TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
CENKER ASLAN VE FİRDES DOĞAN BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2015/17803)
Karar Tarihi: 9/10/2019
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üyeler
:
Serdar ÖZGÜLDÜR
Burhan ÜSTÜN
Hicabi DURSUN
Selahaddin MENTEŞ
Raportör
:
Tuğçe TAKCI
Başvurucular
:
1. Cenker ASLAN
2. Firdes DOĞAN
Vekili
:
Av. Kazım BAYRAKTAR
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru; hükümlü/tutuklu olarak bulunulan ceza infazkurumunda yapılan operasyonda güvenlik güçlerince güç kullanılması sırasındameydana gelen ölüm ve yaralanma olaylarıyla ilgili olarak yürütülen cezasoruşturması ile tam yargı davalarının makul sürede tamamlanmaması, ayrıca tamyargı davalarının haksız olarak reddedilmesi nedeniyle de yaşam hakkının vekötü muamele yasağının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvurucu Firdevs Doğan tarafından 2015/17803 numaralı başvuru6/11/2015 tarihinde, başvurucu Cenker Aslan tarafından 2015/18765 numaralıbaşvuru ise 25/11/2015 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvurular, başvuru formları ve eklerinin idari yöndenyapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvuruların kabul edilebilirlik incelemesininBölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm tarafından 2015/17803 numaralı başvuru ile 2015/18765numaralı başvurunun konu bakımından benzer nitelikte olması nedeniyle2015/17803 numaralı başvuru üzerinde birleştirilmesine ve incelemenin bu dosyaüzerinden yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
6. Başvuru formları ve eklerinde ifade edildiği şekliyle veUlusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden ulaşılan bilgi ve belgeleregöre ilgili olaylar özetle şöyledir:
7. Başvurucu Firdevs Doğan'ın yakını Z.K. ile başvurucu CenkerAslan olay tarihinde Ulucanlar Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü/tutuklu olarakbulunmaktadır. Ülke çapında eş zamanlı olarak birçok cezaeviyle birlikte Cezaİnfaz Kurumunda da 26/9/1999 tarihinde gerçekleştirilen, Hayata Dönüş adıverilen operasyonda Z.K. vefat etmiş; başvurucu Cenker Aslan ise gözündenyaralanmış ve neticede gözünü kaybetmiştir.
8. Ceza İnfaz Kurumunda gerçekleştirilen bu operasyonda görevalan güvenlik güçleri hakkında Ankara Cumhuriyet Başsavcılığının 25/12/2000tarihli iddianamesiyle, kanunun bir hükmünü veya yetkili merciden verilipinfazı vazifeden zaruri olan bir emri ifa suretiyle ölüme ve yaralamaya sebepolma suçu isnadıyla açılan kamu davası, Ankara 6. Ağır Ceza Mahkemesinin (6.Ağır Ceza Mahkemesi) 2013/452 esasa kaydenderdesttir. Başvurucu Firdevs Doğan'ın yakınının ve başka hükümlü/tutuklularınvefatı ve yaralanmasıyla ilgili olarak Ankara 5. Ağır Ceza Mahkemesinde görülenbenzer yargılama da 6. Ağır Ceza Mahkemesinde görülen söz konusu yargılamaylabirleştirilmiştir.
9. Diğer yandan başvurucu Cenker Aslan'ın yaralanması nedeniyleaçtığı tam yargı davasında Ankara 4. İdare Mahkemesince (4. İdare Mahkemesi)28/2/2006 tarihinde tazminat talebinin kısmen kabulüne karar verilmiş,kararının Danıştay 10. Dairesince bozulması üzerine 4. İdare Mahkemesitarafından 27/1/2010 tarihinde davanın reddine karar verilmiş ve karara karşıyapılan temyiz talebi reddedilmiştir.
10. Yakınının vefatı nedeniyle başvurucu Firdevs Doğan'ın açtığıtam yargı davasında ise Ankara 9. İdare Mahkemesinin (9. İdare Mahkemesi)25/6/2003 tarihinde tazminat talebinin kısmen kabulüne karar vermesi üzerinehükmedilen tazminat miktarı başvurucuya ödenmiştir.
11. 9. İdare Mahkemesinin 25/6/2003 tarihli kararının DanıştayOnuncu Dairesinin 20/11/2006 tarihli kararıyla bozulması üzerine 9. İdareMahkemesi tarafından bozmaya uyulmayarak 16/4/2009 tarihinde yeniden tazminatahükmedilmiş, söz konusu kararın Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu tarafındanbozulmasına karar vermesi üzerine de 9. İdare Mahkemesinin 27/9/2011 tarihlikararıyla davanın reddine karar verilmiştir. Karar Danıştay Onuncu Dairesitarafından onanarak kesinleşmiştir. Kararın kesinleşmesi üzerine Ankara 14.İcra Müdürlüğünce başvurucuya geri ödeme muhtırası gönderilmiştir.
12. Başvurucu Firdevs Doğan 6/11/2015 tarihinde, başvurucuCenker Aslan ise 25/11/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
13. Başvurunun incelenmesi sırasında başvurucuların UlucanlarCeza İnfaz Kurumunda 26/9/1999 tarihinde gerçekleştirilen Hayata Dönüş operasyonunda ölen veyaralanan diğer hükümlü/tutuklu yakınlarından oluşan diğer 73 başvurucuylabirlikte yaşam hakkı ve diğer bazı hakların ihlal edildiği iddiasıyla Avrupaİnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) başvuruda bulundukları tespit edilmiştir.
14. AİHM Kavaklıoğlu vediğerleri/Türkiye (B. No: 15397/02, 6/10/2015, §§ 176-228, 270-285)kararında, operasyonda hayatını kaybeden başvurucu Firdevs Doğan'ın yakını Z.K.nın da aralarında bulunduğu sekiz tutuklu/hükümlü ileağır yaralanan dokuz tutuklu/hükümlü bakımından yaşam hakkının maddi ve usulboyutlarının ihlal edildiğine, ayrıca başvurucu Cenker Aslan'ın da aralarındabulunduğu, yaralanan on iki tutuklu/hükümlü bakımından ise kötü muameleyasağının maddi boyutunun (aynı kararda bkz. § 252), yaralanan tutuklu/hükümlübaşvurucuların tümü bakımından ise kötü muamele yasağının usul boyutunun ihlaledildiğine karar vermiştir (aynı kararda bkz. § 285). AİHM ihlal kararında,operasyonu gerçekleştiren jandarma görevlileri hakkında açılan kamu davasınınon beş yılı aşkın süre geçmesine rağmen Yargıtay incelemesinin devam etmesinedeniyle derdest olduğunu belirterek bu bakımdan söz konusu yargılamadaolaydaki sorumluları tespit etmeyi sağlayacak somut bir ilerleme kaydedilmediğitespitinde bulunmuştur (aynı kararda bkz. § 283).
15. AİHM, yaşam hakkının ihlali nedeniyle başvuruculardanFirdevs Doğan'a Z.K.nın varislerine dağıtılmak üzere50.000 avro manevi tazminat ödenmesine, kötü muamele yasağının ihlali nedeniylebaşvuruculardan Cenker Aslan'a ise 20.000 avro manevi tazminat ödenmesine kararvermiştir(aynı kararda bkz. § 301).
16. Başvurucuların bireysel başvurular sırasında değinilen AİHMkararından ve hükmedilen manevi tazminat miktarlarından Anayasa Mahkemesinebilgi vermedikleri görülmüştür.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
17. Mahkemenin 9/10/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
1. Başvurucuların İddiaları
18. Başvurucu Firdevs Doğan Ulucanlar Ceza İnfaz Kurumundagerçekleştirilen operasyon sırasında yakınının vefat etmesiyle ilgili olarakyürütülen soruşturmanın ve tam yargı davasının uzun sürmesi nedeniyle yaşamhakkının usul boyutunun ve adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini, başvurucuCenker Aslan ise kendisinin yaralanmasıyla ilgili olarak aynı nedenlerle kötümuamele yasağının usul boyutunun ve adil yargılanma hakkının ihlal edildiğinisürmüştür.
2. Değerlendirme
19. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 51. maddesi ile AnayasaMahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) 83. maddesi gereğibaşvurucunun istismar edici, yanıltıcı ve benzeri nitelikteki davranışlarıylabireysel başvuru hakkını açıkça kötüye kullandığının tespit edilmesi hâlindebaşvuru reddedilir ve yargılama giderleri dışında ilgilinin 2.000 TL'den fazlaolmamak üzere disiplin para cezasıyla cezalandırılmasına karar verilir.
20. İlgili düzenlemeler vasıtasıyla genel hukuk teorisinde birkamu düzeni kuralı olarak ele alınan ve genel olarak bir hakkın açıkçaöngörüldüğü amaç dışında ve başkalarını zarara sokacak şekilde kullanılmasınınhukuk düzenince himaye edilmeyeceğini ifade eden hakkın kötüye kullanılmasınınbireysel başvuru alanında özel olarak ele alındığı görülmektedir. Bu bağlamdabireysel başvuru usulünün amacına açıkça aykırı olan ve mahkemenin başvuruyugereği gibi değerlendirmesini engelleyen davranışların başvuru hakkının kötüyekullanılması olarak değerlendirilmesi mümkündür (S.Ö., B. No: 2013/7087, 18/9/2014, § 28).
21. Bu kapsamda özellikle mahkemeyi yanıltmak amacıyla gerçekolmayan maddi vakıalara dayanılması, bu nitelikte bilgi ve belge sunulması,başvurunun değerlendirilmesi noktasında esaslı olan bir unsur hakkında bilgiverilmemesi, başvurunun değerlendirilmesi sürecinde vuku bulan ve söz konusudeğerlendirmeyi etkileyecek nitelikte yeni ve önemli gelişmeler hakkındamahkemenin bilgilendirilmemesi suretiyle başvuru hakkında doğru bir kanaatoluşturulmasının engellenmesi, medeni ve meşru eleştiri sınırları saklı kalmakkaydıyla bireysel başvuru amacıyla bağdaşmayacak surette hakaret, tehdit veyatahrik edici bir üslup kullanılması ile söz konusu başvuru yolu kapsamındaihlalin tespiti ile ihlal ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına ilişkin amaçlabağdaşmayacak surette içeriksiz bir başvuruda bulunulması durumunda başvuruhakkının kötüye kullanıldığı kabul edilebilecektir (S.Ö., § 29; Mehmet GüvenUlusoy [GK], B. No: 2013/1013, 2/7/2015; Osman Sandıkçı, B. No: 2013/6297, 10/3/2016; Selman Kapan ve diğerleri, B. No:2013/7302, 20/4/2016).
22. Somut olayda başvurucuların aynı olayla ilgili benzeriddialarını AİHM'e taşıması sonrasında AİHMtarafından yaşam hakkının ve kötü muamele yasağının ihlaline ve başvurucularamanevi tazminat ödenmesine karar verildiği tespit edilmiştir (bkz. § 15).
23. Buna göre, AİHM'in karar tarihiolan 6/10/2015 tarihi itibarıyla derdest olan ceza yargılamasının etkisizolması nedeniyle tazminata hükmedilen aynı olayla ilgili olarak AİHM kararındankısa bir süre sonra bireysel başvuruda bulunulduğu gözetilerek başvuru formu veeklerinde başvurucular tarafından AİHM'e yapılmışbahse konu başvuru ve ödenmesine karar verilen tazminat ile ilgili AnayasaMahkemesine herhangi bir bilgi ve belge sunulmayıp bu açıdan başvuruculartarafından ileri sürülen iddiaların yanıltıcı beyan niteliğinde olduğuanlaşılmıştır. Bu nedenle başvurunun tümünün başvuruhakkının kötüye kullanılması nedeniyle reddine karar verilmesigerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
24. Başvurucular aleyhine başvuru hakkının kötüye kullanılmasınedeniyle 6216 sayılı Kanun'un 51. maddesi ve İçtüzük’ün83. maddesi uyarınca ayrı ayrı takdiren 2.000 TLdisiplin para cezasına hükmedilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurunun başvuruhakkının kötüye kullanılması nedeniyle REDDİNE,
B. Başvurucuların 6216 sayılı Kanun'un 51. maddesi ve Anayasa Mahkemesiİçtüzüğü'nün 83. maddesi uyarınca ayrı ayrı 2.000 TLdisiplin para cezası ile CEZALANDIRILMALARINA,
C. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA9/10/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.