TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
İBRAHİM BAYBAŞ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2016/14796)
Karar Tarihi: 20/3/2019
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Engin YILDIRIM
Üyeler
:
Recep KÖMÜRCÜ
Rıdvan GÜLEÇ
Recai AKYEL
Yıldız SEFERİNOĞLU
Raportör
:
Heysem KOCAÇİNAR
Başvurucu
:
İbrahim BAYBAŞ
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, bir sosyal güvenlik ödemesinin değer kaybına uğratılaraködenmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 23/8/2016 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgiliolaylar özetle şöyledir:
6. Başvurucu 1964-1978 yılları arasında Türk SilahlıKuvvetlerinde (TSK) T.C. Emekli Sandığına tabi memur (astsubay) olarak görevyapmıştır. Başvurucu bu tarihten sonra özel sektörde Sosyal Sigortalar Kurumuna(SSK) tabi olarak çalışmış ve SSK 1/12/1992 tarihi itibarıyla başvurucuyaemekli aylığı bağlamıştır.
7. Başvurucu 6/10/2009 tarihli dilekçesiyle Sosyal GüvenlikKurumundan (SGK), Emekli Sandığına tabi olarak çalıştığı dönemler için emekliikramiyesi ödenmesi talebinde bulunmuştur. SGK 10/11/2009 tarihli yazıylatalebi reddetmiştir.
A. Ankara 13. İdareMahkemesindeki Yargı Süreci
8. Başvurucu, SGK'nın işleminin iptaledilmesi talebiyle dava açmıştır.
9. Yargılama sırasında Anayasa Mahkemesi 5/2/2009 tarihli veE.2005/40, K.2009/17 sayılı kararı ile 24/5/1983 tarihli ve 2829 sayılı SosyalGüvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin Birleştirilmesi HakkındaKanun'un 12. maddesinde yer alan "sondefa T.C. Emekli Sandığına tabi görevlerden emekliye ayrılan ve"ibaresini, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu gerekçesiyle iptaletmiştir. Bu karar 5/6/2009 tarihli Resmî Gazete'deyayımlanmış olup 5/6/2010 tarihi itibarıyla yürürlüğe girmiştir.
10. Ankara 13. İdare Mahkemesi 30/6/2010 tarihli kararıyla,Anayasa Mahkemesinin iptal kararı uyarınca başvurucunun Emekli Sandığına tabiolan hizmetlerinden dolayı başvurucuya emekli ikramiyesi ödenmesi gerektiğikanaatiyle davanın kabulüne karar vermiştir.
11. Hüküm, davalı SGK vekili tarafından temyiz edilmiştir. DanıştayOnbirinci Dairesi, miktarı itibarıyla uyuşmazlığıntek hâkim tarafından çözümlenmesi gerektiğinden hükmü bozmuştur.
12. Mahkeme tek hâkimli olarak yapmış olduğu yargılamaneticesinde 28/12/2012 tarihinde davanın reddine karar vermiştir. Anılan kararıngerekçesinde, Emekli Sandığına tabi görevinden kendi isteği ile ayrılarak8/9/1999 tarihinden önce çalışmaya başlayanların 25/5/1971 tarihli ve 1475sayılı mülga İş Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca emekli ikramiyesialamayacaklarına yer verilmiştir.
13. Başvurucu bu karara Bölge İdare Mahkemesinde itirazetmiştir. Ankara Bölge İdare Mahkemesi 1. Kurul (Kurul) 26/12/2012 tarihlikararla ilk derece mahkemesi kararını ortadan kaldırarak davanın kabulüne kararvermiştir. Kurul, Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilen kanun hükümlerinindevam eden yargılamalarda uygulanamayacağı saptamasında bulunarak farklı sosyalgüvenlik kurumlarına tabi hizmet süreleri birleştirilmek suretiyle aylıkbağlanan ancak Emekli Sandığına tabi hizmetleri için ikramiye ödenmeyenkişilere emekli aylığının bağlandığı tarihteki katsayılar gözetilerek ödemeyapılması gerektiğine işaret etmiştir.
B. Ankara 5. İdareMahkemesindeki Yargı Süreci
14. Başvurucu lehine sonuçlanan mahkeme kararı üzerine SGK,emekli aylığının bağlandığıtarihe göre hesapladığı 24,76 TL ikramiyenin başvurucuya ödenmesine kararvererek bu miktarı başvurucunun banka hesabına yatırmıştır. Başvurucu hesabınayatırılan miktarı çekmekten imtina ettiğinden bir süre sonra para kuruma iadeedilmiştir. Başvurucunun 24,76 TL ikramiye ödenmesi işlemine yönelik itirazıKurum tarafından 15/4/2014 tarihinde reddedilmiştir.
15. Başvurucu, ikramiyenin güncel değerler üzerindenhesaplanması gerektiği iddiasıyla işlemin iptali ve 30.000 TL tazminat ödenmesitalebiyle dava açmıştır.
16. Ankara 5. İdare Mahkemesi 27/5/2015 tarihli karar ile davakonusu işlemin dayanağı olan mahkeme kararında ikramiyenin emekliliktarihindeki katsayılar üzerinden hesaplanacağının açıkça belirtilmiş olması vegüncel tutarlara göre ödeme yapılması yönünde bir kanun hükmünün bulunmamasınedenleriyle davayı reddetmiştir.
17. Temyiz edilen karar, Kurul tarafından 2/12/2015 tarihindeonanmıştır. Karar düzeltme istemi de aynı Kurul tarafından 20/6/2016 tarihindereddedilmiştir.
18. Nihai karar başvurucuya 1/8/2016 tarihinde tebliğedilmiştir.
19. Başvurucu 23/8/2016 tarihinde bireysel başvurudabulunmuştur.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
20. Mahkemenin 20/3/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
21. Başvurucu aradan geçen zaman dikkate alınmadan emekli olduğutarihteki değerler esas alınarak 24,76 TL ikramiye ödenmesinin ve buna karşılıkyapılan yargılama sonucunda aleyhe vekalet ücretine hükmederken karartarihindeki değerlerin dikkate alınmasının Anayasa'nın 10., 13., 14. ve 17.maddelerinde teminat altına alınan hak ve ilkeleri ihlal ettiğini ilerisürmüştür.
B. Değerlendirme
22. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılanhukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifinikendisi takdir eder (Tahir Canan,B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucu, Anayasanın 13., 14., ve 17.maddelerindeki hak ve ilkelerin ihlal edildiğini ileri sürmüşse deşikâyetinin özünün emekli aylığının bağlandığı tarihtekikatsayılar üzerinden belirlenen ikramiyenin aradan geçen zaman içinde uğramışolduğu değer kaybının karşılanmamasına yönelik olduğu dikkate alındığında ihlaliddialarının mülkiyet hakkı kapsamında incelenmesi uygun görülmüştür.
23. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 47. maddesinin (5) numaralıfıkrası ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük)64. maddesinin (1) numaralı fıkrası gereği bireysel başvurunun başvuruyollarının tüketildiği, başvuru yolu öngörülmemiş ise ihlalin öğrenildiğitarihten itibaren otuz gün içinde yapılması gerekir.
24. Başvuruya konu somut olayda başvurucu, Emekli Sandığına tabiolarak geçen hizmeti karşılığında SGK'dan emekliikramiyesi ödenmesi isteğinde bulunmuş ve bu isteğin reddine karar verilmesiüzerine işlemin iptali talebiyle dava açmıştır. Ankara 13. İdare Mahkemesinin28/12/2012 tarihli davanın reddi kararı 26/12/2013 tarihli Kurul kararı ileortadan kaldırılmıştır. Kurul anılan kararında emekli ikramiyesi ödenmemesiyönündeki idari işlemi iptal etmiş ve ''emekliaylığının bağlandığı tarihte yürürlükte bulunan katsayılar dikkate alınarakyeniden bir hesaplama yapılmasına'' hükmetmiştir.Kurulun bu kararı itiraz olunmaksızın kesinleşmiş ve idare de kesinleşen bukarar gereğince başvurucuya 24,76 TL emekli ikramiyesi ödenmesine ilişkin yenibir işlem tesis etmiştir.
25. Anayasa Mahkemesi daha önce FerdaYeşiltepe ([GK], B. No: 2014/7621, 25/7/2017) kararında, bir sosyalgüvenlik alacağının değer kaybına uğratıldığı yönündeki şikâyeti mülkiyet hakkıkapsamında esas bakımından incelemiştir. Ancak söz konusu başvurudabaşvurucunun değer kaybına yönelik iddiasını derece mahkemeleri önünde dilegetirdiği ve olağan kanun yollarını da yöntemince tükettikten sonra bireyselbaşvuruda bulunduğu tespit edilerek başvuru kabul edilebilir bulunmuştur.
26. Bireysel başvuruya konu olayda başvurucu, her ne kadaremekli ikramiyesi alacağının emekli olduğu 1992 yılı katsayılarına göreödendiğini belirterek bu alacağının enflasyon karşısında değer kaybınauğramasından şikâyet etmekte ise de emekli ikramiyesi ödenmesi talebinin,Ankara 13. İdare Mahkemesince reddinden sonra yapmış olduğu itiraz neticesiKurul tarafından karara bağlandığı saptanmıştır. Söz konusu Kurul kararındaikramiyenin emekli olunan tarihteki katsayılar üzerinden ödeneceği kararlaştırılmıştır.Başvurucu,emekli ikramiyesinin aylık bağlama tarihindeki katsayılar üzerinden ödenmesiyönündeki bu karara karşı karar düzeltme isteğinde bulunmadığı gibi bu kararakarşı bireysel başvuru yoluna da gitmemiştir. Ancak Kurul kararı uyarıncayapılan hesaplama sonucu tespit edilen rakamı tatmin edici bulmadığından ikincikez yargı yoluna müracaat etmiş ve derece mahkemeleri de Kurulun 26/12/2013tarihli kararı uyarınca işlem yapıldığından davayı reddetmiştir.
27. Bu itibarla bireysel başvuruya konu olay Ferda Yeşiltepe kararına konu yargılamasürecinden farklı özellikler taşımaktadır. Şöyle ki ilk yargı sürecinde emekliikramiyesinin aylık bağlama tarihindeki katsayılar esas alınarak ödeneceğikararlaştırılmış olmasına rağmen başvurucu bu karara karşı sessiz kalmıştır.Başvurucu ancak Kurul kararı gereğince idare tarafından yapılan hesaplamasonucunda 24,76 TL ödenmesi yönündeki işleme karşı ikinci kez yargı yolunagitmiş olup bu işlem üzerine değer kaybına yönelik iddiasını dile getirmesininidari ve yargısal yolları canlandırmaya yönelik olduğu kabul edilmelidir. 6216sayılı Kanun ve İçtüzük'ün hükümleri, daha öncetamamlanmış olan bir sürece yönelik yeni bir başvuru hakkı imkânıtanımamaktadır.
28. Bu durumda başvurucunun emekli ikramiyesi alacağınıenflasyon karşısında değer kaybına uğratan 26/12/2013 tarihli Kurul kararınıöğrendiği tarihten itibaren otuz günlük başvuru süresi içinde bireyselbaşvuruda bulunması gereklidir. Başvurucu ise bu süre geçtikten sonra 23/8/2016tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
29. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul edilebilirlikkoşulları yönünden incelenmeksizin süreaşımı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın süre aşımı nedeniyle KABUL EDİLEMEZOLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA20/3/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.