TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
DİYADİN AKDEMİR BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2015/9562)
Karar Tarihi: 4/4/2018
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Engin YILDIRIM
Üyeler
:
Celal Mümtaz AKINCI
Muammer TOPAL
M. Emin KUZ
Recai AKYEL
Raportör Yrd.
:
Ceren Sedef EREN
Başvurucu
:
Diyadin AKDEMİR
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, hükümlü olan başvurucuya bir dokümanın ceza infazkurumu idaresince verilmemesi nedeniyle ifade özgürlüğünün ihlal edildiğiiddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 1/6/2015 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylarözetle şöyledir:
7. Başvurucu başvuru tarihinde, terör örgütü üyesi olma suçundanhükümlü olarak Kocaeli 1 No.lu F Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda (İnfazKurumu) bulunmaktadır.
8. İnfaz Kurumu Eğitim Kurulu (Eğitim Kurulu) 20/2/2015 tarihlikararında, Kurum İdare ve Gözlem Kurulunun 2012 tarihli; 275 ve 289 sayılıkararları uyarınca Abdullah Öcalan tarafından yazılan "Yol Haritası","Sümer Rahip Devletinden Demokratik Uygarlığa Cilt 1-2", "Ortadoğuda Uygarlık Krizi ve Demokratik Uygarlık Çözümü 4.Kitap" ve "Demokratik Siyaset" isimli kitapların fotokopileriolduğu anlaşılan dokümanların başvurucuya verilmemesine karar vermiştir.
9. Eğitim Kurulu kararına karşı başvurucunun Kocaeli İnfaz Hâkimliğine(İnfaz Hâkimliği) yaptığı şikâyet, İnfaz Hâkimliğinin 18/3/2015 tarihlikararında, 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerininİnfazı Hakkında Kanun'un 62. maddesi uyarınca reddedilmiştir. Kararın ilgilikısmı şu şekildedir:
"Sözkonusu kitaplar fotokopi halinde gönderilmiştir. Bu kitaplardan bazılarınınhalen mahkemelerce yasaklanmış kitapların fotokopileri olduğu anlaşılmaktadır.Öte yandan fotokopi olarak gönderilen bir kitabın, gerçek olarak basılmışkitapla aynı olup olmadığının incelenip ve denetlenmesi mümkün olmamaktadır.Zira orjinal basılı kitap ile fotokopilerin farklıolması mümkündür. Bu durumda, kitabın adli mercilerce incelenmiş olduğundanbahsedilemez. Adli birimlerce incelenmemiş yayınların ise ceza infaz kurumlarınaalınması yasal olarak mümkün değildir."
10. Başvurucu, İnfaz Hâkimliğinin ret kararına karşı itirazyoluna başvurmuştur. İtirazı inceleyen Kocaeli 2. Ağır Ceza Mahkemesi, İnfazHâkimliği kararındaki gerekçenin yerinde görüldüğünden bahisle başvurucununitirazının reddine karar vermiştir. Bu karar, başvurucuya6/5/2015 tarihindetebliğ edilmiştir.
11. Başvurucu 1/6/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK
12. 5275 sayılı Kanun'un"Süreli veya süresiz yayınlardan yararlanma hakkı" kenarbaşlıklı 62. maddesinin ilgili kısımları şöyledir:
"(1)Hükümlü, mahkemelerce yasaklanmamış olması koşuluyla süreli ve süresizyayınlardan bedelini ödeyerek yararlanma hakkına sahiptir.
...
(3) Kurum güvenliğini tehlikeye düşüren veya müstehcen haber, yazı,fotoğraf ve yorumları kapsayan hiçbir yayın hükümlüyeverilmez."
V. İNCELEME VE GEREKÇE
13. Mahkemenin 4/4/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
14. Başvurucu; başvuruya konu dokümanların kendisineverilmemesinin keyfî olduğunu, derece mahkemelerinin yeterli bir incelemeyapmadan soyut bir gerekçeyle itirazlarını reddettiğini belirtmiş ve ifadeözgürlüğü ile adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme
15. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılanhukuki tavsifi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki nitelendirmesinikendisi takdir eder (Tahir Canan,B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Bu bağlamda başvurucunun şikâyeti ifadeözgürlüğü bağlamında incelenecektir.
16. Anayasa’nın 26. maddesinin ilgili bölümü şöyledir:
"Herkes,düşünce ve kanaatlerini söz, yazı, resim veya başka yollarla tek başına veyatoplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir. Bu hürriyet resmi makamlarınmüdahalesi olmaksızın haber veya fikir almak ya da vermek serbestliğini dekapsar...
Bu hürriyetlerin kullanılması, ... kamudüzeni, kamu güvenliği, ... suçların önlenmesi, ... gereğine uygun olarakyerine getirilmesi amaçlarıyla sınırlanabilir...
Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyetininkullanılmasında uygulanacak şekil, şart ve usuller kanunla düzenlenir."
17. Hükümlü ve tutuklular, Anayasa ve Avrupa İnsan HaklarıSözleşmesi’nin (Sözleşme) ortak alanı kapsamında kalan temel hak vehürriyetlerin tamamına kural olarak sahiptirler (Mehmet Reşit Arslan ve diğerleri, B. No: 2013/583,10/12/2014, § 65). Bu bağlamda hükümlü ve tutukluların ifade özgürlüğü deAnayasa ve Sözleşme kapsamında koruma altındadır. Hükümlü ve tutuklularınsüreli veya süresiz yayınlara ulaşabilmesi hususu da bilgi ve kanaatlere ulaşmaözgürlüğünün somut yansıması olarak ifade özgürlüğünün norm alanı kapsamındakalmaktadır (Hüseyin Sürensoy,B. No: 2013/749, 6/10/2015, § 44).
18. Öte yandan ceza infaz kurumunda bulunmanın kaçınılmaz sonucuolarak suçun önlenmesi ve disiplinin sağlanması gibi kurumda güvenliğin vedüzenin korunmasına yönelik kabul edilebilir gerekliliklerin olması durumundamahkumların sahip olduğu haklara sınırlama getirilebilecektir. Ancak bu durumdadahi hükümlü ve tutukluların haklarına yönelik yapılacak herhangi birsınırlandırma makul ve ölçülü olmalıdır (HüseyinSürensoy, § 45).
19. Başvuru konusu olayda, başvurucunun Eğitim Kurulu kararınakarşı şikâyeti, İnfaz Hâkimliği tarafından ilgili dokümanların fotokopi olmasınedeniyle denetlenmelerinin mümkün olmadığı gerekçesine yer verilerekreddedilmiştir.
20. Anayasa Mahkemesi, bireylerin ifade özgürlüğüne yayıntoplatma kararlarıyla müdahalede bulunulduğu hâllerde mevcut olan zorunlutoplumsal ihtiyacın, hükümlü ve tutuklular yönünden de mevcut olduğunda şüphebulunmadığı gerekçesiyle hakkında toplatma kararı bulunan yayınların hükümlü yada tutuklulara verilmemesi şeklindeki müdahalenin demokratik bir toplumdagerekli olduğu sonucuna varmıştır (Sinan İyit (2) [GK], B. No: 2013/1495, 30/11/2017, §§51,52). Hakkında yasaklama kararı bulunmayan yayınlar yönünden ise ifade özgürlüğünegerekçesiz olarak veya Anayasa Mahkemesince ortaya konulan kriterleri (Halil Bayık [GK], B. No: 2014/20002,30/11/2017, §§ 28-43) karşılamayan bir gerekçe ile yapılan müdahalelerin,Anayasa'nın 26. maddesinin ihlali anlamına geleceğini ifade etmiştir (Halil Bayık, § 43).
21. Yukarıda yer verilen ilke ve kriterler uyarınca yapılmasıgereken denetimin, 5275 sayılı Kanun'un 62. maddesinde öngörülen "süreli ve süresiz yayınlar" kapsamındadakalmadığı anlaşılan fotokopi şeklindeki dokümanlaryönünden uygulanmasının mümkün olmadığı açıktır. Dolayısıyla hükümlü vetutuklulara gönderilen fotokopi şeklindeki dokümanların Anayasa Mahkemesincekabul edilen ilke ve kriterler ışığında anılan hükme göre yapılacak denetimetabi tutulmasının beklenmesi, ceza infaz kurumu idareleri ve derece mahkemeleriüzerine makul olmayan bir yükümlülük getirilmesi anlamına gelir.
22. Öte yandan başvuru konusu olaydaki gibi kitap fotokopisişeklindeki dokümanların telif hakları mevzusunu gündeme getirebileceği degözden kaçırılmamalıdır. Bu bağlamda kitap fotokopisi şeklindeki dokümanlarındenetimlerinin mümkün olmadığından bahisle hükümlü olan başvurucuyaverilmemeleri şeklindeki müdahalenin demokratik bir toplumda gerekliolmadığından bahsedilemez.
23. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 48. maddesinin (2) numaralıfıkrasında açıkça dayanaktan yoksun başvuruların Anayasa Mahkemesince kabuledilemezliğine karar verilebileceği belirtilmiştir. Başvurucunun ihlaliddialarını kanıtlayamadığı, temel haklara yönelik bir müdahalenin olmadığıveya müdahalenin meşru olduğu açık olan başvurular ile karmaşık veya zorlamaşikâyetlerden ibaret başvurular açıkça dayanaktan yoksun kabul edilebilir (Hikmet Balabanoğlu,B. No: 2012/1334, 17/9/2013, § 24).
24. Açıklanan gerekçelerle ifade özgürlüğüne yönelik bir ihlalolmadığının açık olduğu anlaşıldığından başvurunun diğer kabul edilebilirlikkoşulları yönünden incelenmeksizin açıkçadayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna kararverilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurunun açıkçadayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA4/4/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.