TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
DEVRİM EVİN BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2013/2069)
Karar Tarihi: 20/2/2014
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Alparslan ALTAN
Üyeler
:
Recep KÖMÜRCÜ
Engin YILDIRIM
Celal Mümtaz AKINCI
Muammer TOPAL
Raportör
:
Elif KARAKAŞ
Başvurucu
:
Devrim EVİN
Vekili
:
Av. Hasan Hüseyin EVİN
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvurucu, Mimar Sinan GüzelSanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sahne Sanatları Tiyatro BölümüTezli Yüksek Lisans Programına katılma hakkı kazanmasına rağmen, bu okulunbulunduğu İstanbul iline atanma talebinin zımnen reddi üzerine açtığı iptaldavasının reddedilmesi nedeniyle eğitim hakkının ve eşitlik ilkesinin ihlaledildiğini ileri sürmüştür.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru, 18/3/2012 tarihinde İzmirBölge İdare Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idariyönden yapılan ön incelemesinde Komisyona sunulmasına engel bir eksikliğinbulunmadığı tespit edilmiştir.
3. İkinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca, 25/11/2013tarihinde kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına,dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.
III. OLAYLAR VE OLGULAR
A. Olaylar
4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylarözetle şöyledir:
5. Başvurucu, Adana Devlet Tiyatrosu Müdürlüğünde tiyatro sanatçısıolarak görev yapmakta iken, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi SosyalBilimler Enstitüsü Sahne Sanatları Tiyatro Bölümü Tezli Yüksek LisansProgramına katılmaya hak kazanmıştır.
6. Söz konusu programda haftanın üç günü ders olduğundan ve yüzdeyetmiş devam zorunluluğu bulunduğundan bahisle başvurucu, 9/10/2009tarihinde Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğüne başvurarak İstanbul DevletTiyatrosu Müdürlüğü emrine atanma talebinde bulunmuştur.
7. Anılan başvuru idarece cevap verilmemek suretiylereddedilmiştir.
8. Başvurucunun zımni ret işleminin iptali istemiyle açtığı dava,Ankara 1. İdare Mahkemesinin 7/7/2011 tarih veE.2011/1343, K.2011/1326 sayılı kararıyla “AdanaDevlet Tiyatrosunda davacıya ihtiyaç olduğu ve tâbi olduğu mevzuatta öğrenimdurumu nedeniyle tayin isteyebileceğine dair hüküm bulunmadığı da dikkatealındığında davacının İstanbul Devlet Tiyatrosu emrine atanması istemiyleyaptığı başvurusunun zımnen reddine ilişkin dava konusu işlemde hukukaaykırılık bulunmadığı” gerekçesiyle reddedilmiştir.
9. Temyiz edilen karar, Danıştay 5. Dairesinin 15/11/2011tarih ve E.2011/5284, K.2011/6394 sayılı kararıyla onanmış, karar düzeltmetalebi de aynı Dairenin 13/11/2012 tarih ve E.2012/1087, K.2012/7268 sayılıkararıyla reddedilmiş, karar aynı tarihte kesinleşmiştir. Bu karar başvurucuya 18/2/2013 tarihinde tebliğ edilmiştir.
B. İlgiliHukuk
10. 10/6/1949 tarih ve 5441 sayılı Devlet Tiyatrosu KuruluşuHakkında Kanun’un 5.maddesinin (C) fıkrasının ilgili kısımları şöyledir:
“…Devlet Tiyatroları sanatkarmemurları, uygulatıcı uzman memurları ve uzman memurları sanat ve yönetimkurulu kararı üzerine Genel Müdürle aralarında yapılacak bir yıl süreli idarisözleşmelerle göreve alınırlar. Yapılacak idari sözleşmelere bu maddedebelirtilen hizmet özellikleri de yazılır. Bunların sözleşmelerinin sonundahizmete devamları da aynı usule tabidir.
Mali hakları ve özellikleri bu kanun içindekalmak ve Devlet memuru niteliklerine halel gelmemek üzere sanatkarmemurlar, uygulatıcı uzman memurlar ve uzman memurların hizmete alınma, hizmetedevamı şekilleri ile sair özellik ve yükümlülükleri idari sözleşmelerindebelirtilir.”
11. 7/5/1987 tarih ve 87/11782 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile kabuledilen “Devlet Sanatçıları ve SanatçılarınSözleşmeli Olarak Çalıştırılmalarına Dair Esaslar”ın 13. maddesi şöyledir:
“Bu Esaslarda geçmeyen diğer hususlarhakkında, kurumların özel kanun ve mevzuat hükümleri; özel kanunu ve mevzuatıbulunmayan kurumlar için 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu hükümleri ve "HizmetSözleşmesi'' hükümleri uygulanır.”
12. Aynı Esaslar’ın 15. maddesi şöyledir:
“MaliyeBakanlığınca vize edilen pozisyonlarda çalıştırılan personelin kurum içi birimdeğişiklikleri, norm pozisyonlarında aynı unvanlı boş pozisyon bulunmasıkaydıyla, belirlenen norm pozisyon usul ve esaslarına göre Bakanlıkça kararabağlanır. Karara bağlanarak gerçekleştirilen kurum içi birim değişiklikleri, onbeş gün içerisinde Maliye Bakanlığına bildirilir.”
13. 25/6/1983 tarih ve 18088 sayılı Resmî Gazete’deyayımlanarak yürürlüğe giren Devlet Memurlarının Yer Değiştirme SuretiyleAtanmalarına Dair Yönetmeliğin “Yerdeğiştirme suretiyle atanmalarda gözönündebulundurulacak hususlar” başlıklı 9. maddesinin birinci ve ikincifıkraları şöyledir:
“Yerdeğiştirme suretiyle atanmalar, Devlet Memurlarının dengeli bir şekildedağılımını sağlamak için öğrenimi, uzmanlığı, iş tecrübesi, mesleki bilgisigibi özellikleri ile boş kadro durumu göz önünde bulundurularak kurumlarıncahazırlanan bir plan dahilinde yapılır.
Yapılacakatamalarda; aile birimini muhafaza etmek bakımından, eş ve sağlık durumlarıilgili kurumlar arasında gerekli koordinasyon sağlanarak dikkate alınır.”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
14. Mahkemenin 20/2/2014 tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun18/3/2013 tarih ve 2013/2069 numaralı bireysel başvurusu incelenip gereğidüşünüldü:
A. Başvurucununİddiaları
15. Başvurucu, yüksek lisansprogramına katılma hakkı kazanmasına rağmen İstanbul iline atanmaması ve bununüzerine açtığı iptal davasının mahkemece reddedilmesi nedeniyle öğrenimini hâlâtamamlayamadığını, ayrıca atanma talebi İstanbul’da kadro bulunmadığıgerekçesiyle reddedilirken dava sürecinde birçok oyuncunun İstanbul’aatandığını, bu şekilde kendisine karşı ayrımcılık yapıldığını belirterekAnayasa’nın 10. maddesinde düzenlenen eşitlik ilkesiyle 42. maddesindedüzenlenen eğitim hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme
16. Anayasa’nın 42. maddesişöyledir:
“Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz.Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir ve düzenlenir.
…
İlköğretim kız ve erkek bütün vatandaşlar için zorunludur veDevlet okullarında parasızdır.
…
Devlet, maddi imkanlardan yoksunbaşarılı öğrencilerin, öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacı ile burslar vebaşka yollarla gerekli yardımları yapar. Devlet, durumları sebebiyle özeleğitime ihtiyacı olanları topluma yararlı kılacak tedbirleri alır.
…”
17. Avrupa İnsan HaklarıSözleşmesi’ne ek Türkiye’nin taraf olduğu 1 No.lu Protokol’ün 2. maddesişöyledir:
“Hiç kimse eğitim hakkından yoksun bırakılamaz. Devlet,eğitim ve öğretim alanında yükleneceği görevlerin yerine getirilmesinde, ana vebabanın bu eğitim ve öğretimin kendi dini ve felsefi inançlarına göreyapılmasını sağlama haklarına saygı gösterir.”
18. Anayasa’nın 148. maddesininüçüncü fıkrası şöyledir:
“Herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak veözgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birininkamu gücü tarafından, ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesinebaşvurabilir…”
19. 6216 sayılı Kanun’un “Bireysel başvuruların kabul edilebilirlik şartları veincelenmesi” kenar başlıklı 48. maddesinin (2) numaralı fıkrasışöyledir:
“Mahkeme, … açıkça dayanaktanyoksun başvuruların kabul edilemezliğine karar verebilir.”
20. 6216 sayılı Kanun’un “Esas hakkındaki inceleme” kenar başlıklı49. maddesinin (6) numaralı fıkrası şöyledir:
“Bölümlerin, bir mahkeme kararına karşı yapılan bireyselbaşvurulara ilişkin incelemeleri, bir temel hakkın ihlal edilip edilmediği vebu ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağının belirlenmesi ile sınırlıdır.Bölümlerce kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlarda inceleme yapılamaz.”
1. EğitimHakkının İhlali İddiası Yönünden
21. 6216 sayılı Kanun’un 48.maddesinin (2) numaralı fıkrasına göre Mahkemece açıkça dayanaktan yoksunbaşvuruların kabul edilemez olduğuna karar verilebilir. Başvurucunun ihlaliddialarını kanıtlayamadığı, iddialarının salt kanun yolunda gözetilmesigereken hususlara ilişkin olduğu, temel haklara yönelik bir müdahaleninolmadığı veya müdahalenin meşru olduğu açık olan başvurular ile karmaşık veyazorlama şikâyetlerden ibaret başvurular açıkça dayanaktan yoksun kabuledilebilir (B. No: 2012/665, 13/6/2013, § 20).
22. Başvurucu, İstanbul ilindekibir üniversitenin yüksek lisans programına katılma hakkı kazandığı halde görevyerinin Adana ili olması ve İstanbul’a atanma talebinin de reddedilmesinedeniyle eğitim hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
23. Başvurucunun, atanmatalebinin reddi üzerine açtığı iptal davasında davalı idare tarafındanbaşvurucunun Adana Devlet Tiyatrosu Müdürlüğü emrine kazandığı sınav sonucuatandığı, sınava girmeden önce atandığı yerde en az altı yıl görev yapacağınailişkin taahhütname imzaladığı ve tayin başvurularının hizmet süresi, ihtiyaçve kadro durumu gözetilerek değerlendirildiği belirtilmiş; İdare Mahkemesi degörev yerinde başvurucuya ihtiyaç olduğu ve tâbi olduğu mevzuatta öğrenimdurumu nedeniyle tayin isteyebileceğine dair hüküm bulunmadığı gerekçesiyledavayı reddetmiştir.
24. Başvurucu, programa katılımhakkı kazandığı üniversitenin bulunduğu İstanbul iline atanma talebininreddedilmesi işleminin İdare Mahkemesi tarafından iptal edilmemesini, eğitimhakkının ihlali olarak değerlendirmektedir. Başvurucu bunun dışında eğitimhakkına yapılan kamu gücüne dayalı bir müdahaleden bahsetmemektedir. Başvurukonusu olaya ilişkin zımni ret işlemi doğrudan eğitim hakkıyla ilgili olmayıp,başvurucunun atanma talebinin reddedilmesiyle ilgilidir. Yine İdareMahkemesinin başvuru konusu olaya ilişkin kararı da doğrudan eğitim hakkıylailgili olmayıp, asıl olarak atamama işleminin hukuka uygunluğuyla ilgilidir(Bkz. B. No: 2012/1334, 17/9/2013, § 27).
25. Eğitim hakkı, kamu ve özeleğitim kurumlarını kapsadığı gibi eğitimin; ilk, orta ve yüksek öğrenimseviyelerini de kapsar (B. No: 2012/1334, 17/9/2013, §28. Ayrıca benzer yöndeki AİHM kararları içinbkz. Kjeldsen, Busk Madsen ve Pedersen/Danimarka, B. No. 5926/72, 7/12/1976,§ 50; Leyla Şahin/Türkiye, B. No.44774/98, 10/11/2005, §§ 134-136).
26. Anayasa’da yer alan eğitimve öğrenim hakkı, kamu otoritelerine bireyin eğitim ve öğrenim almasını engellememenegatif ödevini yüklemekle birlikte Anayasa’da öngörülen ilköğretim dışındadevletin tüm bireylere eğitim ve öğrenim sağlaması şeklinde pozitif bir ödevyüklememektedir. Devletin özellikle lisansüstü eğitim almak isteyen herkesebunu sağlama şeklinde pozitif bir ödevi bulunmamaktadır. Bu çerçevede kamukurumlarının her personeline yüksek lisans ya da doktora eğitimi amacıyla görevyerinin değiştirilmesini sağlama yükümlülüğü de yoktur (B. No: 2012/1334, 17/9/2013, § 29).
27. Başvurucu kendi isteğiylebaşvurduğu ve katılmaya hak kazandığı yüksek lisans programına devam edebilmekamacıyla Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğüne müracaat ederek İstanbul DevletTiyatroları Müdürlüğü emrine atanma talebinde bulunmuş, ancak talebi ilgiliKurumca reddedilmiştir. Bu durumda başvurucunun eğitim hakkına kamu gücükullanılarak doğrudan bir müdahalede bulunulmadığı, başvurucunun eğitimhakkının İstanbul iline atanma talebinin reddine ilişkin işlemden dolaylıolarak etkilendiği anlaşılmaktadır (Bkz. B. No: 2012/1334, 17/9/2013,§ 30).
28. Açıklanan nedenlerle,başvurucunun eğitim hakkının ihlali iddialarına ilişkin olarak söz konusuhakkına bir müdahale olmadığı anlaşıldığından, başvurunun diğer kabuledilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin “açıkça dayanaktan yoksun olması” nedeniyle kabul edilemezolduğuna karar verilmesi gerekir.
2. Eşitlikİlkesinin İhlali İddiası Yönünden
29. Başvurucu, kendisinin atanmatalebi İstanbul’da kadro bulunmadığı gerekçesiyle reddedilirken birçok oyuncununİstanbul’a atandığını, bu şekilde kendisine karşı ayrımcılık yapıldığınıbelirterek Anayasa’nın 10. maddesinde düzenlenen “kanun önünde eşitlik ilkesi”nin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
30. Anayasa’nın “Kanun önünde eşitlik” kenar başlıklı 10.maddesi şöyledir:
“Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefiinanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önündeeşittir.
…
Devlet organları veidare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarakhareket etmek zorundadırlar.”
31. Avrupa İnsan HaklarıSözleşmesi’nin “Ayırımcılık yasağı”kenar başlıklı 14. maddesi şöyledir:
“Bu Sözleşme’de tanınan hakve özgürlüklerden yararlanma, cinsiyet, ırk, renk, dil, din, siyasal veya diğerkanaatler, ulusal veya toplumsal köken, ulusal bir azınlığa aidiyet, servet,doğum başta olmak üzere herhangi başka bir duruma dayalı hiçbir ayrımcılıkgözetilmeksizin sağlanmalıdır.”
32. Başvurucunun, Anayasa’nın10. maddesinde düzenlenen eşitlik ilkesinin ihlal edildiğine yönelikiddialarının, bahsi geçen maddelerdeki ifadeler dikkate alındığında, soyutolarak değerlendirilmesi mümkün olmayıp, mutlaka Anayasa ve AİHS kapsamında yeralan diğer temel hak ve özgürlüklerle bağlantılı olarak ele alınması gerekir(B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 33).
33. Başvurucunun, eşitlikilkesinin ihlali iddiasının eğitim hakkı çerçevesinde ve bu hakla bağlantılıolarak ele alınması gerekir. Dolayısıyla eşitlik ilkesi, bağımsız niteliktekoruma işlevine sahip olmayıp, bu hakkın kullanılmasını, korunmasını ve başvuruyollarını güvence altına alan tamamlayıcı nitelikte haklardandır (B. No:2012/1049, 26/3/2013, § 34).
34. Ayrımcılık yasağının ihlaledilip edilmediğinin tartışılabilmesi için, ihlal iddiasının, kişinin hangitemel hak ve özgürlüğü konusunda hangi temele dayalı olarak ayrımcılığa maruzkaldığının gösterilmesi gerekir. Somut olayda başvurucu kendi atanma talebireddedilirken başkalarının taleplerinin kabul edilerek atamalarının yapıldığındanbahisle ayırımcılığa uğradığını dile getirmiş fakat hangi nedene dayalı olarakkendisine farklı muamelede bulunulduğuna ilişkin olarak her hangi bir beyandabulunmamıştır. Ayırımcılık iddiasının ciddiye alınabilmesi için başvurucununkendisiyle benzer durumdaki başka kişilere yapılan muamele ile kendisineyapılan muamele arasında bir farklılığın bulunduğunu ve bu farklılığın meşrubir temeli olmaksızın ırk, renk, cinsiyet, din, dil vb. ayırımcı bir nedenedayandığını makul delillerle ortaya koyması gerekir. Somut olayda başvurucusözünü ettiği benzer olaylar ile kendi durumunun aynı olduğunu ortayakoyamadığı gibi kendisine hangi nedene dayalı olarak ayırımcılık yapıldığınailişkin de her hangi bir beyanda bulunmamıştır (B. No: 2013/1123, 2/10/2013, § 50).
35. Açıklanan nedenlerle,başvurucu ihlal iddialarını kanıtlayacak herhangi bir delil ileri sürmediğindenbaşvurunun bu kısmının “açıkça dayanaktanyoksun olması” nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesigerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurucunun,
1.Eğitim hakkının ihlal edildiği iddiasının “açıkçadayanaktan yoksun olması”,
2.Eşitlik ilkesinin ihlal edildiği iddiasının “açıkçadayanaktan yoksun olması”
nedenleriyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde bırakılmasına,
20/2/2014 tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.