Anasayasa Mahkemesi - Bireysel Başvuru - DİLARA GÜNDÜZ VE DİĞERLERİ Başvurusuna İlişkin Karar - 11/3/2020

Başkan

:

Recep KÖMÜRCÜ

Üyeler

:

Muammer TOPAL

M. Emin KUZ

Rıdvan GÜLEÇ

Yıldız SEFERİNOĞLU

Raportör

:

Fatma Burcu NACAR YÜCE

Başvurucular 1. Dilara GÜNDÜZ

2. Döndü ESER

3. İsa ESER

4. Mehmet GÜNDÜZ

5. Muhammed Ali ESER

6. Murat GÜNDÜZ

7. Nazife GÜNDÜZ

Vekilleri

:

Av. Hakan ÜNAL

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, asliye ticaret mahkemesinde açılan tazminatdavasında mevzuat hükümleri hatalı uygulanarak davanın reddedilmesi nedeniyleadil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 7/4/2017 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylarözetle şöyledir:

6. Başvurucu Döndü Eser'in eşi, başvurucular Muhammed Ali Eserve İsa Eser'in babası olan S.E. ile başvurucu Murat Gündüz'ün eşi, başvurucularDilara Gündüz, Nazife Gündüz ve Mehmet Gündüz'ün annesi olan Y.G., Yozgat ileSaraykent ilçesi arasında yolcu taşımacılığı yapan ticari minibüste yolcuolarak bulundukları esnada 7/9/2010 tarihinde meydana gelen tek taraflı kazasonucu vefat etmişlerdir. Aracın zorunlu koltuk ferdi kaza sigorta poliçesiyoktur.

A. Ceza Yargılamasınaİlişkin Süreç

7. Yozgat Cumhuriyet Başsavcılığınca, kazaya karışan aracıkullanan D.C. hakkında taksirle adam öldürme suçundan dava açılmıştır.

8. Yozgat Ağır Ceza Mahkemesi 1/6/2011 tarihli kararında D.C.hakkında taksirle adam öldürme suçundan 4 yıl 2 ay hapis cezası vermiştir.

9. Karar, Yargıtay 12. Ceza Dairesinin 11/3/2013 tarihli kararıile onanarak kesinleşmiştir.

B. Başvuruya Konu HukukYargılamasına İlişkin Süreç

10. Yozgat ile Saraykent ilçesi arasında yolcu taşımacılığıyapan ticari minibüste başvurucuların murislerinin tek taraflı kaza sırasındayolcu olarak bulundukları anlaşılmaktadır.

11. Başvurucular, aracın zorunlu koltuk ferdi kaza sigortasınınolmadığını belirterek Güvence Hesabı aleyhine her bir muris için ayrı ayrı125.000 TL destekten yoksun kalma tazminat talebiyle dava açmışlardır. Her birmuris için açılan davalar İstanbul 9. Asliye Ticaret Mahkemesinde (Mahkeme)birleştirilmiştir.

12. Mahkeme 10/4/2014 tarihli kararında, yolcu taşımasının ilsınırları içinde yapıldığını, Hazine Müsteşarlığının 1/7/2010 tarihindeyürürlüğe giren 28/6/2010 tarihli ve 2010/8 sayılı Genelgesi'ne göre taşımayıyapan araç için koltuk ferdi kaza sigortası yaptırma zorunluluğunun bulunmadığınıbelirterek asıl ve birleşen davaların reddine karar vermiştir.

13. Hüküm başvurucular tarafından temyiz edilmiştir. Temyizdilekçesinde, 11/6/2009 tarihli ve 27255 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan veolay tarihinde yürürlükte bulunan Karayolu Taşıma Yönetmeliği'ne (Yönetmelik)göre il içi ticari taşımalarda zorunlu koltuk ferdi kaza sigortası yaptırılmasızorunlu bir sigorta türü iken bu Yönetmelik'e aykırı Hazine MüsteşarlığıGenelgesi'nin hükme esas alınarak davanın reddedilmesinin normlar hiyerarşisineaykırı olduğu belirtilmiştir. Ayrıca ticari yolcu taşıyan aracın yolcu taşımayetki belgesinin olmamasının yolcuya yükletilemeyeceği, bu nedenle davanınreddi şeklinde verilen kararın hukuka aykırı olduğu ifade edilmiştir.

14. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi (Daire) 21/3/2016 tarihli kararıile Mahkeme kararını onamıştır.

15. Karar düzeltme talebi Dairenin 24/1/2017 tarihli kararı ilereddedilmiştir.

16. Nihai karar 29/3/2017 tarihinde tebliğ edilmiş, başvurucular7/4/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

17. 3/6/2007 tarihli ve 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu’nun ''Sigortacılıkta tahkim'' kenar başlıklı30. maddesinin (12) numaralı fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:

"(12) ...Kırk bin Türk Lirasınınüzerindeki uyuşmazlıklar hakkında itiraz üzerine verilen kararlar için temyizegidilebilir. (Değişik cümle: 13/6/2012-6327/58 md.) Ancak, tahkim süresininsona ermesinden sonra karar verilmiş olması, talep edilmemiş bir şey hakkındakarar verilmiş olması, hakemlerin yetkileri dahilinde olmayan konularda kararvermesi ve hakemlerin, tarafların iddiaları hakkında karar vermemesidurumlarında her hâlükarda temyiz yolu açıktır. Temyize ilişkin usûl ve esaslarhakkında Hukuk Usûlü Muhakemeleri Kanunu uygulanır.

..."

18. Olay tarihinde yürürlükte bulunan 10/7/2003 tarihli ve 4925sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun mülga 17. maddesi şöyledir:

''Şehirlerarası ve uluslararası yolcutaşımacıları; duraklamalar dahil olmak üzere yolcunun kalkış noktasından, varışnoktasına kadar geçecek süre içinde meydana gelecek bir kaza nedeniyle yolcununölümü, yaralanması ya da eşyasının zarara uğramasından dolayı sorumludur.''

19. 4925 sayılı Kanun'un mülga 18. maddesinin ilgili kısmışöyledir:

"Taşımacılar, yolcuya gelebilecek bedenî zararlariçin bu Kanunun 17 nci maddesinden doğan sorumluluklarını sigorta ettirmekzorundadır. Ancak, Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakanlık gerekli gördüğütakdirde, tespit edeceği yabancı ülkelerde ortaya çıkabilecek zararları teminatkapsamı dışında tutabilir.''

20. Yönetmelik'in 5. maddesi şöyledir:

''(1) Bu Yönetmelik kapsamına girentaşımacılık, acentelik, taşıma işleri komisyonculuğu, taşıma işleriorganizatörlüğü, nakliyat ambarı işletmeciliği, kargo işletmeciliği, lojistikişletmeciliği, dağıtım işletmeciliği, terminal işletmeciliği ve benzerifaaliyetlerde bulunacak gerçek ve tüzel kişilerin yapacakları faaliyetlereuygun olan yetki belgesini/belgelerini Bakanlıktan almaları zorunludur.''

21. Yönetmelik'in 47. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:

''(1) Yolcu taşımalarında, yetki belgesisahipleri; yolcuya gelebilecek bedeni zararlar için bu Yönetmeliğin 42 ncimaddesinin beşinci fıkrasından doğan sorumluluklarını sigorta ettirmekzorundadırlar.''

22. Yönetmelik'in 48. maddesi şöyledir:

''(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki yolcutaşımalarında; Kanunun 18 inci maddesinde tanımlanan Zorunlu KarayoluTaşımacılık Mali Sorumluluk Sigortası ile Karayolu Yolcu Taşımacılığı ZorunluKoltuk Ferdi Kaza Sigortası yaptırılması zorunlu olan sigortalardır.''

23. 3/6/2007 tarihli ve 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 14.maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:

"Bu Kanunun 13 üncü maddesi, 13/10/1983tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve 10/7/2003 tarihli ve 4925sayılı Karayolu Taşıma Kanunu ile ihdas edilen zorunlu sorumluluk sigortalarıile bu Kanunla mülga 21/12/1959 tarihli ve 7397 sayılı Sigorta Murakabe Kanunuçerçevesinde ihdas edilmiş olan zorunlu sigortalara ilişkin olarak aşağıdakikoşulların oluşması halinde ortaya çıkan zararların bu sigortalarla saptanangeçerli teminat miktarlarına kadar karşılanması amacıyla Türkiye Sigorta,Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği nezdinde Güvence Hesabıoluşturulur."

24. 2/11/2009 tarihli ve 2009/15545 sayılı Bakanlar KuruluKararnamesi'nin (Kararname) 2. maddesi şöyledir:

''Karayolu yolcu taşımacılığı zorunlu koltukferdi kaza sigortası uygulamasında; yurt içi ve uluslararası yolcutaşımacılığının tarifi ve kapsamı, yurt içi ve uluslararası yolcu taşımahatları Ulaştırma Bakanlığınca, karayolu yolcu taşımacılığı zorunlu koltukferdi kaza sigortası yaptırma mecburiyeti ile ilgili muafiyet ve istisnalarUlaştırma Bakanlığının görüşü ile Hazine Müsteşarlığınca belirlenir.''

25. Hazine Müsteşarlığının 28/6/2010 tarihli Karayolu Yolcu TaşımacılığıZorunlu Koltuk Ferdi Kaza Sigortası Yaptırma Mecburiyeti İle ilgili Muafiyet veİstisnalara İlişkin Genelgesi'nin (2010/8) (Genelge) ilgili kısmı şöyledir:

''1/7/2010 tarihinden geçerli olmak üzere,ticari amaçla yapılmayan taşımaların 4925 sayılı Kanunun 2’nci maddesinin 2 ncifıkrası ile Kanun kapsamı dışında bırakılan taşımalar ile yine aynı Kanunun 2nci maddesinin 3 üncü fıkrasıyla düzenlenmesi ilgili mahalli idarelerebırakılan il sınırları içindeki taşımalar ile yüz kilometreye kadar olan şehirlerarasıtaşımaların karayolu yolcu taşımacılığı zorunlu ferdi koltuk kaza sigortasıkapsamı dışındadır.''

V. İNCELEME VE GEREKÇE

26. Mahkemenin 11/3/2020 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların iddiaları

27. Başvurucular, Yönetmelik'e göre il içi ticari taşımalardazorunlu koltuk ferdi kaza sigortası yaptırılmasının zorunlu olmasına rağmenMahkemenin Hazine Müsteşarlığının 2010/8 sayılı Genelgesi'ni hükme esas alarakil içi taşımalarda zorunlu koltuk ferdi kaza sigortası yaptırılmasının zorunluolmadığını, bu açıdan güvence hesabının sorumluluğunun bulunmadığını belirtereksonuca ulaştığını belirtmişlerdir. Başvurucular bu sebeple Yönetmelik ve YozgatValiliğinin Karayolu Yolcu Taşımacılığı Yönergesi hükümleri karşısındauygulanma imkânı olmayan Genelge'nin hükme esas alınması sonucu sigortateminatı kapsamındaki haklarını elde edemediklerini belirterek adil yargılanmahakkının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.

B. Değerlendirme

28. Anayasa’nın 148. maddesinin dördüncü fıkrasında, kanunyolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel başvurudaincelenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde davakonusu yapılmış maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerindeğerlendirilmesi, hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ileuyuşmazlıkla ilgili varılan sonucun adil olup olmaması bireysel başvuru konusuolamaz. Ancak bireysel başvuru kapsamındaki hak ve özgürlüklere müdahale teşkileden, bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik içeren yorum, uygulama vesonuçlar Anayasa Mahkemesinin denetim yetkisi kapsamındadır (Ahmet Sağlam, B. No: 2013/3351, 18/9/2013,§ 42).

29. 4925 sayılı Kanun'un 17. maddesi gereğince şehirlerarası veuluslararası taşımalar için taşıyıcının sorumluluğunu kapsamak üzere aynıKanun'un 18. maddesi gereğince zorunlu taşımacılık sigortası yaptırılması hükmebağlanmıştır. Yine 5684 sayılı Kanun'un 13. ve 14. maddeleri ile BakanlarKurulu Kararnamesi'nin 2. maddesi ile anılan sigorta mecburiyeti, muafiyetlerinve istisnaların Hazine Müsteşarlığınca tespit edileceği hükme bağlanmıştır.Somut olayda Mahkemenin Bakanlar Kurulu Kararnamesi kapsamında karayolu yolcu taşımacılığı zorunlu koltuk ferdi kazasigortası yaptırma mecburiyeti ile ilgili muafiyet ve istisnalara ilişkinolarak kabul edilen Hazine Müsteşarlığı Genelgesi uyarınca taşımayı yapanaraç için koltuk ferdi kaza sigortası yaptırma zorunluluğunun bulunmadığınıdeğerlendirerek davayı reddettiği anlaşılmaktadır.

30. Mevcut olayda Mahkeme, Bakanlar Kurulu Kararnamesi gereğinceilgili Genelge hükmüne atıfta bulunmuş; bu kapsamda somut olayın sigortakapsamına girmediğini, dolayısıyla Güvence Hesabının sorumluluğununbulunmadığını belirterek davayı reddettiğini açıklamıştır. Başka bir ifadeyleMahkeme 4925 sayılı Kanun hükümleri, Bakanlar Kurulu Kararı, Genelge ve YozgatValiliğince yayımlanan Karayolu Yolcu Taşımacılığı Yönergesi'ni değerlendirerekkazanın il içi taşımada meydana gelmesi nedeniyle Güvence Hesabının sorumluluğununolmadığı sonucuna ulaşmıştır. Buna göre yapılan düzenleme çerçevesinde 100km'ye kadar olan şehirler arası yolcu taşımanın kapsam dışı bırakıldığıbelirlenmiştir.

31. Bu açıdan başvurucular tarafından ileri sürülen iddialar,derece mahkemesince hukuk kurallarının yorumlanmasına ilişkin olup Mahkemekararında bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik oluşturan bir durumun dabulunmadığı dikkate alındığında ihlal iddialarının kanun yolu şikâyetiniteliğinde olduğu anlaşılmaktadır.

32. Açıklanan gerekçelerle başvurunun, diğer kabul edilebilirlikkoşulları yönünden incelenmeksizin açıkçadayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna kararverilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Yargılamanın sonucunun adil olmadığına ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA11/3/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Full & Egal Universal Law Academy