TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
BURAK EDİS BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/11177)
Karar Tarihi: 8/3/2017
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Engin YILDIRIM
Üyeler
:
Serdar ÖZGÜLDÜR
Celal Mümtaz AKINCI
Muammer TOPAL
M. Emin KUZ
Raportör Yrd.
:
Gökçe GÜLTEKİN
Başvurucu
:
Burak EDİS
Vekili
:
Av. Dursun KARACA
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru,yargılama yapılan ceza davasında suçun hukuki nitelendirmesinde hatayadüşülmesi ve yargılamanın makul sürede sonuçlandırılmaması nedenleriyle adilyargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru9/7/2014 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru,başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonraKomisyona sunulmuştur.
4.Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafındanyapılmasına karar verilmiştir.
5. BölümBaşkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesininbirlikte yapılmasına karar verilmiştir.
6. Başvurubelgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
7. Başvuruformu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir:
8. Başvurucunun 8/10/2005 tarihinde ifadesi alınmış; KaraKuvvetleri Komutanlığı 48. Motorlu Piyade Tugay Komutanlığı Trabzon AskerîSavcılığının 2/1/2009 tarihli iddianamesi ilezimmet,memuriyet nüfuzunu kötüye kullanmak, memuriyet görevini ihmal suçlarındancezalandırılması istemiyle hakkında kamu davası açılmıştır.
9. Kara Kuvvetleri Komutanlığı 48. Motorlu Piyade TugayKomutanlığı Trabzon Askerî Mahkemesinin 15/11/2011 tarihli kararı ilebaşvurucunun kişisel çıkar sağlamak için memuriyet nüfuzunu sair surette kötüyekullanma, memuriyet görevini ihmal etme, ihtilasenzimmet (iki kez), ihtilasen zimmete teşebbüs vezincirleme şekilde memuriyet nüfuzunu sair surette kötüye kullanma suçlarındanmahkûmiyetine karar verilmiştir.
10. Kararın temyiz edilmesi üzerine Askerî Yargıtay 1.Dairesinin 30/5/2012 tarihli kararı ile başvurucunun 2003-2005 yıllarındaişlediği kabul olunan kişisel çıkar sağlamak için nüfuzunu sair surette kötüyekullanma suçu yönünden eylemin zincirleme olarak askerî aracı hususimenfaatinde kullanmak suçunu oluşturduğunun kabulü ile bozulmasına; 2004-2005yıllarında işlendiği kabul edilen memuriyet görevini ihmal etme suçu yönündenhükmün onanmasına; Aralık 2004 yılında işlendiği kabul olunan ihtilasen zimmet suçunda, eylemin memuriyet nüfuzunu sairsurette kötüye kullanma suçunu oluşturduğunun kabulü ile hükmün bu kısımının bozulmasına; Eylül 2004 yılında işlendiği kabulolunan zincirleme ihtilasen zimmet suçu yönündendavanın zamanaşımı nedeniyle düşmesine, Hazine zararının saklı tutulmasına;2005 yılında işlendiği kabul olunan ihtilasen zimmeteteşebbüs suçu yönünden eksik inceleme nedeniyle hükmün bozulmasına; 2003-2005yıllarında işlendiği kabul olunan zincirleme memuriyet nüfuzunu sair surettekötüye kullanma suçundan kurulan mahkûmiyet hükmünün onanmasına kararverilmiştir.
11. Kara Kuvvetleri Komutanlığı 48. Motorlu Piyade TugayKomutanlığı Trabzon Askerî Mahkemesinin kapatılması üzerine bozmaya uyarakyargılamaya devam eden Kara Kuvvetleri Komutanlığı 5. Piyade Eğitim TugayKomutanlığı Sivas Askerî Mahkemesinin 12/6/2014 tarihli kararı ile başvurucunun22/5/1930 tarihli ve 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu'nun 130. maddesi uyarıncaaskerî eşyayı hususi menfaatinde kullanma suçundan 1.500 TL adli para cezasına,memuriyet nüfuzunu sair surette kötüye kullanma suçundan açılan kamu davasının4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 223. maddesinin (8)numaralı fıkrası uyarınca düşmesine ve sanığın eylemi nedeniyle meydana gelen21.173,95 TL tutarındaki Hazine zararının saklı tutulmasına, ihtilasen zimmete teşebbüs etme suçundan 1632 sayılı Kanun'un131. maddesinin birinci fıkrası uyarınca 740 TL adli para cezası ilecezalandırılmasına karar verilmiştir.
12. Mahkemece verilen kararın zamanaşımı nedeniyle davanındüşmesine ilişkin kısmı temyiz edilmemiştir.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
13.Mahkemenin 8/3/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereğidüşünüldü:
A. Makul Sürede Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğineİlişkin İddia
14.Başvurucu, makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
1. Kabul Edilebilirlik Yönünden
15. Açıkçadayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesinigerektirecek başka bir nedeni de bulunmadığı anlaşılan makul sürede yargılanmahakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesigerekir.
2. Esas Yönünden
16. Ceza yargılamasının süresi tespit edilirken süreninbaşlangıç tarihi olarak bir kişiye suç işlediği iddiasının yetkili makamlartarafından bildirildiği veya isnattan ilk olarak etkilendiği arama ve gözaltıgibi birtakım tedbirlerin uygulandığı tarih; sürenin sona erdiği tarih olarakise suç isnadına ilişkin nihai kararın verildiği, yargılaması devam edendavalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul süre şikâyetiyle ilgilikararını verdiği tarih esas alınır (B.E.,B. No: 2012/625, 9/1/2014, § 34).
17. Cezayargılamasının süresinin makul olup olmadığı değerlendirilirken yargılamanınkarmaşıklığı ve kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılamasürecindeki tutumu ve başvurucunun yargılamanın süratle sonuçlandırılmasındakimenfaatinin niteliği gibi hususlar dikkate alınır (B.E., § 29).
18. Anılanilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer başvurularda verdiği kararlar dikkatealındığında somut olayda 8 yıl 8 aylık yargılama süresinin makul olmadığısonucuna varmak gerekir.
19.Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makulsürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
B. Diğer İhlal İddiaları
20.Başvurucu; 2003 ila 2005 yıllarında kurmay albay rütbesinde Samsun İl JandarmaAlay Komutanlığı görevini yürüttüğünü, mahkûmiyet kararlarının temyizedildiğini, ancak zamanaşımı nedeniyle düşme kararının temyiz edilmediğini,sadece Hazine zararının saklı tutulmasına dair kısmının temyiz edildiğini, busoruşturma sebebiyle emekli olmak zorunda kaldığını, tuğgeneralliğe terfiedemediğini, bu nedenle adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ilerisürmüştür.
21. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Bireysel başvuru hakkına sahip olanlar” başlıklı 46.maddesinde kimlerin bireysel başvuru yapabileceği sayılmıştır. Anılan maddenin(1) numaralı fıkrasına göre bir kişinin Anayasa Mahkemesine bireysel başvurudabulunabilmesi için üç temel ön koşulun birlikte bulunması gerekmektedir. Bu önkoşullar; başvurucunun kamu gücünün eylem veya işleminden ya da ihmalindendolayı “güncel bir hakkının ihlal edildiği iddiasında”bulunması, iddia edilen ihlalden kişinin“kişisel olarak” ve “doğrudan” etkilenmiş olması ve bunların sonucundabaşvurucunun “mağdur” olduğunu iddia etmesidir (Fetih Ahmet Özer, B. No: 2013/6179, 20/3/2014, § 24).
22. Bir başvurunun kabul edilebilmesi için başvurucunun sadecemağdur olduğunu ileri sürmesi yeterli olmayıp ihlalden doğrudan etkilendiğiniyani mağdur olduğunu göstermesi veya mağdur olduğu konusunda AnayasaMahkemesini ikna etmesi gerekir. Bu itibarla mağdur olduğu zannı veya şüpheside mağdurluk statüsünün varlığı için yeterli değildir (Ayşe Hülya Potur, B. No:2013/8479, 6/6/2014, § 24).
23. Bu kapsamda bir şüpheli hakkında yürütülen cezasoruşturmasının kovuşturmaya yer olmadığına dair kararla sonuçlanması veyaaçılmış olan davanın ertelenmesi, düşürülmesi ya da sanığın beraatinehükmedilmesi hâlinde makul sürede yargılanma hakkına ilişkin iddialara halelgelmemek şartıyla bu kişilerin adil yargılanma hakkının ihlali nedeniyle mağdurolduklarının kabulü mümkün değildir. Ancak bu durum, soruşturma veyakovuşturmaların yukarıda belirtilen sonuçlarının adil yargılanma hakkıdışındaki haklara etkisinin incelenmesine engel teşkil etmez (Mustafa Kamil Uzuner veMustafa Kadir Gül, B. No: 2013/3371, 9/3/2016, § 52).
24. Somut olayda, başvurucu hakkında her ne kadar kamu davasıaçılmış ise de öngörülen zamanaşımı sürelerinin dolması nedeniyle şikâyetkonusu suç yönünden başvurucu hakkında herhangi bir mahkûmiyet hükmü kurulmamışve davanın düşürülmesine karar verilmiştir. Dolayısıyla başvurucunun bahse konuiddiaları bakımından mağdur sıfatı bulunmamaktadır.
25. Açıklanan gerekçelerle mağdurluk statüsünün bulunmadığıanlaşıldığından başvurucunun adil yargılanma hakkının ihlal edildiği yönündekişikâyetinin kişi bakımından yetkisizliknedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
C. 6216 Sayılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden
26. 6216sayılı Kanun’un 50. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:
“Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya daedilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesi hâlinde ihlalin vesonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilir…”
27.Başvurucu, manevi tazminat talebinde bulunmuştur.
28. Somutolayda makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği sonucuna varılmıştır.
29. İhlaltespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında başvurucuya net9.600 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.
30.Dosyadaki belgelerden tespit edilen 206,10 TL harç ve 1.800 TL vekâletücretinden oluşan toplam 2.006,10 TL yargılama giderinin başvurucuya ödenmesinekarar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A. 1.Makulsürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİROLDUĞUNA,
2. Diğerihlal iddialarının kişi bakımındanyetkisizlik nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B.Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanmahakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
C.Başvurucuya net 9.600 TL manevi tazminat ÖDENMESİNE, tazminata ilişkin diğertaleplerin REDDİNE,
D. 206,10TL harç ve 1.800 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 2.006,10 TL yargılamagiderinin BAŞVURUCUYA ÖDENMESİNE,
E.Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Maliye Bakanlığına başvurutarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlindebu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZUYGULANMASINA,
F. Kararınbir örneğinin Kara Kuvvetleri Komutanlığı 5. Piyade Eğitim Tugay KomutanlığıSivas Askerî Mahkemesine (E.2013/697) GÖNDERİLMESİNE,
G. Kararınbir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 8/3/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLEkarar verildi.