TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
CAN ARAZ VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/8745)
Karar Tarihi: 22/2/2017
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Burhan ÜSTÜN
Üyeler
:
Serruh KALELİ
Nuri NECİPOĞLU
Hicabi DURSUN
Hasan Tahsin GÖKCAN
Raportör Yrd.
:
Ceren Sedef EREN
Başvurucular
:
1. Can ARAZ
2. Kevni ARAZ
Vekili
:
Av. İsmail DOĞAN
Başvurucular
:
3. Adile ÖNDER
4. Andy Glen LEMOND
5. Ahmet Çetin ÖNDER
6. Hikmet Türkan DURMUŞ
7. Mehtap ÖNDER
8. Mervan Murat ÖNDER
Vekili
:
Av. Arzu PAMUKÇU YÖRDEM
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, makul sürede yargılanma, mülkiyet, etkili başvuru,özel hayatın gizliliği, savunma hakları ile eşitlik ilkesinin ihlal edildiğiiddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru muhtelif tarihlerde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. 2014/17407 ve 2015/3701 sayılı bireysel başvuru dosyalarıkonu yönünden hukuki irtibat nedeniyle 2014/8745 sayılı dosya üzerindebirleştirilmiştir.
6. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
7. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığınagönderilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgiliolaylar özetle şöyledir:
9. Başvurucular Ahmet Çetin Önder, Hikmet Türkan Durmuş ve AdileÖnder'in babaları; başvurucular Mervan Murat Önder, Andy GlenLemond ve Mehtap Önder'in ise dedeleri olan murisin17/4/1964 tarihinde Nusaybin Asliye Hukuk Mahkemesinde başvurucular Can Araz veKevni Araz'ın babaları olan murisleri aleyhine açtığı tapu iptali davası öncegörevsizlik nedeniyle Nusaybin Kadastro Mahkemesine, oradan da Yargıtayca merci tayini yoluyla Diyarbakır KadastroMahkemesine gönderilmiş ve burada Mahkemece verilen kararların müteadditkereler Yargıtayca bozulması üzerine kadastrotespitine itiraz olarak devam eden dava yerel Mahkeme aşamasında derdestdurumdadır.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
10. Mahkemenin 22/2/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
11. Başvurucular makul sürede yargılanma ve mülkiyet haklarının;başvurucular Ahmet Çetin Önder, Hikmet Türkan Durmuş, Adile Önder, Mervan MuratÖnder, Mehtap Önder ve Andy Glen Lemondayrıca etkili başvuru, özel hayatın gizliliği, savunma hakları ile eşitlikilkesinin de ihlal edildiği ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.
A. Kabul EdilebilirlikYönünden
1. Savunma Hakkının İhlalEdildiğine İlişkin İddia
12. Bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği gereği AnayasaMahkemesine başvuruda bulunabilmek için öncelikle olağan kanun yollarınıntüketilmesi zorunludur. Başvurucunun, bireysel başvuru konusu şikâyetiniöncelikle ve süresinde yetkili idari ve yargısal mercilere usulüne uygun olarakiletmesi, bu konuda sahip olduğu bilgi ve delilleri zamanında bu makamlarasunması ve bu süreçte dava ve başvurusunu takip etmek için gerekli özenigöstermiş olması gerekir(İsmail Buğra İşlek, B. No: 2013/1177, 26/3/2013, § 17).
13.Somut olayda başvurucuların, beyanlarının Mahkemece dikkatealınmaması nedeniyle savunma haklarının ihlal edildiğini ileri sürdükleribaşvuru konusu davanın yerel Mahkeme aşamasında derdest olmakla devam ettiği,dolayısıyla başvurucuların anılan ihlal iddiası yönünden hukuk sistemindemevcut idari ve yargısal yolları tüketmeksizin bireysel başvuruda bulunduğuanlaşılmaktadır.
14. Açıklanan nedenlerle başvurunun, savunma hakkının ihlaledildiği iddiası yönünden diğer kabul edilebilirlik koşulları bakımındanincelenmeksizin başvuru yollarınıntüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesigerekir.
2. Eşitlik İlkesinin İhlal Edildiğine İlişkinİddia
15.Anayasa'nın 10. maddesinde düzenlenen eşitlik ilkesi veAvrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) 14. maddesinde düzenlenenayrımcılık yasağının ihlal edildiğine yönelik iddiaların soyut olarakdeğerlendirilmesi mümkün olmayıp mutlaka Anayasa ve Sözleşme kapsamında yeralan diğer temel hak ve özgürlüklerle bağlantılı olarak ele alınması gerekir (Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, §33).
16. Ayrımcılık iddiasının incelenebilmesi için başvurucunun,kendisiyle benzer durumdaki kişilere yönelik farklı uygulamaların meşru birtemeli olmaksızın ırk, renk, cinsiyet, din, dil vb. ayrımcı bir nedenedayandığını makul delillerle ortaya koyması gerekir (Adnan Oktar (3), B. No: 2013/1123, 2/10/2013, § 50).
17. Somut olayda makul sürede yargılanma hakkıyla bağlantılıolarak eşitlik ilkesinin ihlal edildiğini ileri süren başvurucular, kendilerinehangi nedenle ayrımcılık yapıldığına ilişkin olarak ise herhangi bir beyandabulunmamışlardır. Dolayısıyla başvurucular tarafından ileri sürülen iddialarınkanıtlanamadığı sonucuna ulaşılmıştır.
18.Açıklanan nedenlerle başvurunun, eşitlik ilkesinin ihlaledildiği iddiası yönünden diğer kabul edilebilirlik koşulları bakımındanincelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksunolması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
3. Makul Sürede Yargılanma Hakkının İhlalEdildiğine İlişkin İddia
19. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğinekarar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan makulsürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilirolduğuna karar verilmesi gerekir.
B. Esas Yönünden
20. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkinyargılamanın süresi tespit edilirken sürenin başlangıç tarihi olarak davanınikame edildiği tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak -çoğu zaman icraaşamasını da kapsayacak şekilde- yargılamanın sona erdiği, yargılaması devameden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yargılanma hakkınınihlal edildiğine ilişkin şikâyetle ilgili kararını verdiği tarih esas alınır (Güher Ergun ve diğerleri, B. No: 2012/13,2/7/2013, §§ 50, 52).
21. Başvuruya konu dava, başvurucuların murislerinden intikalletakip etmekte oldukları bir uyuşmazlık olup bu yönüyle makul süredeğerlendirmesi bakımından dikkate alınacak sürenin başlangıç anı, mirasçınınyargılamaya katıldığı an değil somut olayda muris açısından değerlendirmeyeesas alınan sürenin başlangıç anıdır (GülserenGürdal ve diğerleri, B. No: 2013/1115, 5/12/2013, § 51).
22. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkinyargılama süresinin makul olup olmadığı değerlendirilirken yargılamanınkarmaşıklığı ve kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılamasürecindeki tutumu ve başvurucunun yargılamanın süratle sonuçlandırılmasındakimenfaatinin niteliği gibi hususlar dikkate alınır (Güher Ergun ve diğerleri, §§ 41-45).
23. Anılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer başvurulardaverdiği kararlar dikkate alındığında somut olayda yaklaşık 53 yıllık yargılamasüresinin makul olmadığı sonucuna varmak gerekir.
24. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 36. maddesinde güvencealtına alınan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesigerekir.
25. Başvurucular Ahmet Çetin Önder, Hikmet Türkan Durmuş, AdileÖnder, Mervan Murat Önder, Mehtap Önder ve Andy Glen Lemond uzun süren yargılama nedeniyle mülkiyet, özelhayatın gizliliği ve etkili başvuru haklarının da ihlal edildiğini iddiaetmişlerse de başvurucuların makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiğiyönünde yukarıda yer verilen tespitler ışığında, diğer haklarının ihlaledildiği yönündeki iddialarının ayrıca değerlendirilmesine gerek görülmemiştir.
C. 6216 Sayılı Kanun'un50. Maddesi Yönünden
26. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 50. maddesinin (1) numaralıfıkrası şöyledir:
“Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkınınihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesihâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlerehükmedilir…”
27.Başvurucular, manevi tazminat talebinde bulunmuşlardır.
28. Somut olayda makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğisonucuna varılmıştır.
29. İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlarıkarşılığında başvurucular murisinin tüm mirasçılarının sayısı da dikkatealınarak başvurucular Ahmet Çetin Önder, Hikmet Türkan Durmuş ve Adile Önder'eayrı ayrı net 3.900 TL; başvurucular Mervan Murat Önder, Andy Glen Lemond ve Mehtap Önder'e ayrıayrı net 1.300 TL; başvurucular Can Araz ve Kevni Araz'a ise ayrı ayrı net5.200 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.
30. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 206,10 TL harç bedelininbaşvurucular Ahmet Çetin Önder, Hikmet Türkan Durmuş, Mervan Murat Önder, Andy Glen Lemond ve Mehtap Önder'emüştereken; başvurucu Adile Önder'e ise münferiden;226,90 TL harç bedelinin ise başvurucular Can Araz ve Kevni Araz'a müşterekenödenmesine karar verilmesi gerekir.
31. 1.800 TL vekâlet ücretinden oluşan yargılama giderininbaşvurucular Ahmet Çetin Önder, Hikmet Türkan Durmuş, Adile Önder, Mervan MuratÖnder, Andy Glen Lemond veMehtap Önder'e müştereken; 1.800 TL vekâlet ücretinden oluşan yargılamagiderinin başvurucular Can Araz ve Kevni Araz'a da müştereken ödenmesine kararverilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Savunma hakkının ihlal edildiği iddiası yönündenbaşvurunun, başvuru yollarının tüketilmemesinedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
2. Eşitlik ilkesininihlal edildiği iddiası yönünden başvurunun, açıkçadayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
3. Makul süredeyargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİROLDUĞUNA,
B. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul süredeyargılanma hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Başvurucular Ahmet Çetin Önder, Hikmet Türkan Durmuş ve AdileÖnder'e ayrı ayrı net 3.900 TL; başvurucular Mervan Murat Önder, Andy Glen Lemond ve Mehtap Önder'eayrı ayrı net 1.300 TL; başvurucular Can Araz ve Kevni Araz'a ise ayrı ayrı net5.200 TL manevi tazminat ÖDENMESİNE, tazminata ilişkin diğer taleplerinREDDİNE,
D. 206,10 TL harç bedelinin başvurucular Ahmet Çetin Önder,Hikmet Türkan Durmuş, Mervan Murat Önder, Andy Glen Lemond ve Mehtap Önder'e MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE; başvurucuAdile Önder'e ise MÜNFERİDEN ÖDENMESİNE; 226,90 TLharç bedelinin ise başvurucular Can Araz ve Kevni Araz'a MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,
E. 1.800 TL vekâlet ücretinden oluşan yargılama giderininbaşvurucular Ahmet Çetin Önder, Hikmet Türkan Durmuş, Adile Önder, Mervan MuratÖnder, Andy Glen Lemond veMehtap Önder'e MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE; 1.800 TL vekâlet ücretinden oluşanyargılama giderinin başvurucular Can Araz ve Kevni Araz'a da MÜŞTEREKENÖDENMESİNE,
F. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun MaliyeBakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemedegecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadargeçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
G. Kararın bir örneğinin Diyarbakır Kadastro Mahkemesine(E.2011/6) GÖNDERİLMESİNE,
H. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE22/2/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.