TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
ENVER NACİ KARAALANLI BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/6046)
Karar Tarihi: 1/2/2017
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Engin YILDIRIM
Üyeler
:
Celal Mümtaz AKINCI
Muammer TOPAL
M. Emin KUZ
Recai AKYEL
Raportör
:
Mehmet Sadık YAMLI
Başvurucu
:
Enver Naci KARAALANLI
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, bilgi edinme talebiyle yapılan başvuruya verilencevaba karşı açılan davada eksik ve yanıltıcı bilgi verilmesine, bu durumunyargılama aşamasında ileri sürülmesine rağmen davanın reddedilmesi nedeniyleadil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 2/5/2014 tarihinde İzmir Bölge İdare Mahkemesivasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bireksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.
3. İkinci Bölüm İkinci Komisyonunca 5/2/2014 tarihinde,başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına kararverilmiştir.
4. Bölüm Başkanı tarafından 18/2/2016 tarihinde, başvurununkabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına kararverilmiştir.
5. Başvurunun belgelerinin bir örneği görüş bilgi için AdaletBakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüş sunmamıştır.
III. OLAY VE OLGULAR
A. Olaylar
6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve UlusalYargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgelerçerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir:
7. Başvurucu 15/9/2006 tarihli dilekçesiyle Buca BelediyeBaşkanlığına (Belediye) başvurarak ikamet ettiği yerin yanında olduğunu belirttiği,601 Sok. No: 4 adresinde ve 40590 ada 8 parsel sayılı taşınmaz üzerinde kaçak veruhsatsız olarak çelik yapı (yangın merdiveni) inşa edildiğini belirterekgerekli yasal işlemlerin yapılmasını istemiştir.
8.Belediye, 601 Sok. No: 4 adresine kayıtlı taşınmaz için5/10/2006 tarihli ve 2006/430 sayılı yapı tatil zaptı düzenlendiğini ve diğeryasal işlemlerin devam ettiğini 9/10/2006 tarihli ve 6328 sayılı yazısı ilebaşvurucuya bildirmiştir. Anılan yapı tatil zaptında iseparselbilgisi olarak 40590 ada 6 sayılıparsel gösterilmiş, taşınmaz yapı sahibinin T.A. ve S.A. olduğu belirtilmiş vetaşınmazdaki yapı için "parselinçevresi 2.00 mt. yüksekliğinde tuğla duvarla çevriliüzeri çelik konstrüksiyon yapılı ve parsel içinde 8x5 mt.ebadında, etrafı ve üzeri galveniz saç kaplı depo ile3x4 mt. ebadında üzeri kiremit kaplı kulübe" tespitiyapılmıştır.
9. Bu tespit üzerine Buca Belediye Encümeni 7/12/2006 tarihli ve2006/2196 sayılı birinci kararıyla yapının yıkımına ilişkin karar almıştır.Ancak yapı sahiplerinin tespitinde hata yapıldığı gerekçesiyle Encümen21/12/2006 tarihli ve 2006/2310 sayılı ikinci kararıyla önceki kararın iptaledilmesine ve gerçek malikler adına yapı tatil zaptı düzenlenmesi ileişlemlerin tamamlanmasından sonra konunun yeniden görüşülmesine kararvermiştir.
10. Bu karar üzerine düzenlenen 26/12/2006 tarihli ve 2006/527sayılı yapı tatil zaptında yapı maliklerinin T.A., S.A. ve Ta.A.olduğunun tespiti yapılmış ve kaçak yapı hakkında 3/5/1985 tarihli ve 3194sayılı İmar Kanunu'nun 32. ve 42. maddelerine göre işlem yapılması gerektiğibelirtilmiştir.
11.Söz konusu yapı tatil zaptı üzerine Encümen 11/1/2007 tarihlive 2007/65 sayılı üçüncü kararıyla kaçak yapının yıkılmasına ve yapımaliklerine para cezası verilmesine karar vermiştir. Kararın ilgili kısımlarışöyledir:
"Buca, 601 sokak 4-6 No.da tapunun - pafta 40590 ada, 6 parsel sayılı yereT.-S.-T.-A. tarafından yapılmakta olan inşaatın ruhsatsız olduğu tespitedilerek...26.12.2006 tarihinde Yapı Kontrol Şubesi 2006/527 sayı [lı yapı tatil zaptı] ileparselinçevresi ^^ 2.00 mt. yüksekliğinde tuğla duvarlaçevrili ve duvar çevresi çelik konstrüksiyon yapılı ve parsel içinde ^^8x5 mt. ebadında, etrafı ve üzeri galvenizsaç kaplı depo yapılı iken ... mühürlenerekdurdurulmuştur
...
I. ... inşaatın ...YIKTIRILMASINA,...
II. ... Müşterek - MütesemsilT.A., S.A. ve T.A.'e 1.650,00YTL,... PARA CEZASIuygulanmasına ..."
12. Diğer taraftan başvurucu, konuyla ilgili olarak Belediyeye12/7/2007 tarihinde bilgi edinme başvurusu yapmıştır. Başvurusu şöyledir:
"09.10.2006 tarih ve 6328 sayı nolu yazı ile tarafıma belirttiğiniz 601 sok. No:4adresinde kayıtlı taşınmaz için 05.10.2006 tarih ve 2006/430 sayı nolu yapı tatil zaptı düzenlediğinizi belirtmektesiniz.
1.Konunun Belediye Encümenine sevk edilipedilmediğinin tarafıma bildirilmesini, eğer edilmediyse hangi sebeplerle sevkedilmediğinin tarafıma bildirilmesini.
2.Konu Belediye Encümenine sevk edildiysealınan encümen kararının bir örneğinin tarafıma gönderilmesini.
Talep ediyorum."
13. Bu talep üzerine Belediye 23/7/2007 tarihli ve 179 sayılıyazı ekinde Encümenin 2007/65 sayılı kararını (üçüncü karar, bkz. § 11)başvurucuya göndermiştir.
14. Başvurucu, bilgi edinme başvurusunda 2006/430 sayılı yapıtatil zaptına (bkz. § 8) göre alınan Encümen kararını (birinci karar, bkz. § 9)istediği hâlde 2007/65 sayılı Encümen kararının (üçüncü karar) gönderildiğinibelirterek bilgi edinme başvurusuna hatalı cevap verilmesine ilişkin işleminiptali istemiyle dava açmıştır.
15. İzmir 4. İdare Mahkemesi (Mahkeme) 19/3/2008 tarihli veE.2007/1512, K.2008/397 sayılı kararıyla davanın reddine karar vermiştir. Karargerekçesi şöyledir:
"Dava dosyasının incelenmesinden; davacıtarafından Buca Belediye Başkanlığına verilen 15.9.2006 tarihli dilekçe ileİzmir İli, Buca İlçesi, 601 Sokak, No:4 adresinde bulunan ve tapunun 40590 ada,6 sayılı parselinde kayıtlı olan taşınmaz üzerinde kaçak ve ruhsatsız olarakinşa edilmeye çalışılan çelik yapıyla ilgili yasal işlemlerin yapılmasınınistendiği, davacının şikayet dilekçesi üzerine davalı belediyenin yapı kontrolteknisyenlerince 5.10.2006 tarihli yapı tatil zaptının düzenlenerek kaçakyapıldığı tespit edilen şikayete konu, (8x5) mt.ebadında, etrafı ve üzeri galveniz saç kaplı depo ile(3x4) mt. ebadında üzeri kiremit kaplı kulübeimalatının mühürlenerek durdurulduğu ve Buca Belediyesi Yapı KontrolMüdürlüğünce verilen 9.10.2006 tarih ve 6328 sayılı yazıda, 601 Sokak, No:4adresinde bulunan taşınmaz için 3194 sayılı İmar Kanunun 32.ve 42.maddeleriuyarınca 5.10.2006 tarih ve 2006/430 sayılı yapı tatil zaptının düzenlendiği vediğer yasal işlemlere devam edildiği hususunun davacıya bildirildiği, davacıyayapılan bu bildirimden sonra yapının yıkımı yönünde 7.12.2006 tarih ve2006/2196 sayılı belediye encümen kararının alındığı, ancak tapu dairesikayıtlarından yapı sahibinin S. ve T. A. olduğunun tespit edilmesi üzerinealınan encümen kararının iptal edilmesi ve gerçek malikler adına yapı tatilzaptı düzenlenmesi, bu konudaki işlemler tamamlandıktan sonra konunun belediyeencümenince yeniden değerlendirilmesi yönünde 21.12.2006 tarih ve 2006/2310 nolu belediye encümen kararının alındığı, bu kararıuygulamaya geçirmek için 26.12.2006 tarihinde tekrar yapı mahalline gidilerekgerçek yapı malikleri belirlenen kaçak yapının mühürlendiği ve 11.1.2007tarihli, 2007/65 nolu belediye encümen kararı ileyapının yıkımına karar verildiği, davacı tarafından 4982 sayılı Bilgi EdinmeKanunu uyarınca 12.7.2007 tarihinde yapılan başvuru ile konunun belediye encümeninesevk edilip edilmediği, sevk edilmedi ise hangi sebeplerle sevk edilmediğihususlarının cevaplandırılmasının istenerek, belediye encümenine sevk edildiise alınan encümen kararının bir örneğinin gönderilmesinin talep edildiği,davacının bu başvurusu üzerine de 23.7.2007 tarih ve 2007/179 tarihli yazıekinde Buca Belediye Encümenince alınan 11.1.2007 tarih ve 2007/65 nolu kararın gönderildiği anlaşılmaktadır.
Bakılandavada, davacı tarafından idarece gönderilen belgenin istediği bilgi ve belgeile uzaktan yakından alakasının bulunmadığı iddia edilmiş ise de, davacınınBilgi Edinme Kanunu uyarınca yaptığı başvurusu üzerine idarece gönderilen11.1.2007 tarih ve 2007/65 nolu belediye encümenkararının, davacının15.9.2006 tarihli şikayet başvurusu üzerine gönderilen5.10.2006 tarihli yapı tatil zaptı ile tespit edilen yapının yıkımına ilişkinolarak tesis edilen nihai işlem olduğu, bu yapı tatil zaptından sonra alınanencümen kararının ise hatalı tapu malikleri adına alınmış olması nedeniyleiptal edilerek davacıya bildirilen 11.1.2007 tarih ve 2007/65 nolu encümen kararının alındığı görülmektedir.
Bu durumda, davacının bilgi edinmek amacıylayaptığı başvuruya, idarece doğru ve yeterli bilgi ve belgenin verildiği,dolayısıyla Bilgi Edinme Kanunu ile öngörülen bilgi verme yükümlülüğünün yerinegetirildiği anlaşıldığından, iptali istenen davakonusu işlemde mevzuata ve hukuka aykırılık bulunmamış, davacı iddialarınaitibar edilmemiştir."
16. Başvurucu tarafından temyiz edilen karar, Danıştay OnuncuDairesinin 16/10/2012 tarihli ve E.2008/4565, K.2012/4981 sayılı kararıylaonanmıştır.
17. Başvurucunun yaptığı düzeltme talebi de aynı Dairenin29/1/2014 tarihli E.2013/1478, K.2014/454 sayılı kararıyla reddedilmiştir.
18. Karar, başvurucuya 2/4/2014 tarihinde tebliğ edilmiştir.
19. Başvurucu 2/5/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
B. İlgili Hukuk
20. 9/10/2003 tarihli ve 4982 sayılı Bilgi Edinme Kanunu'nun 5.maddesinin birinci fıkrası şöyledir:
"Kurum ve kuruluşlar, bu Kanunda yer alan istisnalar dışındaki hertürlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinmebaşvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere, gerekli idarî veteknik tedbirleri almakla yükümlüdürler."
21. 4982 sayılı Kanun’un 7. maddesi şöyledir:
"Bilgi edinme başvurusu, başvurulan kurum ve kuruluşlarınellerinde bulunan veya görevleri gereği bulunması gereken bilgi veya belgelereilişkin olmalıdır.
Kurum ve kuruluşlar, ayrı veya özel birçalışma, araştırma, inceleme ya da analiz neticesinde oluşturulabilecek türdenbir bilgi veya belge için yapılacak başvurulara olumsuz cevap verebilirler.
İstenen bilgi veya belge, başvurulan kurum vekuruluştan başka bir yerde bulunuyorsa, başvuru dilekçesi bu kurum ve kuruluşagönderilir ve durum ilgiliye yazılı olarak bildirilir."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
22. Mahkemenin 1/2/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
23. Başvurucu; ikamet ettiği yerin yanındaki 40590 ada, 8 sayılıparselde yapılan yangın merdiveni hakkında yasal işlem yapılması istemindebulunduğunu, başvurusu üzerine düzenlenen 5/10/2006 tarihli yapı tatil zaptınıyangın merdivenine ilişkin zannederek bu zabıtla ilgili olarak Encümentarafından hangi işlemlerin yapıldığını öğrenmek için bilgi edinme başvurusuyaptığını ve Belediyenin cevaben "2006/430sayılı yapı tatil zaptının yapılan hata sonucu iptal edildiğini ve yerine2006/527 sayı nolu yapı tatil zaptının düzenlendiğini"bildirmesi gerekirken eksik bilgi vererek yanılmasına neden olduğunu, bununüzerine açtığı iptal davasında Mahkemenin idare tarafından verilen bilgilereitibar ettiğini, Mahkeme kararının gerekçesinde 6 parsel sayılı taşınmazailişkin değerlendirmelerin bulunduğunu; oysa, Belediyenin kendisine hatalıbilgi verdiğini görerek davasını Mahkemenin kabul etmesi gerektiğini; zira,Belediyenin önce şikâyetle ilgisi olmayan bir zaptı şikâyetle ilgiliymiş gibibildirdiğini, bilgi edinme kapsamında akibetinisorduğunda ise zaptın iptal edilmiş olduğunu bildirmediğini, dolayısıylaMahkemenin Belediyenin, hukuk dışı ve etik olmayan bu işlemlerini görüp iptaletmesi gerektiğini, bu nedenle aksi yönde karar verilmesinin, Anayasa’nın 36.maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkını ihlal ettiğini ilerisürmüş ve 30.000 TL manevi tazminata karar verilmesi talebinde bulunmuştur.
B. Değerlendirme
24. Başvurucu, adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ilerisürmüştür.
25. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:
"Herkes, Anayasadagüvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan HaklarıSözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal edildiğiiddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir..."
26. 30/11/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un "Bireysel başvuru hakkı" kenarbaşlıklı 45. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:
"Herkes, Anayasadagüvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan HaklarıSözleşmesi ve buna ek Türkiye'nin taraf olduğu protokoller kapsamındakiherhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal edildiği iddiasıyla AnayasaMahkemesine başvurabilir..."
27. 6216 sayılı Kanun'un "Bireyselbaşvuru hakkına sahip olanlar" kenar başlıklı 46. maddesinin(1) numaralı fıkrası şöyledir:
"Bireysel başvuru ancakihlale yol açtığı ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal nedeniyle güncel vekişisel bir hakkı doğrudan etkilenenler tarafından yapılabilir."
28. 6216 sayılı Kanun'un 46. maddesinin (1) numaralı fıkrasınagöre; bir kişinin Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmesi için üçtemel ön koşulun birlikte bulunması gerekmektedir. Bu ön koşullar, başvuruyakonu edilen ve ihlale yol açtığı ileri sürülen kamu gücü eylem veya işlemindenya da ihmalinden dolayı, başvurucunun "güncel bir hakkının ihlaledilmesi", bu ihlalden dolayı kişinin "kişisel olarak" ve"doğrudan" etkilenmiş olması ve bunların sonucunda başvurucununkendisinin "mağdur" olduğunu ileri sürmesidir (Onur Doğanay, B. No: 2013/1977,9/1/2014, §42).
29. Bu üç temel koşula ilave olarak, 6216 sayılı Kanun'un 45.maddesinin (1) numaralı fıkrasına göre Anayasa Mahkemesine ancak, Anayasa'dagüvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerden Avrupa İnsan HaklarıSözleşmesi (Sözleşme) ve buna ek Türkiye'nin taraf olduğu protokollerkapsamındaki herhangi birinin ihlal edildiği iddiasıyla başvurulabilir. Buradançıkan sonuca göre Anayasa'da güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerdenSözleşme ve buna ek Türkiye'nin taraf olduğu protokoller kapsamında bir hakkıdoğrudan etkilenmeyen kişi "mağdur" statüsü kazanamaz (Onur Doğanay, § 43).
30. Öte yandan 6216 sayılı Kanun’un 47. maddesinin (3) numaralıfıkrası ile48. maddesinin (1) ve (2) numaralı fıkraları uyarınca bireysel başvuruda,kamu gücünün neden olduğu iddia edilen ihlaledair olayların tarih sırasına göre özeti yapılmalı; bireysel başvurukapsamındaki hakların ne şekilde ihlal edildiği ve buna ilişkin gerekçeler vedeliller açıklanmalıdır (Veli Özdemir, B.No: 2013/276, 9/1/2014, §§ 19, 20).
31. Somut olayda başvurucunun temel gayesi, bir başkasına aitparsel üzerinde kaçak ve ruhsatsız olarak yapıldığını iddia ettiği yangınmerdiveni için yasal işlemlerin yapılmasını sağlamaktır. Bununla birliktebaşvurucu, söz konusu taşınmazın ikamet ettiği yerin yanında olduğunusöylemesine rağmen başvuru formu ve eklerinde anılan yangın merdiveniinşaatından güncel ve kişisel olarak nasıl etkilendiği, söz konusu inşaatınhangi medeni hakkı üzerinde nasıl bir etkisi bulunduğu hususunda herhangi bir açıklamayapmamıştır. Öte yandan başvurucunun, yangın merdivenine ilişkin 15/9/2006tarihli şikâyetinin ardından, Belediyece tesis edilen işlemlere karşı herhangibir dava açmadığı da anlaşılmaktadır.
32. Başvurucunun açtığı iptal davası ise 4982 sayılı Kanunkapsamında yapılan bilgi edinme başvurusuna verilen cevaba ilişkin olup"yangın merdivenine ilişkin işlem yapılmaması" hususu değildir.Başvurucu 2/7/2007 tarihinde bilgi edinme kapsamında 2006/430 sayılı yapı tatilzaptı üzerine konunun Belediye Encümenine sevk edilip edilmediğinin, sevkedilmediyse hangi sebeplerle sevk edilmediğinin tarafına bildirilmesiniistemiştir. Belediye ise anılan zabıt üzerine alınan Encümen kararının (birincikarar) yapı malikiyle ilgili hata yapıldığı için iptal edilmiş olmasınedeniyle, en son durumu yansıtan 11/1/2007 tarihli ve 2007/65 sayılı Encümenkararını (üçüncü karar) başvurucuya göndermiştir. Başvurucu, Belediyenin bukararı göndermek yerine kendi ifadesiyle "2006/430sayılı yapı tatil zaptının yapılan hata sonucu iptal edildiğini ve yerine2006/527 sayı nolu yapı tatil zaptının düzenlendiğini"bildirmesi gerektiğini ileri sürerek iptal davası açmıştır.
33. Esasen başvurucu, başvuru formunda belirttiği gibi 2006/430sayılı yapı tatil zaptını yangın merdivenine ilişkin zannederek bilgi edinmebaşvurusunu yapmıştır. Olayda tarafların esas aldığı adres ve adrese tekabüleden parsel bilgileriyle ilgili bir karışıklığın olduğu ve bu kapsamdabaşvurucunun şikâyet ettiği 8 sayılı parsel yerine 6 sayılı parselde bulunankaçak ve ruhsatsız yapı ile ilgili işlemlerin başlatılarak yürütüldüğü,başvurucuya da başından beri bu işlemlerle ilgili bilgi verildiğianlaşılmaktadır. Ancak başvurucunun 4982 sayılı Kanun kapsamındaki başvurusuüzerine açtığı iptal davasının doğrudan bu karışıklığın giderilmesinisağlamayacağı açıktır.
34. Nitekim derece mahkemeleri de olayı sadece bilgi edinmebaşvurusu ve buna verilen cevapla sınırlı olarak incelemiş ve 2006/430 sayılızapta ilişkin konunun Encümene sevkdurumu hakkındaistenen bilgiye cevaben anılan zabıt için en son tesis edilen Encümen kararınıngönderilmiş olduğu tespitini yaparak idarece doğru ve yeterli bilgi ve belgeninverildiği, dolayısıyla 4982 sayılı Kanun ile öngörülen bilgi vermeyükümlülüğünün yerinegetirildiği gerekçesiyle davayıreddetmiştir.
35. Başvurucu, Belediyenin bilgi edinme başvurusu üzerineverdiği cevapta "2006/430 sayılı yapıtatil zaptının yapılan hata sonucu iptal edildiğini ve yerine 2006/527 sayı nolu yapı tatil zaptının düzenlendiği"hususunu belirtmeyerek konuyla ilgili en son işlem olan 2007/65 sayılı Encümenkararını göndermiş olmasından nasıl etkilendiği hususunda da bir açıklamayapmamıştır. Verilmediği belirtilen bu bilginin başvurucuyu kişisel olaraknasıl etkilediği, medeni hak ve yükümlülükleri üzerinde nasıl bir etkisi olduğuortaya konulamamıştır.
36. Bu durumda, başvurucunun adil yargılanma hakkı bağlamındagüncel ve kişisel bir hakkının doğrudan etkilenmediği ve bu nedenle mağdurstatüsünün bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.
37. Açıklanan nedenlerle, başvurucunun mağdur sıfatı taşımadığıanlaşıldığından başvurunun diğer kabul edilebilirlik şartları yönündenincelenmeksizin kişi bakımından yetkisizliknedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurunun kişi bakımındanyetkisizlik nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA1/2/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.