TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
İBRAHİM MERCAN BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/1513)
Karar Tarihi: 23/3/2017
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Engin YILDIRIM
Üyeler
:
Serdar ÖZGÜLDÜR
Celal Mümtaz AKINCI
Muammer TOPAL
M. Emin KUZ
Raportör
:
Aydın ŞİMŞEK
Başvurucu
:
İbrahim MERCAN
Vekili
:
Av. Servet ÖZEN
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, tutukluluğun makul süreyi aşması nedeniyle kişihürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 4/2/2014 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesininBölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından, başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına vebu kapsamda sunulan görüşlerine atfen başvuru hakkında görüş sunulmayacağınıbildirmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve UlusalYargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgelerçerçevesinde olaylar özetle şöyledir:
8. Başvurucu, Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığınca (CMK mülga250. maddeyle görevli bölümü) yürütülen bir soruşturma kapsamında 21/11/2011tarihinde gözaltına alınmış ve Diyarbakır 6. Ağır Ceza Mahkemesinin(CMK mülga250. maddeyle görevli) 25/11/2011 tarihli kararı ile silahlı terör örgütü üyesiolma suçundan tutuklanmıştır.
9. Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığının 5/4/2012 tarihliiddianamesi ile başvurucunun "terör örgütünün faaliyetlerini düzenlemeksuretiyle örgütü yönetme, kanuna aykırı toplantı ve gösteri yürüyüşleridüzenleme, yönetme ve bunların hareketlerine katılma" suçlarınıişlediğinden bahisle cezalandırılması istemiyle aynı yer ağır ceza mahkemesindekamu davası açılmıştır.
10. Dava, Diyarbakır 5. Ağır Ceza Mahkemesinin (CMK mülga 250.maddeyle görevli) E.2012/198 sayılı dosya üzerinden başvurucu yönünden tutukluolarak görülmüştür.
11. Başvurucu 20/1/2014 tarihinde, tahliyesine karar verilmesitalebiyle Diyarbakır 5. Ağır Ceza Mahkemesine müdafiiaracılığıyla başvurmuş; anılan Mahkeme 21/1/2014 tarihli kararı ilebaşvurucunun tutukluluk hâlinin devamına karar vermiştir.
12. Başvurucu kararı 21/1/2014 tarihinde öğrendiğinibildirmiştir.
13. Başvuru formu ve eklerinde, Diyarbakır 5. Ağır CezaMahkemesinin 21/1/2014 tarihli tutukluluğun devamı kararına karşı itiraz yolunagidildiğine dair bilgi ve/veya belge sunulmamıştır.
14. UYAP üzerinden yapılan incelemede başvurucunun Diyarbakır 5.Ağır Ceza Mahkemesinin E.2012/198 sayılı dosyası ile yürütülen yargılamakapsamında, hakkında verilen tutukluluğun devamı kararlarına karşı bireyselbaşvuruda bulunduğu tarihten önce itiraz ettiğine dair bir kaydarastlanmamıştır. Ayrıca başvurucunun da bu yönde bir iddiası bulunmamaktadır.
15. Başvurucu 4/2/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
16. 21/2/2014 tarihli ve 6526 sayılı Terörle Mücadele Kanunu ve CezaMuhakemesi Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 1.maddesi ile CMK mülga 250. maddeyle görevlendirilen ağır ceza mahkemelerininkaldırılması üzerine Diyarbakır 5. Ağır Ceza Mahkemesinin 10/3/2014 tarihlikararı ile dosya, Diyarbakır 1. Ağır Ceza Mahkemesine devredilmiştir.
17. Diyarbakır 1. Ağır Ceza Mahkemesi, E.2014/191 sayılı dosyaüzerinden 4/4/2014 tarihinde yaptığı tensip incelemesinde başvurucununtahliyesine karar vermiştir. Başvurucu, aynı gün serbest bırakılmıştır.
18. Dava, bireysel başvurunun incelendiği tarih itibarıyla ilkderece mahkemesinde derdesttir.
IV. İLGİLİ HUKUK
19. 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Tutuklama kararı" kenarbaşlıklı 101. maddesinin (1), (2) ve (5) numaralı fıkraları şöyledir:
"(1) Soruşturma evresinde şüphelinintutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimitarafından, kovuşturma evresinde sanığın tutuklanmasına Cumhuriyet savcısınınistemi üzerine veya re'sen mahkemece karar verilir.Bu istemlerde mutlaka gerekçe gösterilir ve adlî kontrol uygulamasının yetersizkalacağını belirten hukukî ve fiilî nedenlere yer verilir.
(2) (Değişik: 2/7/2012-6352/97 md.) Tutuklamaya, tutuklamanın devamına veya bu husustakibir tahliye isteminin reddine ilişkin kararlarda;
a) Kuvvetli suç şüphesini,
b) Tutuklama nedenlerinin varlığını,
c) Tutuklama tedbirinin ölçülü olduğunu,
gösteren deliller somut olgularlagerekçelendirilerek açıkça gösterilir. Kararın içeriği şüpheli veya sanığa sözlüolarak bildirilir, ayrıca bir örneği yazılmak suretiyle kendilerine verilir vebu husus kararda belirtilir.
...
(5) Bu madde ile 100 üncü madde gereğinceverilen kararlara itiraz edilebilir."
V. İNCELEME VE GEREKÇE
20. Mahkemenin 23/3/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
21. Başvurucu, yargılandığı davada tahliye taleplerinin sürekliolarak matbu gerekçelerle reddedildiğini, iki yılı aşkın bir süredir devamettirilen tutukluluğun makul süreyi aştığını belirterek Anayasa'nın 19.maddesinde güvence altına alınan kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlaledildiğini ileri sürmüş; hak ihlali tespitiyle birlikte tazminat talebindebulunmuştur.
B. Değerlendirme
22. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü fıkrasının son cümlesişöyledir:
"Başvuruda bulunabilmek için olağan kanunyollarının tüketilmiş olması şarttır."
23. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un "Bireysel başvuru hakkı" kenar başlıklı 45.maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:
"İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem,eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarınıntamamının bireysel başvuru yapılmadan önce tüketilmiş olması gerekir."
24. Yukarıda belirtilen Anayasa ve Kanun hükümleri gereğinceAnayasa Mahkemesine bireysel başvuru, iddia edilen hak ihlallerinin derecemahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde başvurulabilecek ikincil nitelikte birkanun yoludur. Bireysel başvuru yolunun ikincillik niteliği gereği AnayasaMahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek için öncelikle olağan kanunyollarının tüketilmesi zorunludur (Ayşe Zıraman ve Cennet Yeşilyurt, B. No: 2012/403,26/3/2013, § 17).
25. Somut olayda başvurucu tarafından başvuru formuna ek olaraksunulan ve ihlal iddiasına dayanak olarak gösterilen Diyarbakır 5. Ağır CezaMahkemesinin 21/1/2014 tarihli kararı ile dosya üzerinden yapılan incelemesonucunda, başvurucunun tahliye talebi kabul edilmemiş ve tutukluluk hâlinindevamına karar verilmiştir. 5271 sayılı Kanun'un 101. maddesinin (5) numaralıfıkrası uyarınca anılan karara karşı itiraz yolu açık olup (bkz. § 19) bu hususkararda da ifade edilmiştir.
26. Başvurucu tarafından tutukluluğun devamına ilişkin bu kararaitiraz edilmeden bireysel başvuruda bulunulduğu görülmektedir (bkz. § 13).
27. Tüketilmesi gereken başvuru yollarının ulaşılabilir olmalarıyanında, telafi kabiliyetini haiz olmaları ve tüketildiklerinde başvurucununşikâyetlerini gidermede makul başarı şansı tanımaları gerekir. Dolayısıylamevzuatta bu yollara yer verilmesi tek başına yeterli olmayıp uygulamada daetkili olduklarının gösterilmesi ya da en azından etkili olmadıklarınınkanıtlanmamış olması gerekir (Ramazan Aras,B. No: 2012/239, 2/7/2013, § 29). Özellikle daha önce birçok kez tutukluluğundevamı kararlarına itiraz edilmiş ve sonuç alınamamışsa somut olayın koşullarıgözetilerek en son verilen tutukluluğun devamı kararına itiraz edilmediği,dolayısıyla başvuru yollarının tüketilmediği gerekçesiyle başvurununreddedilmemesi de mümkündür (Serdar Ziriğ, B. No: 2013/7766, 2/7/2015, § 27).
28. Başvuru konusu olay dikkate alındığında, bireysel başvurudabulununcaya kadar, yargılamayı yapan Mahkemece verilen tutukluluğun devamıkararlarından birine karşı itiraz yoluna gittiği tespit edilemeyen başvurucuyönünden (bkz. § 14), başvuru yollarının tüketilmesi kuralına istisnatanınmasını gerektiren bir durumun olmadığı görülmektedir.
29. Açıklanan nedenlerle yargısal başvuru yolları tüketilmeden bireyselbaşvuru yapıldığı anlaşıldığından, başvurunun başvuruyollarının tüketilmemiş olması nedeniyle kabul edilemez olduğunakarar verilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurunun, başvuruyollarının tüketilmemiş olmasınedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA23/3/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.