TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
DOĞUBAYAZIT TİCARET VE SANAYİ ODASI BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2012/743)
Karar Tarihi: 5/3/2013
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Serruh KALELİ
Üyeler
:
Mehmet ERTEN
Zehra Ayla PERKTAŞ
Erdal TERCAN
Zühtü ARSLAN
Raportör
:
Özcan ÖZBEY
Başvurucu
:
Doğubayazıt Ticaret ve Sanayi Odası
Temsilcisi
:
Ali EFE (Doğubayazıt Ticaret ve Sanayi Odası Yönetim Kurulu Başkanı)
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvurucu, 18/5/2004 tarih ve 5174sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu’nun 16.maddesinin beşinci fıkrasında ve 18. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan, üstüste iki dönem meclis başkanlığı ve yönetim kurulu başkanlığı yapmış olanların,aradan iki seçim dönemi geçmedikçe aynı göreve yeniden seçilemeyecekleriniöngören hükümler nedeniyle anayasal haklarının ihlal edildiğini ilerisürmüştür.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru, 21/11/2012 tarihinde AnayasaMahkemesine doğrudan yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinde Komisyona sunulmasına engel bir eksikliğin bulunmadığı tespitedilmiştir.
3. Birinci Bölüm Birinci Komisyonunca, 25/12/2012tarihinde başvurunun karara bağlanması için Bölüm tarafından ilke kararıalınması gerekli görüldüğünden, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün33. maddesinin (3) numaralı fıkrası uyarınca, kabul edilebilirlik incelemesininBölüm tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.
III.OLAYLAR VE OLGULAR
A. Olaylar
4. Başvuru dilekçesindeki ilgili olaylar özetle şöyledir:
5. Doğubayazıt Ticaret ve Sanayi Odası Yönetim Kurulu Başkanlığınaiki dönem üst üste seçilen başvurucu temsilcisi ikinci kez seçildiği 31/1/2009 tarihinden itibaren bu görevini yürütmektedir.
6. 5174 sayılı Kanun’un 81. maddesine istinaden yürürlüğe konulan 4/6/2012 tarih ve 2012/3237 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıuyarınca 2013 yılının Şubat ayında başlayıp Mart ayında tamamlanması gerekenoda ve borsaların organlarının seçimleri, Bakanlar Kurulunun 28/1/2013 tarih ve2013/4244 sayılı kararı ile 2013 yılının Mayıs ayında başlayıp Haziran ayındatamamlanacaktır.
B. İlgiliHukuk
7. 5174 sayılı Kanun’un 16. maddesinin beşinci fıkrası şöyledir:
“Üst üste iki dönem meclis başkanlığı yapmış olanlar, aradaniki seçim dönemi geçmedikçe aynı göreve yeniden seçilemezler.”
8. 5174 sayılı Kanun’un 18. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:
“Üst üste iki dönem yönetim kurulu başkanlığı yapmışolanlar, aradan iki seçim dönemi geçmedikçe aynı göreve yeniden seçilemezler.”
IV.İNCELEME VE GEREKÇE
9. Mahkemenin 5/3/2013 tarihinde yapmışolduğu toplantıda, başvurucunun 21/11/2012 tarih ve 2012/743 numaralı bireyselbaşvurusu incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucununİddiaları
10. Başvurucu tüzel kişilik temsilcisi, Doğubayazıt Ticaret veSanayi Odası Yönetim Kurulu Başkanlığı görevini iki dönem üst üste ifa ettiğinibelirterek 5174 sayılı Kanun’un 16 ve 18. maddeleri uyarınca üçüncü defa bugöreve seçilme imkânının ortadan kaldırılmış olması nedeniyle anayasalhaklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme
11. 30/3/2011 tarih ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Bireyselbaşvuru hakkına sahip olanlar” kenar başlıklı 46. maddesinin (2)numaralı fıkrasının birinci cümlesi şöyledir:
“Kamu tüzel kişileri bireysel başvuru yapamaz.”
12. Anayasa’nın 148. maddesininüçüncü ve 6216 sayılı Kanun’un 45. maddesinin (1) numaralı fıkraları uyarınca,Anayasa’da güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsanHakları Sözleşmesi ve buna ek Türkiye’nin taraf olduğu protokoller kapsamındakiherhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiğini iddia eden herkeseAnayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapma hakkı tanınmıştır.
13. 6216 sayılı Kanun’un46. maddesinin (1) numaralı fıkrasında, bireysel başvurunun ancak ihlale yolaçtığı ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal nedeniyle güncel ve kişisel birhakkı doğrudan etkilenenler tarafından yapılabileceği kurala bağlanmış, bunakarşılık aynı maddenin (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde ise kamutüzel kişilerinin bireysel başvuru yapamayacakları belirtilmiştir.
14. Anılan (2) numaralı fıkrada belirtilen “kamu tüzel kişisi” kavramı içine, merkeziidare birimleri ve yerinden yönetim kuruluşlarının yanında, kanunla kurulanmeslek kuruluşları da girmektedir.
15. Anayasa’nın 135. maddesinin birinci fıkrasında “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üstkuruluşları; belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarınıkarşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlereuygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halkile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakimkılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulanve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargıgözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzelkişilikleridir.”hükmüne yer verilerek, meslek kuruluşlarının kamu kurumu niteliğinde olduğubelirtilmiştir.
16. 5174 sayılı Kanun’un 4. maddesinde “Odalar; üyelerinin müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, meslekîfaaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarakgelişmesini sağlamak, mensuplarının birbirleri ve halk ile olan ilişkilerindedürüstlüğü ve güveni hâkim kılmak üzere meslekî disiplin, ahlâk ve dayanışmayıkorumak ve bu Kanunda yazılı hizmetler ile mevzuatla odalara verilen görevleri yerinegetirmek amacıyla kurulan, tüzel kişiliğe sahip kamu kurumu niteliğinde meslekkuruluşlarıdır.” hükmüne yer verilmiştir.
17. Anayasa’nın 135. maddesinin birinci fıkrası ve 5174 sayılıKanun’un 4. maddesine göre karar organları seçimle işbaşına gelen ve kamu tüzelkişiliğini haiz meslek kuruluşu olan Doğubayazıt Ticaret ve Sanayi Odasına,kamu tüzel kişilerinin bireysel başvuru yapamayacaklarını hükme bağlayan 6216sayılı Kanun’un 46. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca bireysel başvuruyapma hakkı tanınmamıştır.
18. Başvuru konusu olayda başvuru, kamu tüzel kişiliğine sahip olanDoğubayazıt Ticaret ve Sanayi Odasını temsilen yapılmıştır. Oysa başvurucununkamu tüzel kişiliğine sahip olması nedeniyle bireysel başvuru ehliyetibulunmamaktadır.
19. Açıklanan nedenlerle kamu tüzel kişiliğine sahip olanbaşvurucunun bireysel başvuru ehliyeti bulunmadığı anlaşıldığından, başvurunundiğer kabul edilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin “kişi bakımından yetkisizlik” nedeniylekabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Başvurunun, “kişi bakımından yetkisizlik” nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA, yargılamagiderlerinin başvurucu üzerinde bırakılmasına, 5/3/2013 tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.