TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
EMİNE ERDEM VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/16975)
Karar Tarihi: 13/4/2017
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Engin YILDIRIM
Üyeler
:
Serdar ÖZGÜLDÜR
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Muammer TOPAL
M. Emin KUZ
Raportör Yrd.
:
Leyla Nur ODUNCU
Başvurucular
:
1. Emine ERDEM
2. Bilal OĞURLU
3. Safiye TUFAN
Vekilleri
:
Av. Vedat ÖZKAN
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, 17/7/2004 tarihli ve 5233 sayılı Terör ve TerörleMücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun kapsamında yapılanbaşvurular ve akabinde açılan davalarda makul sürede yargılanma hakkının ihlaledildiği iddialarına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvurular muhtelif tarihlerde yapılmıştır.
3. Başvurular, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılanön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. İkinci Bölüm Komisyonlarınca muhtelif tarihlerde,başvurucuların adli yardım taleplerinin kabulüne karar verilmiştir.
5. İkinci Bölüm Komisyonlarınca muhtelif tarihlerde başvurularınkabul edilebilirlik incelemelerinin Bölüm tarafından yapılmasına kararverilmiştir.
6. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
7. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına vebu kapsamda sunulan görüşlerine atfen başvuru hakkında görüş sunulmayacağınıbildirmiştir.
8. Anayasa Mahkemesi tarafından 2014/16971 ve 2014/17106numaralı bireysel başvuru dosyalarının konu yönünden hukuki irtibatı nedeniyle2014/16975 numaralı bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmesine, 2014/16971ve 2014/17106 numaralı bireysel başvuru dosyalarının kapatılmasına, incelemenin2014/16975 numaralı bireysel başvuru dosyası üzerinden yürütülmesine kararverilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
9. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylarözetle şöyledir:
10. Başvurucular, ekli tablonun C satırında belirtilentarihlerde 5233 sayılı Kanun kapsamına giren zararlarının karşılanmasıtalebiyle Mardin, Siirt ve Van Valiliği Zarar Tespit Komisyonlarına (Komisyon)başvurmuşlardır.
11. Ekli tablonun D satırında tarih ve sayıları belirtilenKomisyon kararlarında başvurucuların taleplerinin reddine karar verilmiştir.
12. Belirtilen ret işlemleri aleyhine ekli tablonun E satırındabelirtilen tarihlerde başvurucular tarafından açılan iptal davalarında, eklitablonun F-1. satırda tarihleri gösterilen Diyarbakır İdare Mahkemesi, Mardinİdare Mahkemesi ve Van 1. İdare Mahkemesi kararları ile davaların reddine ya dadava konusu işlemin iptaline hükmedilmiştir.
13. Başvurucuların ya da davalı idarenin temyizi üzerine eklitablonun G-1. satırda gösterilen tarihte Danıştay OnbeşinciDairesi ilamları ile kararların onanmasına yahut bozulmasına hükmedilmiştir.
14. Bozma kararı üzerine ekli tablonun F-2. satırda tarihlerigösterilen Mardin İdare Mahkemesi ve Van 1. İdare Mahkemesi kararları ileyeniden hüküm kurulmuştur.
15. Başvurucu Emine Erdem'in başvurusuna ilişkin yargılamadakanun yoluna başvurulmaması sonucu karar, temyiz incelemesi aşaması olmaksızınkesinleşmiştir.
16. Başvurucu Bilal Oğurlu'nunbaşvurusuna ilişkin yargılamada, bozma ilamı sonrası verilen İlk DereceMahkemesi kararının temyiz edilmesi üzerine ekli tablonun G-2. satırdagösterilen tarihte Danıştay Onbeşinci Dairesi ilamıile kararın onanmasına hükmedilmiştir.
17. Başvurucular, muhtelif tarihlerde bireysel başvurudabulunmuşlardır.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
18. Mahkemenin 13/4/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
19. Başvurucular, makul sürede yargılanma haklarının ihlaledildiğini ileri sürmüşlerdir.
A. Kabul EdilebilirlikYönünden
20. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğinekarar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan makulsürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilirolduğuna karar verilmesi gerekir.
B. Esas Yönünden
21. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkinidari yargılamanın süresi tespit edilirken sürenin başlangıç tarihi olarakdavanın ikame edildiği tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak -çoğu zaman icraaşamasını da kapsayacak şekilde- yargılamanın sona erdiği, yargılaması devameden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yargılanma hakkınınihlal edildiğine ilişkin şikâyetle ilgili kararını verdiği tarih esas alınır (Selahattin Akyıl, B. No: 2012/1198,7/11/2013, §§ 45, 47).
22. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkinidari yargılama süresinin makul olup olmadığı değerlendirilirken yargılamanınkarmaşıklığı ve kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılamasürecindeki tutumu ve başvurucunun yargılamanın süratle sonuçlandırılmasındakimenfaatinin niteliği gibi hususlar dikkate alınır (Selahattin Akyıl, § 41).
23. Bu hususlara ek olarak Anayasa Mahkemesi, 5233 sayılı Kanunkapsamında yapılan yargılamalarda komisyonların belli bir dönem içinde geçiciolarak olağanüstü iş yükü artışı ile karşılaşmasından kaynaklanan gecikmelerde,kamu otoritelerince zamanında ve yeterli tedbirlerin alınmış olup olmadığını dagözönünde bulundurmaktadır. Gerekli tedbirleralınmışsa makul sürenin hesaplanmasında olağan yargılamalara kıyasla daha esnekbir yaklaşım benimsenmektedir (Sabri Çetin,B. No: 2013/3007, 6/2/2014, §§ 60-72; MahmutCan Arslan, B. No: 2013/3008, 6/2/2014, §§ 59-71; Mehmet Gürgen, B. No: 2013/3202, 6/2/2014,§§ 57-67; Celal Demir, B. No:2013/3309, 6/2/2014, §§ 57-69).
24. Anayasa Mahkemesi Nejmettin Tiryaki (B. No: 2014/14265, 8/12/2016, § 50) kararında,başvurucunun şikâyetinin yargılama sürecine özellikle Danıştay aşamasında geçensürece ilişkin olması ve Komisyonda bir ay gibi kısa sürede başvurununsonuçlandırılmış olması dikkate alındığında başvurucunun makul süredeyargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasının sadece 5233 sayılı Kanunkapsamında Anayasa Mahkemesince oluşturulan ilkelere göre değil AnayasaMahkemesinin makul sürede yargılanma hakkına yönelik şikâyetlerde uyguladığıgenel ilkelere göre de değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşmıştır.
25. Somut davalara bir bütün olarak bakıldığında Komisyonabaşvuru tarihleri (Ekli tablonun C satırı)ile nihai karar tarihleri (Eklitablonun F ve G satırları) arasında geçen ve ekli tablonun H satırında her birbaşvuru için ayrı ayrı toplam süreleri belirtilen yargılama sürelerinde birincive üçüncü başvurucular yönünden 1 yıl 4 ayın Komisyon aşamasında, 6 yıl 1 ayınyargılama aşamasında geçtiği; ikinci başvurucu yönünden ise 1 yılın Komisyonaşamasında, 5 yıl 8 ayın yargılama aşamasında geçtiği, dava süresininuzunluğundan açıkça şikâyet eden başvurucuların tutumunun yargılamanınuzamasına özellikle bir etkisinin olmadığı anlaşılmaktadır. Somut başvurularabir bütün olarak bakıldığında yargılama sürelerinde makul olmayan birgecikmenin olduğu sonucuna varılmıştır.
26. Açıklanan nedenlerle başvurucuların Anayasa’nın 36.maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanma hakkının ihlaledildiğine karar verilmesi gerekir.
C. 6216 Sayılı Kanun'un50. Maddesi Yönünden
27. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu Hakkında Kanun’un 50. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:
“Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkınınihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesihâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlerehükmedilir…”
28. Başvurucular, maddi ve manevi tazminat talebindebulunmuşlardır.
29. Somut olaylarda makul sürede yargılanma hakkının ihlaledildiği sonucuna varılmıştır.
30. İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlarıkarşılığında başvuruculara ekli tablonun I satırında gösterilen net manevitazminat miktarlarının ödenmesine karar verilmesi gerekir.
31. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 1.800 TL vekâletücretinden oluşan yargılama giderinin başvuruculara müştereken ödenmesine kararverilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkiniddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul süredeyargılanma hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Başvuruculara ekli tablonun I satırında gösterilenmiktarlarda net manevi tazminat ÖDENMESİNE, tazminata ilişkin diğertaleplerinin REDDİNE,
D. 1.800 TL vekâlet ücretinden oluşan yargılama giderininBAŞVURUCULARA MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,
E. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların MaliyeBakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemedegecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadargeçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
F. Kararın bir örneğinin Mardin İdare Mahkemesine (E.2012/1447,K.2012/1760), Van 1. İdare Mahkemesine (E.2013/322, K.2013/1605) ve Diyarbakır1. İdare Mahkemesine (E.2009/1541, K.2011/189) GÖNDERİLMESİNE,
G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE13/4/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Sıra
1
2
3
A
Başvuru
Numarası
2014/16975
2014/17106
2014/16971
B
Başvurucu
ve
T.C.
Kimlik No.
Emine ERDEM
Bilal OĞURLU
Safiye TUFAN
C
Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt Numarası
14/2/2005
5. 392
29/12/2006
14. 077
28/9/2007
16. 604
D
Komisyon Karar Tarihi ve Numarası
4/7/2006
2006/5392-2265
4/1/2008
2008/1-11421
8/4/2009
2009/1-3746
E
Dava Tarihi
26/9/2006
22/2/2008
23/6/2009
F
Yerel Mahkeme
Karar Tarihi
17/2/2011
1.
10/6/2008
2.
20/11/2012
1.
25/11/2009
2.
29/11/2013
G
Temyiz Yolu Karar Tarihi
21/11/2013
1.
16/4/2012
2.
—
1.
9/10/2012
2.
6/11/2014
H
İdari ve Yargısal
Süreçte Geçen Toplam Süre
7 yıl 9 ay
7 yıl10 ay
6 yıl 1 ay
I
Hükmedilen
NET Manevi Tazminat
(TL)
4. 800
4. 800
1. 800