TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
İBRAHİM KİRKİN VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2013/8141)
Karar Tarihi: 31/3/2016
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Burhan ÜSTÜN
Üyeler
:
Hicabi DURSUN
Erdal TERCAN
Kadir ÖZKAYA
Rıdvan GÜLEÇ
Raportör Yrd.
:
Gökçe GÜLTEKİN
Başvurucular
:
1. İbrahim KİRKİN
2. Gönül KİRKİN
3. Hüsna EKMEKÇİ
4. Halime KİRKİN
5. M. Sıddık KİRKİN
6. Seyfullah KİRKİN
7. Ramazan KİRKİN
8. Ceylan FİLİZ
9. Abdullah KİRKİN
Vekili
:
Av. Mehmet Salih DEMİRDAĞ
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, terör olayı nedeniyle köyü terk etmeye mecburbırakılmaları sonucu mülkiyet hakkının, 17/7/2004 tarihli ve 5233 sayılı Terörve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun kapsamındayapılan başvurunun kısmen reddedilmesi ve bu işleme karşı açılan davadan sonuçalınamaması nedenleriyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasınailişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 4/11/2013 tarihinde Elazığ2. İdare Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idariyönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engelteşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.
3. Birinci Bölüm İkinci Komisyonunca 18/2/2016 tarihinde,başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına kararverilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
A. Olaylar
4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgiliolaylar özetle şöyledir:
5. Başvurucuların miras bırakanı Y.K., Diyarbakır ili Haniilçesi Kaledibi köyünde ikamet etmekte iken terörolayları nedeniyle köyünden göç etmek zorunda kaldığını iddia etmiş; 4/10/2004tarihinde 5233 sayılı Kanun kapsamına giren zararının karşılanması talebiyleDiyarbakır Valiliği Zarar Tespit Komisyonuna (Komisyon) başvurmuştur.
6. Başvurucuların miras bırakanı Y.K.nın 16/1/2006 tarihinde vefat etmesi üzerinebaşvurucular tarafından Komisyon nezdindeki başvuruya devam edilmiştir.
7. 9/7/2007 tarihli ve 2007/1-1153 sayılı Komisyon kararında,başvurucuların miras bırakanı adına köy tipi taş duvarlı ev için 7.087,50 TL,köy tipi taş duvarlı ahır için 4.117,50 TL, sulu arazi için 3.355 TL, susuzarazi için 1.650 TL, meyve ağaçları için 4.195 TL, köy tipi taş duvarlıdeğirmen için 3.150 TL olmak üzere 23.555 TL tazminat ödenmesine; sulhname tasarısını imzalamak üzere otuz gün içindeKomisyona gelinmesi veya temsilcinin gönderilmesine, aksi hâlde sulhname tasarısınının kabuledilmemiş sayılacağına, yargı yoluna başvuru hakkının saklı olduğu hususlarıile kararın tebliğine karar verilmiştir.
8. Başvurucular, sulhname tasarısınıkabul etmemiş ve Komisyona yapılan başvurunun kısmen reddine ilişkin işlemekarşı Diyarbakır 1. İdare Mahkemesinde iptal davası açmışlardır.
9. Mahkemenin 22/10/2010 tarihli ve E. 2008/1759, K.2010/1959sayılı kararıyla, başvurucuların meydana gelen terör olayları nedeniyle göçetmek zorunda kaldıklarını iddia ettikleri Diyarbakır ili Hani ilçesi Kaledibi köyünün boşaltılmadığı, köye koruculuk sisteminingetirilmediği, genel nüfus sayımları ve tespitlerine göre 1990 yılında 913,1997 yılında 455, 2000 yılında ise 573 kişinin köyde yaşadığı; milletvekiligenel seçimlerinde 1995 yılında 59 oy kullanıldığı, 1989, 1994,1999 yılındamuhtarlık seçimlerinin yapıldığı; Hani ilçesi Kaledibiköyünün boşalan yerlerden olmaması nedeniyle subjektifgüvenlik kaygısıyla da olsa köyden göç edilmesi nedeniyle uğranıldığı ilerisürülen zararın 5233 sayılı Kanun kapsamında karşılanmasına olanak bulunmadığıbelirtilerek dava reddedilmiştir.
10. Temyiz üzerine Danıştay OnbeşinciDairesinin 7/11/2012 tarihli ve E.2011/11718, K.2012/7561 sayılı ilamıylakararın usul ve hukuka uygun olduğu, dilekçede ileri sürülen temyiznedenlerinin kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmediğibelirtilerek hükmün onanmasına karar verilmiştir.
11. Başvurucuların karar düzeltme istemi aynı Dairenin 20/6/2013tarihli ilamıyla reddedilmiştir.
12. Karar 4/10/2013 tarihinde başvuruculara tebliğ edilmiştir.
13. Başvurucular 4/11/2013 tarihinde bireysel başvurudabulunmuşlardır.
B. İlgili Hukuk
14. 5233 sayılı Kanun’un 1., 2., 4., 6., 7., 8., geçici 1.,geçici 3., geçici 4. maddeleri, 24/6/2013 tarihli ve 2013/5034 sayılı BakanlarKurulu Kararı Eki Karar’ın 1. maddesi, Danıştay Onuncu Dairesinin 30/12/2008tarihli ve E.2008/4141, K.2008/9584 sayılı kararı, Danıştay Onuncu Dairesinin31/12/2008 tarihli ve E.2008/5548, K.2008/9733 sayılı kararı, Danıştay OnuncuDairesinin 20/2/2009 tarihli ve E.2008/6679, K.2009/1227 sayılı kararı (Celal Demir, B. No: 2013/3309, 6/2/2014,§§ 15-28).
15. 5233 sayılı Kanun’un 25/4/2013 tarihli ve 6462 sayılıKanun’un 1. maddesiyle değişik 9. maddesinin birinci ve üçüncü fıkralarışöyledir:
“Yaralanma, engelli hâle gelme ve ölüm hâllerinde (7000) göstergerakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucunda bulunan miktarın;
a) Yaralananlara altı katı tutarını geçmemek üzere yaralanma derecesinegöre,
b) Çalışma gücü kaybı, yetkili sağlık kuruluşları tarafından üçüncüderece olarak tespit edilenlere dört katından yirmidörtkatı tutarına kadar,
c) Çalışma gücü kaybı, yetkili sağlık kuruluşları tarafından ikinciderece olarak tespit edilenlere yirmibeş katından kırksekiz katı tutarına kadar,
d) Çalışma gücü kaybı, yetkili sağlık kuruluşları tarafından birinciderece olarak tespit edilenlere kırkdokuz katından yetmişiki katı tutarına kadar,
e) Ölenlerin mirasçılarına elli katı tutarında,
Nakdî ödeme yapılır.
…
Birinci fıkranın (e) bendine göre belirlenen nakdî ödemenin mirasçılaraintikalinde4721 sayılı Türk Medenî Kanununun mirasa ilişkin hükümleriuygulanır.”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
16. Mahkemenin 31/3/2016 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucularınİddiaları
17. Başvurucular, terör olayları nedeniyle köylerini terk etmekzorunda kaldıklarını, uğradıkları zararların karşılanması amacıyla mirasbırakanları tarafından yapılan başvuru üzerine hesaplanan tazminat miktarınınuğradıkları zararı karşılamaması nedeniyle sulhnametasarısını kabul etmediklerini, açtıkları davanın köyün subjektifnedenlerle terk edildiğinden bahisle reddedilmesinin hukuka aykırı olduğunu,köylerinde ve bu köye bağlı altı mezrada ikamet eden başvurucuların tamamınatazminat ödendiğini, Mahkeme kararının hakkaniyete aykırı olduğunu, Mahkemeceyerindelik denetimi yapıldığını belirterek eşitlik ilkesinin, adil yargılanmave mülkiyet haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşler; tazminat talebindebulunmuşlardır.
B. Değerlendirme
18. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un "Bireysel başvuruusulü" kenar başlıklı 47. maddesinin (5) numaralı fıkrası şöyledir:
"Bireysel başvurunun, başvuru yollarının tüketildiğitarihten; başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibarenotuz gün içinde yapılması gerekir."
19. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün"Başvuru süresi ve mazeret"başlıklı 64. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:
"Bireysel başvurunun, başvuru yollarınıntüketildiği tarihten, başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihtenitibaren otuz gün içinde yapılması gerekir."
20. Bireysel başvurunun ön şartlarından biri de başvurusüresidir. Süre, başvurunun her aşamasında dikkate alınması gereken bir usulhükmüdür (Metin Ragıp Arıkan, B.No: 2014/4506, 17/11/2014, §47).
21. Bireysel başvuruların, 6216 sayılı Kanun'un 47. maddesinin(5) numaralı fıkrası ile İçtüzük'ün 64. maddesinin(1) numaralı fıkrası uyarınca, başvuru yollarının tüketildiği tarihten, başvuruyolu öngörülmemiş ise ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içindeyapılması gerekmektedir (Yasin Yaman, B. No: 2012/1075, 12/2/2013, §§ 18-19).
22. Somut olayda başvurucular; Komisyona yaptıkları başvurununkısmen reddedilmesi üzerine açtıkları iptal davasında verilen karar nedeniyleeşitlik ilkesinin, adil yargılanma ve mülkiyet haklarının ihlal edildiğiniileri sürmüşlerdir.
23. Başvurucuların Diyarbakır 1. İdare Mahkemesinde açtıklarıdavada 22/10/2010 tarihinde iptal isteminin reddine karar verilmiş, temyizüzerine Danıştay Onbeşinci Dairesinin 7/11/2012tarihli ilamıyla karar onanmış, karar düzeltme istemi ise aynı Dairenin20/6/2013 tarihli ilamıyla reddedilmiştir. Anılan karar başvuruculara 4/10/2013tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucuların, karar düzeltme isteminin reddinedair Danıştay Onbeşinci Dairesi kararının tebliğedildiği 4/10/2013 tarihinden itibaren otuz gün içinde bireysel başvurudabulunması gerekirken 4/11/2013 tarihinde başvuruda bulundukları anlaşılmıştır.Dolayısıyla başvuruda süre aşımı olduğu sonucuna varılmaktadır.
24. Açıklanan nedenlerle ihlale neden olduğu iddia edilen kararailişkin olarak otuz gün geçtikten sonra yapılan başvurunun diğer kabuledilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin süre aşımı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesigerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurunun süre aşımı nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA
31/3/2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.