Anasayasa Mahkemesi - Bireysel Başvuru - EDİP ÜNGÜR Başvurusuna İlişkin Karar - 4/2/2025

Başkan

:

Basri BAĞCI

Üyeler

:

Engin YILDIRIM

Rıdvan GÜLEÇ

Yıldız SEFERİNOĞLU

Metin KIRATLI

Raportör

:

Hüseyin Özgür SEVİMLİ

Başvurucu

:

Edip ÜNGÜR

Vekili

:

Av. Burhan ARTA

I. BAŞVURUNUNÖZETİ

1. Başvuru, ceza davasında sanığın tanık dinletmetalebinin reddedilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiğiiddiasına ilişkindir.

2. Başvurucu 1964 doğumlu olup bireysel başvuruya konuolayların geçtiği tarihte Diyarbakır'da ikamet etmektedir.

3. Diyarbakır İl Emniyet Müdürlüğüne bağlı MuhabereElektronik Şube Müdürlüğüne kimliği belirsiz bir kişi tarafından 22/1/2020tarihinde saat 20.45 civarında "PKK Diyarbakır Kayapınar Ağabey kolaygelsin Edip Üngür adında biri var sürekli Irak'a gidip geliyor. Türk diplomatOsman Köse'yi şehit eden Mazlum Dağ'ın adamıdır. PKK adına çalışır, Kandil ilegörüşür, Kuzey Irak'taki PKK'lılar ile çalışıyor, sürekli onlara bilgi vemalzeme taşıyor, yakın zamanda Türkiye'ye gelmiştir, tekrar kaçmadan yakalayınbunu çok tehlikeli biridir, başkalarının canı yanmasın Kayapınar'da [...]blokta oturuyor ağabey adım gizli kalsın" şeklinde internet üzerindenihbarda bulunulması üzerine Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı (Başsavcılık)başvurucu hakkında soruşturma başlatmıştır.

4. Başsavcılığın gecikmesinde sakıncalı hâlin olduğugerekçesiyle başvurucunun ikametinde arama yapılması için verdiği yazılı aramaemri doğrultusunda, başvurucunun ihbarda belirtilen ikametinde yapılan aramasonucunda; cep telefonları, SIM kartlar, kaset, CD'ler, harici bellekler ilefarklı sulh ceza hâkimlikleri tarafından toplatılmasına karar verildiği belirtilen"Ölüm Lobisi Batı Irak'ı Nasıl Silahlandırdı?", "HalkıSavunmak", "Öcalan'ın Moskova Günleri - Gülnar ve Öcalan","Kongra-Gel Kürdaistan Halk Kongresi Demokratik Kuruluş Belgeleri","Öcalan'ın İmralı Günleri" adlı kitaplar ele geçirilmiştir.Diyarbakır 3. Sulh Ceza Hâkimliği 23/1/2020 tarihinde elkoyma işleminin4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 127. maddesiuyarınca onaylanmasına ve el konulan dijital materyaller üzerinde aynı Kanun'un134. maddesi uyarınca arama ve kopya çıkarma işlemleriyle kayıtların çözülerekmetin hâline getirilmesine karar vermiştir.

5. El konulan dijital materyaller üzerinde yapılanincelemeler sonucunda düzenlenen raporlarda bu materyallerin içerikleriyleilgili şu tespitlere yer verilmiştir:

i. Bir hafıza kartı içerisinde;

(1) PKK silahlı terör örgütü elebaşısı Abdullah Öcalan'ınfotoğrafları ile örgütün sözde bayrağının asılı olduğu yerde örgütmensuplarının halay çektikleri, uzun namlulu silahla halay çeken bir örgütmensubunun da bulunduğu video,

(2) Başvurucunun örgüt mensubu kişilerle samimi olarakçektirdiği fotoğrafların, örgütün sözde bayrağının simgesi ile AbdullahÖcalan'ın fotoğrafının basılı olduğu rozetleri içeren ve örgütün kırsalda HPG(Halk Savunma Güçleri) ile YPJ (Kadın Savunma Birlikleri) adı altında silahlıfaaliyet gösteren örgüt mensuplarına ait resim dosyaları,

(3) Örgütün kurucularından M.K. adlı örgüt mensubunaithaf edilmiş, örgütün sözde merkez karargâhlarından olan ve Kandil Bölgesi'ndebulunan sözde şehitlik olarak değerlendirilen yerde örgüt mensupları tarafındançekilmiş fotoğraflar,

(4) Örgütün sözde merkez karargâhlarından olduğudeğerlendirilen yerde örgüt mensupları tarafından çekilen fotoğraf,

(5) Başvurucunun örgüt mensuplarına ait olduğu değerlendirilenyerde bulunduğu ve örgüt ideolojisinde yayın yapan [...] TV adlı televizyonkanalını izlediklerine dair fotoğraf,

(6) Üç adet “Savaşçılarımız çok harikaydı, bizKürtlerin savaşçılarıydı. Güzel kızlarımız halkın devrimcileriydi. Özgürlükyolunda arkadaşlar canlarını verdi başkaldırı yolunda şehitler canlarını verdi.”,“İçim acıyor kahramanlar için, İçim acıyor şehitler için, Ben kırıldımparçalandım anneler için” ve “Harun aslanlar gibiydi gerillanın komutanıidi düşmana korku veriyordu” şeklinde örgütü öven sözlerin geçtiği örgütselnitelikte şarkıları içeren ses dosyaları,

ii. Diğer hafıza kartı içinde, önceki karttaki 58 adetresim dosyasıyla içeriği aynı olmakla birlikte farklı ibarelerle adlandırılandijital veri,

iii. Söz konusu harici belleklerden birinde, başvurucununPKK/KCK terör örgütü mensubu olan kişilerle birlikte çekilmiş fotoğraflarladiğer örgütsel nitelikte fotoğraflar,

iv. İki CD'de sırasıyla "Parça 1, 3, 5 ve 11"şeklinde adlandırılan ve örgütü övücü nitelikte sözler içeren Kürtçe şarkılarbulunduğu tespit edilmiştir.

v. Başvurucunun kullandığı telefonun rehber kayıtlarındayapılan incelemede; rehbere farklı adlarla kaydedilen dokuz kişinin haklarındaönceden silahlı terör örgütü üyeliği suçundan adli işlem yapılan veya bu suçtanadli makamlar tarafından aranmakta olan, gerçekte ve örgüt içinde kullandıklarıkod adları tespit edilen ve bazıları da örgüt adına Irak'ta ve Kandil'defaaliyet gösterdiği belirlenen örgüt mensupları oldukları değerlendirilmiştir.

6. Başvurucu soruşturma evresinde alınan savunmalarında;

i. PKK/KCK silahlı terör örgütü ile ilişkisi olmadığınıve örgüt mensuplarını da tanımadığını, mesleği gereği 2005 yılından itibarenhukuka uygun yollardan Irak'a gidip gelmekte olduğunu, orada işi gereği diyalogkurduğu kişilerin de örgüt mensubu olup olmadıklarını bilmediğini,

ii. İhbarda adı geçen Mazlum Dağ adlı kişiyitanımadığını, Irak'a gittiği zamanlarda da örgütün kamplarına ve Kandilbölgesine gitmediğini, Irak'ta genellikle Erbil, Dohok ve Zaho şehirlerinegittiğini,

iii. 2013 ya da 2014 yılında Irak'ta çalıştığı dönemdeoradaki HDP binasından bir grubun gelip kendisini nevruz kutlamalarınagötüreceklerini söylediğini, oradaki işçileri otobüse bindirip Ranya olarakadlandırılan bir yere götürdüklerini, oranın PKK kampı olduğunu bilmediğini,ele geçirilen fotoğrafları kimin çektiğini bilmediğini, fotoğraflarda yer alankişileri de tanımadığını, kendisinin bu fotoğraflarda yer aldığını,fotoğraflardaki diğer bazı kişileri de nevruz kutlamalarında gördüğünü ve bukişilerin kendilerini Erbil'de esnaf olarak ya da başka mesleklerde çalışankişiler olarak tanıttıklarını,

iv. Ranya'ya götürülecekleri söylenen yerin Kandilolduğunu bilmediğini, nevruz kutlamasına giderlerken mezarlık olan bir yerdedurduklarını, otobüsten inen kişilerin orada halay çektiğini, kendisinin de bumezarlığa gittiğini, otobüste indikleri sırada bazı kişilerin çocuklarının bumezarlıkta olduğunu söylediklerini,

v. Uzun yola gittiği zamanlarda dinlemek için farklıdillerde şarkıları internetten indirdiğini, bu şarkıları da kulağa hoş geldiğiiçin dinlediğini, bu şarkıların içeriğinin örgütü övme amaçlı olduğunubilmediğini, evinde ele geçirilen kitapların kendisine ait olduğunu, kitaplarıaldığı zaman bunlar hakkında toplatma kararı olmadığını, bu kitapları ofis olarakadlandırılan yerdeki bir kitapçıdan, araştırma yapmayı sevdiği ve sağlıksorunları yaşadığı dönemde can sıkıntısını gidermek için aldığını,

vi. Son olarak C. adlı bir inşaat firmasında çalıştığını,bu firmanın Kuzey Irak yönetimi olan Barzani ailesinin askerî işlerini yapanbir firma olduğunu, çalıştığı yerde örgütle ilişkisi olan kişilerin işealınmadığını, bu konuda sıkı istihbarat çalışması yapıldığını söylemiştir.

7. Başsavcılık soruşturmanın tamamlanması üzerinebaşvurucu hakkında silahlı terör örgütüne üye olma suçundan cezalandırılmasıtalebiyle 13/2/2020 tarihinde iddianame düzenlemiştir. İddianamede,başvurucunun ikametinde yapılan arama sonucunda ele geçirilen kitaplar iledijital materyallerde yapılan incelemeler sonucu tespit edilen verilerdoğrultusunda başvurucunun atılı suçu işlediği sonucuna ulaşılmıştır.

8. Diyarbakır 9. Ağır Ceza Mahkemesinde (Mahkeme) yapılanyargılama üç celsede tamamlanmıştır. Diyarbakır İl Emniyet MüdürlüğündenMahkemeye gönderilen yazıda, başvurucunun 3/11/2019 tarihinde DiyarbakırHavalimanı üzerinden yurt dışına çıkış yaptığı, 20/1/2020 tarihinde de ŞırnakHabur Hudut Kapısını kullanarak yeniden Türkiye'ye giriş yaptığıbelirtilmiştir.

9. Başvurucu müdafii Mahkemeye sunduğu 23/3/2020 tarihlidilekçe ekinde, başvurucunun karakolda 22/1/2020 tarihinde şikâyetçi sıfatıylaverdiği ifadenin bir suretini sunmuştur. Söz konusu ifade tutanağına görebaşvurucu;

i. Yaklaşık 10 yıldır Erbil'de kalıp işleri yaptığını,yeğeni A.Ü.nün kendisinin yanında çalıştığını, üç ay önce akrabalarınınkendisini telefonla arayıp A.Ü.nün kolluk tarafından arandığını söylediklerini,bunun üzerine 27/10/2019 tarihinde onu alıp uçakla teslim etmek üzereDiyarbakır'a getirdiğini, geldiklerinde polislerin A.Ü.yü alıp götürdüğünü, A.Ü.nünaçık ceza infaz kurumuna girip 4-5 gün sonra da çıktığını,

ii. Yeğeni çıktıktan 1-2 gün sonra kendisinin tek başınayeniden Erbil'e gitmek üzere havalimanına gittiğini, işlemleri yapılırkenpasaportuna bakan bir görevlinin kendisini alıp bir odaya götürdüğünü, odadadört kişinin olduğunu, bu kişilerin kendisiyle yaptıkları görüşmedegösterdikleri fotoğraflardaki kişileri tanıyıp tanımadığını sorduklarını,tanımadığını söyleyince kendisine kızarak fotoğraflardakilerden birinin şehitedilen konsolosluk görevlisi, diğerinin de onu şehit eden terörist olduğunusöylediklerini, bu kişilerin polis olduğunu anladığını, onların da kendisineAnkara'dan bu soruları kendisine sormak için geldiklerini söyleyip bilgivermesini istediklerini, görevlilere kendisinin Erbil'de Barzanilerinkonutlarını yaptığını ve bu kişileri tanımadığını söyleyince kendisini odadançıkardıklarını,

iii. Uçağa bineceği yere geldiğinde odadaki kişilerdenikisinin yeniden yanına gelip fotoğrafını çektiklerini, sonra kendisininErbil'e gittiğini 20/1/2020 tarihinde Habur'dan Türkiye'ye giriş yaptığını,22/1/2020 tarihinde evinde olduğu sırada cep telefonundan arayan kişininkendisini O. ismiyle tanıtıp havaalanında konuştuğu kişilerden olduğunu vebuluşmak istediğini söylediğini, bunun üzerine hayatından endişe duyduğunu veavukatıyla karakola gelip ifade verdiğini söylemiş ve olay günü telefonunayapılan aramalara dair kayıtları kolluk makamlarına sunmuştur.

10. Başvurucu müdafii ilk celseden önce sunduğu 15/4/2020tarihli dilekçesinde, başvurucunun Irak'ta yaptığı inşaat işleriyle ilgilibirtakım belgeler sunmuş; ayrıca başvurucunun soruşturma evresindekisavunmalarına ek olarak ikamette yapılan aramanın hukuka aykırı olduğunu,Irak'taki mesleki faaliyetlerinde onunla çalışan kişiler olduğunu beyanettiğini ve Türkiye Cumhuriyeti kimlik numaralarıyla isimlerini bildirdiği 23kişinin delil olarak değerlendirilen fotoğraflarla başvurucunun Irak'takifaaliyetleri konusunda tanık sıfatıyla ifadelerinin alınmasını talep etmiştir.Yargılamanın 15/4/2020 tarihli ilk celsesinde başvurucu önceki savunmalarını vesöz konusu fotoğrafların 2015 yılında çekildiğini söylemiş ve 15/4/2020 tarihlidilekçede belirtilen kişilerin tanık sıfatıyla ifadelerinin alınmasına dairtalebini yinelemiştir. Celse sonunda Mahkeme, söz konusu kişilerin dinlenmesitalebini dosyaya yenilik katmayacağı gerekçesiyle reddetmiştir.

11. Mahkeme yargılama sonucunda 13/7/2020 tarihindebaşvurucunun atılı suçtan 6 yıl 3 ay hapis cezasıyla cezalandırılmasına kararvermiştir. Mahkûmiyet gerekçesinde; başvurucu hakkında yapılan ihbar ve sonrasındayapılan aramada ele geçirilen kitapların çoğunluğu hakkında el konulmasına,dağıtımının, satışının yasaklanmasına ve toplatılmasına karar verilen örgütselnitelikte kitaplardan olduğu, dijital veri niteliğindeki ses dosyalarında örgütideolojisini benimsetmeye yönelik propaganda içeren kayıtlar yer aldığı, busuretle başvurucunun örgütün hedef ve ideolojisini benimsediği, bunun yanı sıraörgüt üyelerinin yer aldığı kamp fotoğraflarının örgütün arşiv fotoğraflarımahiyetinde olduğu, fotoğraflardaki kişilerin deşifre edilmemesi amacıyla,terör örgütünün hiyerarşik yapısı içerisinde yer almadan ve örgütle organik bağkurmadan bu fotoğrafların temin edilemeyeceği ve örgüt mensuplarına ait GSMhatlarının başvurucunun telefon rehberinde bulunamayacağı, dolayısıylabaşvurucunun örgüt hiyerarşisine milis olarak girerek atılı suçuişlediği sonucuna ulaşılmıştır. Başvurucu hakkındaki mahkûmiyet kararı olağankanun yollarından geçerek 16/9/2021 tarihinde kesinleşmiştir.

12. Başvurucu, nihai kararı 2/12/2021 tarihindeöğrendikten sonra 16/12/2021 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

13. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlikincelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.

II. DEĞERLENDİRME

14. Ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucununadli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir

A. Tanık Dinletme Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

15. Başvurucu; Irak'ta mesleki faaliyetleri kapsamındabulunup çalıştığına, örgütle ilgilisi olmadığına dair bilgileri olan kişileriMahkemeye bildirdikleri hâlde bu kişilerin tanık olarak ifadelerinin alınmasıtaleplerinin reddedilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiğiniileri sürmüştür.

16. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde; başvurununöncelikle kabul edilebilirlik kriterleri yönünden değerlendirilmesi gerektiğibelirtilmiş, ayrıca somut olay ele alınırken mevzuat hükümleri ile konuyailişkin yer verilen Anayasa Mahkemesi kararlarının dikkate alınması gerektiğivurgulanmıştır. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.

17. Başvurucunun iddiaları adil yargılanma hakkınıngüvencelerinden olan tanık dinletme hakkı kapsamında incelenmiştir.

18. Anayasa Mahkemesi benzer iddiaların ileri sürüldüğübaşvurulara ilişkin birçok kararda tanık dinletme hakkıyla ilgili ilkeleribelirlemiştir.

19. Savunma tanıklarının da iddia tanıklarıyla aynıkoşullar altında davet edilmelerinin ve dinlenmelerinin sağlanmasını istemehakkı, silahların eşitliği ilkesinin bir gereğidir. Tanıkların dinlenmek üzereçağrılmasının uygun olup olmadığının değerlendirmesi, kural olarak yargımercilerinin takdir yetkisi dâhilindedir. Ancak bu hak, sanığın lehine olanbütün tanıkların çağrılmasını ve dinlenmesini gerektirmez. Bu düzenlemenin esasamacı, sanığın aynı koşullar altında ve silahların eşitliği ilkesine uygunolarak tanık dinletme talebinde bulunabilmesinin sağlanmasıdır. Dolayısıyla birsanığın bazı tanıkları dinletemediğinden şikâyet etmesi yeterli olmayıp ayrıcabu tanıkların dinlenmesinin hangi nedenlerle önemli olduğunu ve gerçeğin ortayaçıkması için neden gerekli olduğunu açıklamak suretiyle tanık dinletme talebinidesteklemesi gerekmektedir (Atila Oğuz Boyalı [2. B.], B. No: 2013/99,20/3/2014, § 47; Ahmet Zeki Üçok [1. B.], B. No: 2013/1966, 25/3/2015, §70)

20. Öte yandan yargılama makamları yargılamanıntaraflarınca ileri sürülen iddiaları ve gösterdikleri delilleri gereği gibiincelemek zorundadır. Bununla birlikte, belirli bir davaya ilişkin olarakdelilleri değerlendirme ve gösterilmek istenen delilin davayla ilgili olupolmadığına karar verme yetkisi esasen yargı mercilerine aittir. Mevcutyargılamada geçerli olan delil sunma ve inceleme yöntemlerinin adil yargılanmahakkına uygun olup olmadığını denetlemek Anayasa Mahkemesinin görevi kapsamındaolmayıp, Mahkemenin görevi başvuru konusu yargılamanın bir bütün olarak adilolup olmadığının değerlendirilmesidir (Muhittin Kaya ve Muhittin Kaya İnşaatTaahhüt Madencilik Gıda Turizm Pazarlama Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. [2.B.], B. No: 2013/1213, 4/12/2013, § 27).

21. Somut başvuruya konu yargılamada başvurucu; yurtdışına gitmesinin ve Irak'ta gerçekleştirdiği faaliyetlerin mesleki nedenlerdenkaynaklandığını ileri sürerek örgütle irtibatı olmadığı ve Irak'taki meslekifaaliyetleri hususunda bilgi sahibi olduklarını beyan ettiği kişileri tanıkolarak dinletmek istemiştir. Bu talebi Mahkeme, söz konusu kişilerinbeyanlarının alınmasının davaya yenilik katmayacağı gerekçesiyle reddetmiştir(bkz. § 10).

22. Gerekçeli karar içeriğinden mahkûmiyet kararının esasolarak başvurucu hakkındaki ihbar ile ikametinde yapılan aramada ele geçirilenve örgütsel içerikte olduğu değerlendirilen kitaplar ile dijital materyaliçeriklerine dayandığı anlaşılmıştır (bkz. § 11). Başvurucu ise tanıklarındinlenmesini kendisinin Irak'ta bulunmasının birtakım ticari faaliyetlerdenkaynaklandığını ispatlamak amacıyla talep etmiştir. Bununla birlikte Mahkemebaşvurucuda ele geçirilen örgütsel kitaplar ile dijital materyallerdekiverilere göre örgütü öven şarkılar, silahlı örgüt mensuplarına ait fotoğraflarve videolar bulundurmasının yanı sıra örgüt kamplarında, diğer silahlı örgütmensuplarıyla birlikte çektirdiği fotoğraflarda ve videolarda yer almasını,başvurucunun bu materyallerin içeriklerini de kabul etmesini birliktedeğerlendirerek ikametinde ele geçirilen materyallerin başvurucunun örgütleirtibatını ortaya koyduğu sonucuna ulaşmıştır. Bu durumda Mahkemenin hükme esasaldığı ve içeriğini başvurucunun da kabul ettiği materyallerden çıkardığı sonuçdoğrultusunda, söz konusu ticari faaliyetlerin ispatlanmasının bu sonucudeğiştirmeyeceğini değerlendirmesinin, dolayısıyla başvurucunun tanıklarındinlenmesi talebini reddetmesinin temelsiz olduğundan söz etmek mümküngörünmemektedir. Bu nedenle başvurucunun tanıklarını dinletme talebininreddedilmesinin yargılamayı bütünü itibarıyla adil olmaktan çıkarmadığısonucuna varılmıştır.

23. Açıklanan gerekçelerle tanık dinletme hakkına yönelikbir ihlalin olmadığı açık olduğundan başvurunun açıkça dayanaktan yoksunolması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Diğer İhlalİddiaları

24. Başvurucunun; ikamette yapılan aramanın hukuka aykırıolması ve bu yolla elde edilen delillerin hükme esas alınması nedenleriylehakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddiasının HikmetBalabanoğlu ([2. B.], B. No: 2012/1334, 17/9/2013, § 24), esasa etkiliitirazlarının karşılanmaması nedeniyle gerekçeli karar hakkının ihlaledildiğine ilişkin iddiasının da Abdullah Topçu ([1. B.], B. No:2014/8868, 19/4/2017, §§ 74-79) kararları doğrultusunda açıkça dayanaktanyoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

III. HÜKÜM

A. Adli yardım talebinin KABULÜNE,

B. 1. Tanık dinletme hakkının ihlal edildiğine ilişkiniddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZOLDUĞUNA,

2. Diğer ihlal iddialarının açıkça dayanaktan yoksun olmasınedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk MuhakemeleriKanunu'nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesimağduriyetine neden olacağından adli yardım talebi kabul edilen başvurucununyargılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA,

D. Kararın bir örneğinin Adalet BakanlığınaGÖNDERİLMESİNE 4/2/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Full & Egal Universal Law Academy