tespiti yapılan meyve fidanlarının değerini de hesaplayarak taşınmazındeğerine eklemiştir. Meyve fidanlarının değeri Gıda, Tarım ve Hayvancılık İlMüdürlüğünün Verim Yaşlarına Göre 2012 YılıAğaç Bedelleri Tablosuna göre hesaplanmıştır. Buna göre taşınmazınçıplak arazi değeri hesaplanmış, üzerine içinde bulunan fidan değerleri ve 1.7 metre yüksekliğinde 220 metre tel örgü ile 1.7 metreyüksekliğinde 55 adet demir dikmenin değeri eklenmiştir.

10. Yapılan tüm bu tespitler ışığında Mahkeme 17/10/2013 tarihlikararı ile toplanan delillere, mahallinde yapılan keşif ve bilirkişiraporlarına dayanarak kamulaştırma bedelini 46.551,40 TL olarak belirlemiştir.Mahkeme ayrıca, bedelin başvurucuya ödenmesine ve başvurucu adına olan tapukaydının iptali ile mezkûr taşınmazın idare adına tapuya kayıt ve tescilinekarar vermiştir.

11. Temyiz edilen karar Yargıtay 5. Hukuk Dairesince 26/6/2014tarihinde bozulmuştur. Bozma kararında -taşınmaz üzerinde bulunan narağaçlarının dosya içindeki fotoğraflara göre dava tarihi itibarıyla iki yaşındaolduğundan- bu yaştaki ağaçların dava tarihi itibarıyla ve adet olarak maktubedellerine ilişkin raporun İl Tarım Müdürlüğünden getirtilip bilirkişi raporudenetlenmeden eksik inceleme ile yazılı şekilde hüküm kurulduğu ve davatarihinden itibaren dört ay sonrasından karar tarihine kadar geçen süre içinyasal faiz yürütülmesi gerektiği belirtilmiştir.

12. Mahkeme, bozma kararı doğrultusunda Siirt İl Gıda, Tarım veHayvancılık Müdürlüğünden dava tarihi itibarıyla iki yaşındaki tüm meyvefidanlarının maktu bedelini gösterir bir rapor temin etmiş ve bu raporu dosyakapsamına dâhil etmiştir. Yine Mahkeme, Bilirkişi Heyetinden temin edilen yeniek rapor doğrultusunda 23/12/2014 tarihinde taşınmazın kamulaştırma bedelinin39.999,40 TL olarak tespitine karar vermiştir. Mahkeme ayrıca kamulaştırma bedeline30/8/2013 tarihinden ilk karar tarihi olan 7/10/2013 tarihine kadar yasal faizişletilmesine karar vermiştir.

13. Temyiz üzerine karar, aynı Dairenin 18/6/2015 tarihli kararıile onanmıştır.

14. Nihai karar, başvurucu vekiline 23/7/2015 tarihinde tebliğedilmiştir.

15. Başvurucu 21/8/2015 tarihinde bireysel başvurudabulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

16. 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun "Kamulaştırma bedelinin mahkemece tespiti vetaşınmaz malın idare adına tescili" kenar başlıklı 10.maddesinin ilgili kısımları şöyledir:

"Kamulaştırmanın satın alma usulü ileyapılamaması halinde idare, ... asliye hukuk mahkemesine müracaat eder vetaşınmaz malın kamulaştırma bedelinin tespitiyle, ... idare adına tescilinekarar verilmesini ister.

Mahkeme, idarenin başvuru tarihinden itibarenen geç otuz gün sonrası için belirlediği duruşma gününü, ... taşınmaz malınmalikine ... bildirerek duruşmaya katılmaya çağırır. Duruşma günü idareye detebliğ olunur.

...

Mahkemece belirlenen günde yapılacak duruşmadahakim, taşınmaz malın bedeli konusunda taraflarıanlaşmaya davet eder. Tarafların bedelde anlaşması halinde hakim,taraflarca anlaşılan bu bedeli kamulaştırma bedeli olarak kabul eder ve ...

Mahkemece yapılan duruşmada tarafların bedeldeanlaşamamaları halinde hakim, en geç on gün içindekeşif ve otuz gün sonrası için de duruşma günü tayin ederek, 15 inci maddedesayılan bilirkişiler marifetiyle ve tüm ilgililerin huzurunda taşınmaz malındeğerini tespit için mahallinde keşif yapar. ...

Bilirkişiler, taraflar ve diğer ilgililerinbeyanını da dikkate alarak, 11 inci maddedeki esaslar doğrultusunda taşınmazmalın değerini belirten raporlarını onbeş gün içindemahkemeye verirler. Mahkeme bu raporu, duruşma günü beklenmeksizin taraflaratebliğ eder. Yapılacak duruşmaya hakim, taraflar veyavekillerini ve bilirkişileri çağırır. Bu duruşmada tarafların bilirkişiraporlarına varsa itirazları dinlenir ve bilirkişilerin bu itirazlara karşıbeyanları alınır.

Tarafların bedelde anlaşamamaları halindegerektiğinde hakim tarafından onbeşgün içinde sonuçlandırılmak üzere yeni bir bilirkişi kurulu tayin edilir vehakim, tarafların ve bilirkişilerin rapor veya raporları ile beyanlarındanyararlanarak adil ve hakkaniyete uygun bir kamulaştırma bedeli tespit eder.Mahkemece tespit edilen bu bedel, taşınmaz mal, kaynak veya irtifak hakkınınkamulaştırılma bedelidir. . İdarece, kamulaştırmabedelinin hak sahibi adına yatırıldığına . dair makbuzun ibrazı halinde mahkemece, taşınmaz malın idareadına tesciline ve kamulaştırma bedelinin hak sahibine ödenmesine karar verilirve bu karar, tapu dairesine ve paranın yatırıldığı bankaya bildirilir. Tescilhükmü kesin olup tarafların bedele ilişkin temyiz hakları saklıdır.

 (Ekfıkra: 11/04/2013-6459 S.K./6. md) Kamulaştırma bedelinin tespiti için açılandavanın dört ay içinde sonuçlandırılamaması hâlinde, tespit edilen bedele busürenin bitiminden itibaren kanuni faiz işletilir.

..."

17. 2942 sayılı Kanun'un"Kamulaştırma bedelinin tespiti esasları" kenar başlıklı11. maddesi şöyledir:

"15 inci madde uyarınca oluşturulacakbilirkişi kurulu, kamulaştırılacak taşınmaz mal veya kaynağın bulunduğu yeremahkeme heyeti ile birlikte giderek, hazır bulunan ilgilileri de dinlediktensonra taşınmaz mal veya kaynağın;

a) Cins ve nevini,

b) Yüzölçümünü.

c) Kıymetini etkileyebilecek bütün nitelik veunsurlarını ve her unsurun ayrı ayrı değerini,

d)Varsa vergi beyanını,

e)Kamulaştırma tarihindeki resmi makamlarca yapılmış kıymet takdirlerini,

f) Arazilerde, taşınmaz mal veya kaynağınkamulaştırma tarihindeki mevkii ve şartlarına göre ve olduğu gibi kullanılmasıhalinde getireceği net gelirini.

g) Arsalarda, kamulaştırılma gününden öncekiözel amacı olmayan emsal satışlara göre satış değerini,

h) Yapılarda, (.) resmi birim fiyatları veyapı maliyet hesaplarını ve yıpranma payını,

ı) Bedelin tespitinde etkili olacak diğerobjektif ölçüleri,

Esas tutarak düzenleyecekleri raporda bütün buunsurların cevaplarını ayrı ayrı belirtmek suretiyle ve ilgililerin beyanını dadikkate alarak gerekçeli bir değerlendirme raporuna dayalı olarak taşınmazmalın değerini tespit ederler.

Taşınmaz malın değerinin tespitinde,kamulaştırmayı gerektiren imar ve hizmet teşebbüsünün sebep olacağı değerartışları ile ilerisi için düşünülen kullanma şekillerine göre getireceği kârdikkate alınmaz.

..."

V. İNCELEME VE GEREKÇE

18. Mahkemenin 13/9/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

19. Başvurucu, kamulaştırma bedelinin düşük belirlendiğindenyakınmaktadır. Başvurucuya göre Yargıtay Dairesi dosya içindeki fotoğraflardanhareketle bilirkişilerin yerine geçerek fidanların yaşını tespit etmemelidir.Başvurucu, bu gerekçelerle mülkiyet ve adil yargılanma haklarının ihlaledildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

20. Anayasa’nın "Mülkiyethakkı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir:

 “Herkes,mülkiyet ve miras haklarına sahiptir.

Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunlasınırlanabilir.

Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararınaaykırı olamaz.”

21. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılanhukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifinikendisi takdir eder (Tahir Canan,B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucu, mülkiyet hakkının ihlal edildiğiiddiası yanında adil yargılanma hakkı kapsamında hakkaniyete uygun yargılamayapılmadığını da ileri sürmektedir. Ancak başvurucunun taşınmazın gerçekdeğerinin tespit edilmemesi yönündeki şikâyetinin mülkiyet hakkına ilişkinolduğu anlaşıldığından başvurucunun bütün şikâyetlerinin mülkiyet hakkıkapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

22. Anayasa’nın 35. maddesine göre kişilerin mülkiyet haklarıancak kanunla öngörülmüş usullerle ve kamu yararı gereği sınırlanabilir.Anayasa'nın 46. maddesine göre ise özel mülkiyette bulunan taşınmazlar, kamuyararı gereği karşılıkları peşin ödenmek suretiyle kamulaştırılabilir veyabunlar üzerinde irtifak hakkı kurulabilir. Ayrıca Anayasa’nın 13. maddesindeyer alan ölçülülük ilkesi gereği kişilerin mülklerinden mahrum bırakılmalarıveya mülkiyet haklarını kullanmalarının sınırlandırılması hâlinde elde edilmekistenen kamu yararı ile mülkünden mahrum bırakılan veya mülkünü kullanmasıengellenen bireyin hakları arasında adil bir denge kurulması gerekmektedir (Mukadder Sağlam ve diğerleri, B. No:2013/2511, 22/1/2015, § 41).

23. Kamulaştırma yapılması nedeniyle Anayasa'nın 13., 35. ve 46.maddeleri uyarınca başvurucuların mülkiyet hakkı ile kamu yararı arasında birdengenin gözetilmesi ve bu dengenin de başvurucunun elinden alınan mülkiyetikarşılığında taşınmazının gerçek bedelinin peşinen ödenmesi suretiylesağlanması gerekmektedir (Selma Arıcan,B. No: 2013/7841, 21/5/2015, § 38).

24. Bununla birlikte çok sayıda alıcısı ve satıcısı bulunmayan,satışa konu malların aynı nitelikte (homojen) olmadığı emlak piyasasında birtaşınmazın herkes için geçerli, tek, değişmez ve kolay hesaplanabilir birfiyatının olmadığı da gözönünde bulundurulmalıdır.Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin ortak koruma alnında bulunanmülkiyet hakkı açısından önemli olan, kamulaştırılan taşınmazın gerçekdeğerinin 2942 sayılı Kanun'a göre belirlenmesi ve ulaşılmak istenen kamuyararı ile orantılı bir bedelin başvuruculara ödenmesidir (Mukadder Sağlam ve diğerleri, § 48).

25.Bahsedilen kriterler çerçevesinde bedel veya değer düşüklüğükarşılığının tespiti uzman mahkemelerin ve Yargıtayınbu konudaki uzman dairelerinin yetki ve görevindedir. Anayasa Mahkemesi bukonuda uzmanlaşmış bir mahkeme olmadığı gibi Anayasa Mahkemesinin mülkiyethakkı kapsamında yapılan bireysel başvurularda bedel veya değer düşüklüğükarşılığını hesaplamak gibi bir görevi de bulunmamaktadır. Anayasa Mahkemesininmülkiyet hakkına yapılan müdahale ile ödenen bedel arasındaki ilişki yönündenyapacağı tespit, orantılılık incelemesinden ibarettir (Mukadder Sağlam ve diğerleri, § 49).

26. Öte yandan kamulaştırma bedelinin tespitini yapanmahkemeler, taşınmazı kamulaştırılan bireylerin kayıplarını telafi edecekşekilde yeterli bir kamulaştırma bedelinin tazminat olarak hesaplanmasında vebu surette bireylerin haklarını korumada görevli oldukları gibi kamunun fazlabedel ödeyerek zarara uğratılmasını da engellemekle yükümlüdürler. Yanimahkemeler, mülkiyet haklarına müdahale edilen bireylerin mülkiyet hakkı ileulaşılmak istenen kamu yararı arasında makul bir denge kurmalıdırlar (Tahsin Erdoğan, B. No: 2012/1246,6/2/2014, § 72).

27.2942 sayılı Kanun'un 10. ve 11. maddelerinde, bir taşınmazınkamulaştırılması ve bu kamulaştırmanın satın alma usulü ilegerçekleştirilememesi hâlinde uyuşmazlığın yargıya taşınacağı hüküm altınaalınmış; asliye hukuk mahkemelerinin görevli kılındığı bu yargılama sürecindeuygulanacak usule ilişkin kurallar ile kamulaştırmaya konu taşınmazın bedelininbelirlenmesine yönelik yöntem ve işlemler ayrıntılı olarak düzenlenmiştir (bkz.§§ 16, 17). Buna göre söz konusu düzenlemeler ışığında kanun koyucununbireylerin mülkiyet hakkına kamulaştırma yolu ile müdahalede bulunulduğunda bumüdahalenin bireylerde yarattığı külfetin adil biçimde giderilebilmesi niyetinitaşıdığı görülmektedir (Mehmet Deniz,B. No: 2013/2307, 10/3/2016, § 41).

28. Bu kapsamda başvuruya konu kamulaştırma bedelinin tespiti vetaşınmazın idare adına tescili davasında ilk derece mahkemesinin 2942 sayılıKanun'un 10. maddesi çerçevesinde taşınmazda keşif yaparak oluşturulanBilirkişi Kurulu aracılığı ile söz konusu taşınmazda inceleme yaptırdığı, budoğrultuda fen bilirkişisince hem de kamu bilirkişilerincebilirkişiraporları ve bozma üzerine yeni ek rapor sunulduğu, taşınmazın tapu ve vergikayıtlarının incelendiği, emsal olabilecek nitelikteki taşınmazlara ilişkin dekayıtların incelendiği, taraf beyanlarının ve keşif zaptının dikkate alındığı,sonuç olarak tüm yargılama dosyası kapsamı değerlendirilerek kamulaştırmabedellerinin belirlendiği, 23/12/2014 tarihli kararın ardından hak sahiplerineödemelerin yapıldığı anlaşılmaktadır.

29. Kamulaştırmaya konu taşınmazın kullanım durumu vebaşvurucunun taşınmazdan yararlanma biçimi bedel tespiti yapılırken öne çıkanunsurlardandır. Mahkemece 2942 sayılı Kanun’un 11. maddesi uygulamasıkapsamında taşınmazda tarımsal faaliyet yapıldığı tespit edilerek yörede yaygınolarak yetişen ürünlerin ortalama net gelirleri ile maliyet bedelleri tarlasebzeciliğine ilişkin resmî veriler esas alınmak suretiyle değer tespit yöntemitercih ve takdir edilmiştir.

30. Somut olayda ayrıca tespiti yapılan meyve fidanlarınındeğeri de hesaplanılarak taşınmazın değerineeklenmiştir. Anılan meyve fidanlarının değeri Gıda, Tarım ve Hayvancılık İlMüdürlüğünün Verim Yaşlarına Göre 2012 YılıAğaç Bedelleri Tablosuna göre hesaplanmıştır. Dosya kapsamında yeralan 8/7/2013 tarihli bilirkişi raporunda dava konusu taşınmazın üzerindehâlihazırda 3x3 aralıklarla yerleştirilmiş ve verime yatmamış "2-3 yaşlarında" narfidanlarının dikili olduğu belirtilmiş ancak taşınmazın değeri kapsamında fidanbedeli hesaplanırken fidanların üç yaşında olduğundan hareketle söz konusubedelin tespitine gidildiği anlaşılmıştır. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi ise bozmakararında bilirkişi raporu ekinde yer alan fotoğraflardan yola çıkarakfidanların üç yaşında olmayıp iki yaşında olduğunu ifade etmiş ve bu itibarlamezkûr fidanların iki yaşında olduğundan hareketle bedel tespiti yolunagidilmesi gerektiğini belirtmiştir. Bu durumda Yargıtay Dairesinin ilgilitespitinin yerel mahkeme kararına esas alınan bilirkişi raporunda yer verilentespitlerin tamamen dışında olduğu söylenemez. Diğer yandan yerel mahkeme bozmailamına uyarak kamulaştırma bedelini yeniden fidan değerini iki yaş üzerindenhesaplayarak, belirleme işini salt İl Tarım Müdürlüğünden birim fiyatları teminetmek suretiyle yapmayıp bozma sonrası Bilirkişi Heyetinden alınan ek rapordayer verilen tespitler doğrultusunda yapmıştır.

31. Mevcut hâliyle Mahkeme kararında yapılan tespit kapsamındahükmedilen kamulaştırma bedeli, miktar itibarıyla belirli bir tatmin sağladığıve taşınmazın kabul edilen durumuna göre makul seviyede olduğu sürece AnayasaMahkemesinin tazminat miktarlarının belirlenmesi konusunda yerel mahkemenintakdir yetkisine müdahalesinin söz konusu olamayacağı sabittir.

32. Bu doğrultuda başvuruya konu olan ve yukarıda özetlenenyargılama sürecinde her ne kadar kamulaştırılan taşınmazın bedelinin tespitindekullanılan yöntem, taşınmazların kendine has özelliklerinin değerine etkisininbelirlenmesi ve emsalleri ile karşılaştırılması gibi somut olayın durumuna göredikkate alınacak hususlar ilgili kanun hükümlerinin öngördüğü sınırlardâhilinde hâkimin takdir yetkisinde olmakla birlikte yargılama bir bütün olarakdeğerlendirildiğinde de kamulaştırma bedelinin tespiti hususunda gerektarafların talep ve itirazları gerekse Yargıtayıntespitleri dikkate alınarak değerlendirmeler yapılıp karara varıldığı veyargılama sonucunda mülkiyet hakkına kamulaştırma yolu ile yapılan müdahaleninkarşılığı tespit edilerek müdahalenin giderimi yoluna gidildiği, karşılığın dabaşvuruculara ilk derece mahkemesi kararının hemen ardından ödendiğianlaşılmaktadır.

33. Sonuç olarak başvurucuya ait taşınmaz yönünden 2942 sayılıKanun kapsamında yürütülen kamulaştırma işlemleri ve bedel tespitine ilişkinsüreç değerlendirildiğinde, başvurucuya ödenen kamulaştırma bedeli suretiylebireyin hakkıyla kamu yararı arasında kurulması gereken adil dengeninsağlandığı kanaatine varılmıştır. Buna göre başvurucunun mülkiyet hakkınayapılan müdahalenin bir ihlal oluşturmadığı açıktır.

34. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul edilebilirliknedenleri incelenmeksizin açıkça dayanaktanyoksunluk nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksunluk nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA13/9/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Full & Egal Universal Law Academy