TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
BÜLENT HATUN BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/3536)
Karar Tarihi: 24/5/2018
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Engin YILDIRIM
Üyeler
:
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Celal Mümtaz AKINCI
Muammer TOPAL
M. Emin KUZ
Raportör
:
Yücel ARSLAN
Başvurucu
:
Bülent HATUN
Vekili
:
Av. Bedia BORAN BULUT
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, sendikal faaliyet çerçevesinde billboardlara (ilanpanosu) afiş asıldığı için idari para cezası uygulanması nedeniyle sendikahakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 14/3/2014 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.
7. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyandabulunmuştur.
III. OLAY VE OLGULAR
8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylarözetle şöyledir:
9. 1977 doğumlu olup Batman'da ikamet eden başvurucu Eğitim veBilim Emekçileri Sendikası (EĞİTİM-SEN) üyesi ve Batman Şubesi başkanıdır.EĞİTİM-SEN eğitim iş kolunda çalışanların ekonomik, sosyal, demokratik,kültürel haklarının korunması ve geliştirilmesi ile özgür ve demokratik birçalışma yaşamının oluşturulması iddiasıyla çalışmalarını sürdüren birsendikadır.
10. EĞİTİM-SEN Batman Şubesinin KurdiDer adlı dernek ve Barış ve Demokrasi Partisi (BDP) Batman İl Örgütü ilebirlikte 2013-2014 eğitim ve öğretim yılı başında ana dilde eğitim talepleriçerçevesinde yaptığı etkinlikler kapsamında Batman şehir merkezindeki çeşitliyerlerde bulunan ve N.R.B. Ltd. Şti.nin işletimindebulunan on beş ilan panosunun on ikisine "ana dilde eğitim" temalıafişler astığı tespit edilmiştir. Afişler, BDP Batman İl Başkanlığı ile N.R.B.Ltd. Şti. arasında akdedilen kira sözleşmesine istinaden asılmıştır. Söz konususözleşme hükümlerine göre BDP 8/9/2013 ile 15/9/2013 tarihleri arasında birhafta boyunca on beş ilan panosunu toplam 1.770 TL karşılığında kullanmahakkına sahip olmuştur.
11. 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 42.maddesine dayanılarak Batman Valiliğinin 9/9/2013 tarihli işlemiyle başvurucuya1.500 TL idari para cezası uygulanmıştır. Başvurucu, afiş asma eylemi nedeniylekendisi de dahil 8'i yönetici olan toplam 22 kişiye idari para cezasıuygulandığını belirtmiştir.
12. Başvurucu, idari para cezasına karşı Batman (kapatılan) 1.Sulh Ceza Mahkemesine (Mahkeme) itiraz etmiştir. İtiraz dilekçesinde, tutanağınpolis tarafından tek taraflı olarak düzenlenmesi nedeniyle bu tutanağaistinaden uygulanan idari para cezasının hukuka aykırı olduğu savunulmuştur.Başvurucu, sadece EĞİTİM-SEN Batman Şubesi, Kurdi Derve BDP Batman İl Örgütü olarak kiralanan ilan panolarına afiş asıldığını, bunundışındaki alanlara afiş asılmadığını belirtmiştir. Afiş asmaktan şahıs olaraksorumlu tutulmasının mümkün olmadığını ifade eden başvurucu, kaç afişasıldığının ve bunun kim tarafından tespit edildiğinin belli olmadığının altınıçizmiştir. Başvurucu, sendikal faaliyet teşkil eden bu eylem nedeniyle idaripara cezası uygulanmasının ve bu cezanın alt sınırdan uzaklaşılarak tayinedilmesinin cezayı Sendikaya yönelik bir baskı aracına dönüştürdüğündenyakınmıştır. Afiş asma eyleminin tek olduğunu savunan başvurucu, bir çok üye ve yöneticiyecezauygulanmasının keyfî olduğunu ileri sürmüştür. Başvurucu, afiş içeriğininsendikal faaliyet kapsamında olduğunu ve ceza verilmek suretiyle sendikalfaaliyetin engellendiğini belirtmiştir.
13. Mahkeme, bilboardları işletenN.R.B. Ltd. Şti. yetkilisi B.D.nin beyanını almıştır.B.D. beyanında, söz konusu afişleri BDP İl Yönetimi Üyesi M.Ö. ile akdettiğisözleşmeye istinaden astıklarını ifade etmiştir.
14. Mahkeme, idari para cezasına yapılan itirazı 17/1/2014tarihinde kesin olarak reddetmiştir. Kararın gerekçesinde, N.R.B. Ltd. Şti.yetkilisi B.D.nin beyanıyla N.R.B. Ltd. Şti. ile BDParasında yapılan sözleşmeye atıfta bulunulduktan sonra on beş ilan panosununBDP İl Yönetimi tarafından kiralandığı kanaatine varıldığı ifade edilmiştir.Mahkeme; afişlerde imzası bulunan BDP Batman İl Örgütü, KurdiDer ve EĞİTİM-SEN organizasyonunda 16/9/2013 tarihinde afiş içeriğinde belirtildiğigibi yetkili makama herhangi bir bildirimde bulunulmadan kanuna aykırı yürüyüşgerçekleştirildiğini belirtmiş ve bu nedenle afişlerde imzaları bulunankuruluşların yöneticilerine 5236 sayılı Kanun'un 42. maddesi ile 6/10/1983tarihli ve 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu'nun 27. maddesiuyarınca uygulanan idari para cezasının hukuka uygun olduğu sonucunaulaşmıştır.
15. Karar, başvurucuya 17/2/2014 tarihinde tebliğ edilmiştir.
16. Başvurucu 14/3/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK
17. İlgili ulusal ve uluslararası hukuk kaynakları için bkz. Abdulvahap Can ve diğerleri, B. No:2014/3793,8/11/2017, §§ 18-23.
V. İNCELEME VE GEREKÇE
18. Mahkemenin 24/5/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddialarıve Bakanlık Görüşü
19. Başvurucu, özel bir şirketten kiralanan ilan panolarına afişasma fiili bakımından izinsiz afiş asmaya ilişkin kabahatin oluşmadığını iddiaetmiştir.
20. Başvurucu, idari para cezasına dayanak teşkil eden ve kollukgüçleri tarafından tek taraflı olarak düzenlenen tutanağın usulsüz olduğunuileri sürerek, 2911 sayılı Kanun kapsamına giren herhangi bir fiil işlemediğiniancak Mahkeme kararının gerekçesinde kanuna aykırı yürüyüşten bahsedildiğinibelirtmiştir.
21. Başvurucu aynı içerikteki afişlerin asılmasının kanun gereğitek bir fiil sayılması gerektiğini, her bir yönetici için ayrı ayrı idari paracezasına hükmedilmesinin vealt sınırdanuzaklaşılmasının ölçülü olmadığını ve caydırıcı nitelikte olduğunu ifade etmiştir.Mahkemenin hiçbir gerekçegöstermeden açılan davayı reddettiğini belirten başvurucu; sendika hakkının,ifade özgürlüğünün, adil yargılanma hakkının ve eşitlik ilkesinin ihlaledildiğini ileri sürmüştür.
22. Bakanlık görüşünde, müdahalenin kanuni dayanağının 5326sayılı Kanun'un 42. maddesi olduğu belirtilmiştir. Müdahalenin amacınınbaşvurucuların cezalandırılması değil kamu düzeninin sağlanması olduğunuvurgulayan Bakanlık, müdahalenin meşru bir amaç taşıdığı görüşünü savunmuştur.Bakanlık, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin İsviçreRaelien SuisseHareketi/İsviçre ([BD], B. No: 16354/06, 13/7/2012) kararına atıftabulunarak afiş asmanın peyzajın korunması amacıyla izne bağlanabileceğininaltını çizmiştir. Afiş asma eyleminin izne bağlanması hususunda kamumakamlarının takdir yetkisi bulunduğuna işaret eden Bakanlık, verilen adli paracezasının miktarı ve adli sicile işlenmemesi hususları gözetildiğindemüdahalenin demokratik toplum düzeni bakımından gerekli ve ölçülü olduğunuileri sürmüştür.
23. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanında başvurudilekçesindeki beyanlarını tekrar etmiştir.
B. Değerlendirme
24. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucular tarafından yapılanhukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifinikendisi takdir eder (Tahir Canan,B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun ifade özgürlüğü, adilyargılanma hakkı ve eşitlik ilkesine ilişkin şikâyetlerinin bir bütün olaraksendika hakkı kapsamında incelenmesi gerekir.
25. Anayasa’nın "Toplantıve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı" kenar başlıklı 34. maddesişöyledir:
"Herkes, önceden izin almadan, silahsızve saldırısız toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına sahiptir.
Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı ancak,milli güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlığın vegenel ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması amacıyla vekanunla sınırlanabilir.
Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenlemehakkının kullanılmasında uygulanacak şekil, şart ve usuller kanundagösterilir."
26. Anayasa’nın “Sendikakurma hakkı” kenar başlıklı 51. maddesinin ilgili fıkralarışöyledir:
“Çalışanlar ve işverenler, üyelerinin çalışmailişkilerinde, ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmekiçin önceden izin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma, bunlaraserbestçe üye olma ve üyelikten serbestçe çekilme haklarına sahiptir. Hiç kimsebir sendikaya üye olmaya ya da üyelikten ayrılmaya zorlanamaz.
Sendika kurma hakkı ancak, millî güvenlik,kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâk ilebaşkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebepleriyle ve kanunlasınırlanabilir.
Sendika kurma hakkının kullanılmasında uygulanacakşekil, şart ve usuller kanunda gösterilir.”
1. Kabul EdilebilirlikYönünden
27. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğinekarar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan sendikahakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna kararverilmesi gerekir.
2. Esas Yönünden
a. Müdahalenin Varlığı
28. Sendikal faaliyet kapsamında kaldığı tespit edilen afiş asmafiili nedeniyle başvurucuya idari para cezası uygulanmasının sendika hakkınamüdahale teşkil ettiği sonucuna ulaşılmıştır
b. Müdahalenin İhlalOluşturup Oluşturmadığı
29. Anayasa’nın 13. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
“Temel hak ve hürriyetler,... yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarakve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, ... demokratik toplumdüzeninin ... gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.”
30. Sendika hakkı mutlak olmayıp Anayasa'nın 13. maddesindebelirtilen ölçütlere uygun olarak hakkın sınırlandırılması mümkündür. Buna göresendika hakkına yapılan müdahalenin ihlal oluşturmaması için kanun tarafındanöngörülmesi, Anayasa’nın ilgili maddesinde belirtilen nedenlere dayanması,demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olmamasıgerekir.
i. Kanunilik
31. 5326 sayılı Kanun'un 42. maddesinin “kanunla sınırlama”ölçütünü karşıladığı sonucuna varılmıştır.
ii. Meşru Amaç
32. Başvurucuya uygulanan idari para cezasının kamu düzenininkorunması amacına yönelik önlemlerin bir parçası olduğu ve meşru bir amaçtaşıdığı sonucuna varılmıştır.
iii. Demokratik ToplumDüzeninin Gereklerine Uygunluk ve Ölçülülük
(1) Genel İlkeler
33. Somut olayda uygulanacak genel ilkeler için bkz. Abdulvahap Can ve diğerleri, § 45-51.
(2) İlkelerin OlayaUygulanması
34. Somut başvuruya konu olaya ilişkin olarak diğer dörtbaşvurucu tarafından daha önce yapılan bireysel başvurularda Anayasa Mahkemesiaynı hukuki meseleyi değerlendirmiş ve sendika hakkının ihlal edildiğine kararvermiştir (Abdulvahap Can ve diğerleri, § 62).
35. Söz konusu başvurularda da EĞİTİM-SEN ve diğer bileşenlertarafından yürütülen ana dilde eğitime ilişkin etkinlikler kapsamında afiş asanbaşvurucuların her birine izinsiz afiş astıkları gerekçesiyle 1.500 TL idaripara cezası verilmiştir.
36. Anılan kararda Anayasa Mahkemesi, tek başına izin koşulununihlal edilmiş olmasının yaptırım uygulanmasının haklılaştırılmasıbakımından yeterli görülmeyeceğini belirterek izinsiz afiş asılması nedeniylekamu düzeninin bozulup bozulmadığı veya bozulma tehlikesinin bulunupbulunmadığı ya da böyle bir tehlikenin ortaya çıkıp çıkmadığının tespitininönem arz ettiğini vurgulamıştır (Abdulvahap Can vediğerleri, § 55). Anayasa Mahkemesi bu çerçevede kamu düzenininbozulduğu ilgili ve yeterli bir gerekçe ile gösterilmeden yaptırım uygulanmasıhâlinde sendika özgürlüğünün ihlal edildiği sonucuna ulaşılabileceğinibelirtmiştir (aynı yönde değerlendirmeler için bkz. Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, B. No:2017/920, 25/5/2017, §§ 88, 89).
37. Somut olayda da idarenin ya da Mahkemenin asılan afişlerinkamu düzenini bozduğuna veya bu nedenle kamu düzeninin bozulma tehlikesininortaya çıktığına ilişkin bir tespiti ve değerlendirmesi bulunmamaktadır. YineMahkeme, başvurucunun afişlerin BDP Batman İl Örgütünce kiralanan ilanpanolarına asıldığı ve bu nedenle afiş asmanın izinsiz sayılamayacağı iddiasınailişkin herhangi bir değerlendirme yapmamıştır.
38. Sonuç olarak somut başvuruda Anayasa Mahkemesinin Abdulvahap Can ve diğerleri bireysel başvuru kararında belirtilen ilke vedeğerlendirmelerden ayrılmayı gerektiren bir husus bulunmadığından Anayasa’nın51. maddesinde güvence altına alınan sendika hakkının ihlal edildiğine kararverilmesi gerekir.
3. 6216 Sayılı Kanun'un50. Maddesi Yönünden
39. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin (1) numaralıfıkrasının ilgili kısmı ile (2) numaralı fıkrası şöyledir:
“(1) Esas inceleme sonunda, başvurucununhakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararıverilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılmasıgerekenlere hükmedilir…
(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararındankaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılamayapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasındahukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veyagenel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmaklayükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali vesonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”
40. Başvurucu, maddi tazminat olarak para cezasının iadesinekarar verilmesi talebinde bulunmuştur.
41. Başvuruda sendika hakkının ihlal edildiği sonucunavarılmıştır.
42. Başvurucunun sendika hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadankaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunduğundankararın bir örneğinin yeniden yargılama yapılmak üzere Batman (kapatılan) 1.Sulh Ceza Mahkemesinin yerine bakan mahkemeye gönderilmesine karar verilmesigerekir.
43. Sendika hakkının ihlali nedeniyle yeniden yargılamayapılmasına karar verilmesinin yeterli giderim sağladığı değerlendirildiğindentazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.
44. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 206,10 TL harç ve 1.980TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 2.186,10 TL yargılama giderinin başvurucuyaödenmesine karar verilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Sendika hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABULEDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa’nın 51. maddesinde güvence altına alınan sendikahakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Kararın bir örneğinin sendika hakkının ihlalinin sonuçlarınınortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Batman (kapatılan)1. Sulh Ceza Mahkemesinin (D. İş. 2013/1362) yerine bakan mahkemeyeGÖNDERİLMESİNE,
D. 206,10 TL harç ve 1.980 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam2.186,10 TL yargılama giderinin BAŞVURUCUYA ÖDENMESİNE,
E. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucuların MaliyeBakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemedegecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadargeçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
F. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE24/5/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.