TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
CENGİZ ÇELİK BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/18608)
Karar Tarihi: 21/11/2017
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Engin YILDIRIM
Üyeler
:
Serdar ÖZGÜLDÜR
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Muammer TOPAL
M. Emin KUZ
Raportör Yrd.
:
Yusuf Enes KAYA
Başvurucu
:
Cengiz ÇELİK
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, koşullu salıverilmenin geri alınması nedeniyle kişihürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 26/11/2014 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve UlusalYargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgelerçerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir:
6. Başvurucu, Burdur Ağır Ceza Mahkemesinin 7/9/1999 tarihli veE.1999/10, K.1999/131 sayılı kararı gereğince kasten adam öldürme suçundan 15yıl ağır hapis cezasına mahkûm edilmiştir.
7. Söz konusu karar 7/2/2000 tarihinde kesinleşmiş, 7/3/2000tarihinde infaza verilmiştir. Anılan ilamın infazı sürecinde başvurucu, YalvaçAğır Ceza Mahkemesinin 15/5/2002 tarihli ve Müt.2002/38 sayılı kararıyla ve21/12/2000 tarihli ve 4616 sayılı 23 Nisan 1999 Tarihine Kadar İşlenenSuçlardan Dolayı Şartla Salıverilmeye, Dava ve Cezaların Ertelenmesine DairKanun uyarınca 15/5/2002 tarihinden itibaren koşullu salıverilmiştir.
8. Başvurucu; Burdur Ağır Ceza Mahkemesinin 15/6/2010 tarihli veE.2009/29, K.2010/97 sayılı kararı gereğince kasten yaralama suçundan 4 yıl 19 ay15 gün hapis, 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşi Silahlar ve Bıçaklar ileDiğer Aletler Hakkında Kanun'a muhalefet suçundan 2 yıl hapis ve 1.000 TL adlipara cezasına mahkûm edilmiştir. Kararda ayrıca, ilamın kesinleşmesi akabindemezkûr koşullu salıverilmenin geri alınmasına yönelik inceleme yapılmasınakarar verilmiştir.
9. Bu karar sanık vekili tarafından süresinde temyiz edilerek Yargıtaya gönderilmiş, sanığın daha sonra temyizdenvazgeçmesi nedeniyle Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 9/5/2011 tarihli veE.2011/2110, K.2011/2881 sayılı kararı gereğince dosya incelenmeksizinmahkemesine iade edilmiştir. İlam 9/5/2011 tarihinde kesinleşmiştir.
10. Burdur Ağır Ceza Mahkemesince başvurucu hakkında yapılanuyarlama yargılaması sonucunda 29/7/2011 tarihinde verilen kararla öncekimahkûmiyet hükmü ortadan kaldırılmıştır. Mezkûr karar gereğince Burdur AğırCeza Mahkemesinin 7/9/1999 tarihli ve E.1999/10, K.1999/131 sayılı kararınınkaldırılmasına, başvurucunun 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun81. maddesinin (1) numaralı fıkrası gereğince 15 yıl hapis cezası ilecezalandırılmasına karar verilmiştir.
11. Karar, Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 27/3/2012 tarihli veE.2012/627, K.2012/2236 sayılı ilamı ile onanarak kesinleşmiştir. BurdurCumhuriyet Başsavcılığının 8/1/2014 tarihli müddetnamesinde,başvurucunun anılan suç yönünden bihakkın tahliye tarihi 31/8/2014 olaraktespit edilmiştir.
12. Burdur Ağır Ceza Mahkemesinin 14/1/2014 tarihli ve 2014/60Değişik İş sayılı kararıyla, Yalvaç Ağır Ceza Mahkemesinin başvurucu hakkındaki15/5/2002 tarihli ve Müt.2002/38 sayılı koşullu salıverme kararının, 29/12/2004tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un107. maddesinin (12) numaralı fıkrası gereğince geri alınmasına karar verilmiştir. Başvurucunun koşullusalıverilmesinden sonra denetim süresi içinde kasten işlediği suçlar nedeniylehürriyeti bağlayıcı ceza ile cezalandırıldığı anlaşıldığından hükümlühakkındaki koşullu salıverme kararının geri alınmasına, hükümlünün koşullusalıverildikten sonra kasten işlediği suçun tarihi olan 16/3/2008 ilehükümlünün bihakkın tahliye tarihi olan 31/8/2014 arasındaki sürenin ayneninfazına karar verilmiştir.
13. Burdur Ağır Ceza Mahkemesinin vermiş olduğu mezkûr kararakarşı başvurucu tarafından yapılan itiraz, Isparta 1. Ağır Ceza Mahkemesinin24/2/2014 tarihli ve 2014/184 Değişik İş sayılı kararı ile reddedilmiştir.
14. Kararda ilk derece mahkemesinin vermiş olduğu kararın hukukauygun olduğu belirtilmiştir. Isparta 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 24/2/2014tarihli ve 2014/184 Değişik İş sayılı kararı başvurucuya 13/11/2014 tarihindetebliğ edilmiştir.
15. Başvurucu26/11/2014 tarihinde bireysel başvurudabulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK
16. 4616 sayılı Kanun'un 1. maddesinin ilgili bölümleri şöyledir:
"23 Nisan 1999 tarihine kadar işlenensuçlar nedeniyle;
...
2. (Yeniden düzenleme: 21/5/2002-4758/1 md.) Müebbet ağır hapis cezasına hükümlü olanların veyaşahsî hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkûm edilenlerin ya da aldıkları ceza herhangibir nedenle şahsî hürriyeti bağlayıcı cezaya dönüştürülenlerin tâbi olduklarıinfaz hükümlerine göre çekmeleri gereken toplam cezalarından on yıl indirilir.İndirim, verilen her bir ceza için ayrı ayrı değil, toplam ceza üzerinden birdefaya mahsus yapılır. Ancak bir kişinin muhtelif suçlarından dolayı cezalarıayrı ayrı tarihlerde verilmiş olsa bile, bu cezaların toplamı üzerindenyapılacak indirim on yılı geçemez.
Birinci paragraf hükümlerine göre çekmelerigereken toplam cezalarından on yıllık indirim yapıldıktan sonra ceza süresidolmuş olanlar, iyi halli olup olmadıklarına bakılmaksızın ve istemleriolmaksızın derhal; toplam cezaları on yıldan fazla olanlar kalan cezalarınıçektikten sonra şartla salıverilirler.
...
4. (Yeniden düzenleme: 21/5/2002-4758/1 md.) 23 Nisan 1999 tarihine kadar işlenmiş ve ilgili kanunmaddesinde öngörülen şahsî hürriyeti bağlayıcı cezanın üst sınırı on yılıgeçmeyen suçlardan dolayı haklarında henüz takibata geçilmemiş veya hazırlıksoruşturmasına girişilmiş olmakla beraber dava açılmamış veya son soruşturmaaşamasına geçilmiş olmakla beraber henüz hüküm verilmemiş veya verilen hükümkesinleşmemiş ise, davanın açılması veya kesin hükme bağlanması ertelenir;varsa tutukluluk halinin kaldırılmasına karar verilir. Bu suçlarla ilgili dosyave deliller, her bir suçun dava zamanaşımı süresinin sonuna kadar muhafazaedilir.
Erteleme konusu suçun dava zamanaşımı süresiiçinde bu suç ile aynı cins veya daha ağır şahsî hürriyeti bağlayıcı cezayıgerektiren bir suç işlendiğinde, erteleme konusu suçtan dolayı da dava açılırveya daha önce açılmış bulunan davaya devam edilerek hüküm verilir. Bu süre,erteleme konusu suç ile aynı cins veya daha ağır şahsî hürriyeti bağlayıcıcezayı gerektiren bir suç işlenmeksizin geçirildiğinde, ertelemeden yararlananhakkında kamu davası açılmaz; açılmış olan davanın ortadan kaldırılmasına kararverilir.
...
5. Ancak;
a) Türk Ceza Kanununun 125 ilâ 157, 161, 162,168, 171, 172, 188, 191, 192, 202, 205, 208, 209, 211 ilâ 214, 216 ilâ 219,240, 243, 264, 298, 301 ilâ 303, 305 inci maddelerinde, 312 ncimaddenin ikinci fıkrasında, 313 üncü maddesinde, 314 üncü maddesinin birincifıkrasında, 339 ilâ 349, 366, 367, 383, 394, 403 ilâ 408, 414 ilâ 418 ve 503ilâ 506 ncı maddelerinde,
...
yer alan suçları işleyenler hakkında bu maddehükümleri uygulanmaz."
17. 5275 sayılı Kanun'un 107. maddesinin ilgili bölümlerişöyledir:
(1) Koşullu salıverilmeden yararlanabilmekiçin mahkûmun kurumdaki infaz süresini iyi hâlli olarak geçirmesi gerekir.
(2) ... diğer süreli hapis cezalarına mahkûmedilmiş olanlar cezalarının üçte ikisini infaz kurumunda çektikleri takdirde,koşullu salıverilmeden yararlanabilirler.
...
(11) Bir hükümlünün koşullu salıverilmesihakkında ceza infaz kurumu idaresi tarafından hazırlanan gerekçeli rapor, hükmüveren mahkemeye; hükümlü başka bir yerde bulunuyorsa o yerde bulunan aynıderecedeki mahkemeye verilir.
Mahkeme, bu raporu uygun bulursa hükümlününkoşullu salıverilmesine dosya üzerinden karar verir. Mahkeme, raporu uygun bulmadığıtakdirde gerekçesini kararında gösterir. Bu kararlara karşı itiraz yolunagidilebilir.
(12) Koşullu salıverilen hükümlünün, denetimsüresinde hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlemesi veya kendisineyüklenen yükümlülüklere, hâkimin uyarısına rağmen, uymamakta ısrar etmesihâlinde koşullu salıverilme kararı geri alınır.
(13) Koşullu salıverilme kararının gerialınması hâlinde hükümlünün;
a) Sonraki suçu işlediği tarihten itibarenkalan cezasının aynen,
...
Ceza infaz kurumunda çektirilmesine kararverilir. Koşullu salıverilme kararının geri alınmasından sonra aynı hükmüninfazı ile ilgili bir daha koşullu salıverilme kararı verilmez.
(14) Denetim süresi yükümlülüklere uygun veiyi hâlli olarak geçirildiği takdirde, ceza infaz edilmiş sayılır.
(15) Koşullu salıverilme kararının gerialınmasına;
a) Hükümlü geri kalan süre içinde işlediğikasıtlı bir suçtan dolayı hapis cezasına mahkûm edilirse, hükmü veren ilkderece mahkemesi veya bölge adliye mahkemesi tarafından,
...
Dosya üzerinden karar verilir. Bu kararlarakarşı itiraz yolu açıktır.
..."
18. 1/3/1926 tarihli ve 765 sayılı mülga Kanun'un 17. maddesininbirinci fıkrası şöyledir:
"Şartla salıverilmiş olan hükümlü, gerikalan süre içinde işlediği kasıtlı bir cürümden dolayı şahsi hürriyeti bağlayıcıbir cezaya mahkum olur veya mecbur olduğu şartları yerine getirmez ise, şartlasalıverilme kararı geri alınır. Bu takdirde suçun işlendiği tarihten sonrakikısım hükümlünün ceza süresine mahsup edilmeyerek aynen çektirilir ve şartlasalıverilmeye esas teşkil eden hükmün infazı ile ilgili olarak bir daha şartlasalıverilmeden yararlanamaz."
V. İNCELEME VE GEREKÇE
19. Mahkemenin 21/11/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
20. 4616 sayılı Kanun uyarınca koşullu salıverilen başvurucudenetim süresi içinde aynı cinsten ya da daha ağır şahsi hürriyeti bağlayıcıcezayı gerektiren bir suç işlememesine rağmen koşullu salıverilme kararınıngeri alındığını belirterek kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının, koşullusalıverilmenin geri alınmasına ilişkin hükümlerin aynı durumdaki diğerhükümlülerin lehine olacak şekilde farklı uygulandığını belirterek eşitlikilkesinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme
21. Anayasa'nın 19. maddesinin ilgili bölümü şöyledir:
"Herkes, kişi hürriyeti ve güvenliğinesahiptir.
Şekil ve şartları kanunda gösterilen:
Mahkemelerce verilmiş hürriyeti kısıtlayıcıcezaların ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi; ... halleri dışındakimse hürriyetinden yoksun bırakılamaz."
22. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılanhukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifinikendisi takdir eder (Tahir Canan,B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Somut olayda başvurucunun iddialarının özü,koşullu salıvermenin geri alınması kararının hukuki bir dayanağınınbulunmadığına ve dolayısıyla hukuka aykırı olarak hürriyetinden yoksunbırakıldığına ilişkin olduğundan başvurunun kişi hürriyeti ve güvenliği hakkıkapsamında incelenmesi gerekir.
23. Anayasa Mahkemesi, 4616 sayılı Kanun hükümleri uyarıncakoşullu salıverilen hükümlüler yönünden de denetim süresince hapis cezasınıgerektiren kasıtlı bir suç işlenmesi hâlinde 765 sayılı mülga Kanun'un 17.maddesinin birinci fıkrası ve/veya 5275 sayılı Kanun'un 107. maddesinin (12)numaralı fıkrası uyarınca koşullu salıverme kararının geri alınabileceğinibelirtmiş; Yargıtay uygulamasına atıf yaparak bu suçun koşullu salıverilen suçile aynı cins veya daha ağır hürriyeti bağlayıcı cezayı gerektiren bir suç olupolmamasının bir öneminin bulunmadığını, sonradan denetim süresi içinde işlenensuçun kasıtlı bir suç olmasının, bu suçun yaptırımı olarak da hapis cezasınıgerektirmesinin ve hapis cezası verilmiş olmasının koşullu salıvermenin gerialınması için yeterli olduğunu tespit etmiştir (Şaban Dal, B. No: 2014/2891, 16/2/2017, § 40).
24. Somut olayda başvurucu, kasten adam öldürme suçu nedeniylealmış olduğu kesinleşmiş cezası infaz edilirken 4616 sayılı Kanun hükümleriuygulanarak 15/5/2002 tarihinde koşullu olarak salıverilmiştir. Başvurucununhak ederek tahliye tarihinden önce denetim süresi içinde kasıtlı bir suçişlemesi nedeniyle hakkındaki koşullu salıvermenin geri alınmasına kararverilmiştir.
25. Buna göre koşullu salıverilme tarihinden sonra denetimsüresi içinde kasıtlı bir suç işleyen başvurucu hakkında koşullu salıvermeningeri alınmasına ve sonraki suçu işlediği tarihten itibaren hak ederek tahliyetarihine kadar kalan cezasının aynen infazına karar verilmesinin kanununöngördüğü şekilde olduğu ve bu uygulamanın koşullu salıvermenin amacına daaykırı olmadığı sonucuna varılmıştır (aynı yöndeki değerlendirme için bkz. Şaban Dal, § 44).
26. Açıklanan nedenlerle başvurucunun iddiasına ilişkin olarak birihlalin olmadığı açık olduğundan başvurunun açıkçadayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna kararverilmesi gerekmektedir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurunun açıkçadayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA21/11/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.