Anasayasa Mahkemesi - Bireysel Başvuru - ERDAL DUTLU Başvurusuna İlişkin Karar - 21/9/2016

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Hicabi DURSUN

Hasan Tahsin GÖKCAN

Kadir ÖZKAYA

Rıdvan GÜLEÇ

Raportör

:

Kamil KAYA

Başvurucu

:

Erdal DUTLU

Vekili

:

Av. Hasan Önder SULU

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, tüketici hakem heyeti kararının iptali için açılandavada uyuşmazlığa konu sözleşme örneğinin getirtilip incelenmesi talebi kabuledilmeyerek aleyhe karar verilmesi nedeniyle silahların eşitliği ilkesininihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 17/10/2014 tarihinde Gaziantep 3. Asliye HukukMahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yöndenyapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkiledecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. Birinci Bölüm İkinci Komisyonunca 26/6/2015 tarihinde,başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına kararverilmiştir.

4. Bölüm Başkanı tarafından 25/3/2016 tarihinde, başvurununkabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına kararverilmiştir.

5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, başvuruya ilişkin görüş bildirmemiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

A. Olaylar

6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgiliolaylar özetle şöyledir:

7. Başvurucu, bir bankadan kredi kullanırken kendisinden tahsiledilen dosya masrafı adı altında 500 TL ile toplu ödeme sırasında erken ödemecezası olarak ödediği 330 TL’nin haksız alındığını iddia ederek toplam 830TL’nin iadesi istemiyle Şahinbey Tüketici Hakem Heyetine (Heyet) başvuruyapmıştır. Başvurucu, Heyete sunduğu başvuru dilekçesinde söz konusu krediyeilişkin sözleşme ve diğer belgelerin ilgili bankadan istenmesini talepetmiştir.

8. Heyet, başvurucunun ibraz ettiği belgeler arasında sözleşmeörneğinin olmaması nedeniyle dosyada karar vermeye yeterli bilgi ve delilbulunmadığı gerekçesi ile 10/3/2014 tarihli 2014/208 sayılı kararla başvurununreddine karar vermiştir.

9. Başvurucu, anılan Heyet kararının 500 TL’lik kısım yönündeniptali ve bu paranın davalıdan tahsili için Gaziantep 6. Asliye Hukuk(Tüketici) Mahkemesinde (Mahkeme) ilgili banka aleyhine dava açmıştır.

10. Mahkeme 18/9/2014 tarihli ve E.2014/513, K.2014/742 sayılıkararı ile “başvurucunun, birer suretikendisinde bulunan belgeleri ibraz etmemesinin kendi kusurundan kaynaklandığıve kimsenin kendi kusuruna dayanarak hak iddia edemeyeceği”gerekçesi ile davanın reddine kesin olarak karar vermiştir. Gerekçeli kararınilgili kısmı şöyledir:

“Dava, davalı banka tarafından kredikullandırılan davacıdan çeşitli adlar altında tahsil edilen ücretin iadesi içinyaptığı başvurunun Tüketici Sorunları Hakem Heyeti tarafından reddine ilişkinkararının iptaline ilişkindir.

Taraflar arasındaki uyuşmazlığın dayanağınıTüketici Kredisi Sözleşmesi oluşturmaktadır. Bu durumda uyuşmazlığın çözümüiçin öncelikle sözleşmenin ibrazı zorunludur. Kredi sözleşmesi hükümlerine göresözleşme iki nüsha olarak tanzim edilmiş ve sözleşmenin bir nüshası, geri ödemeplanının bir sureti ve kredi kullandırım dekontu ileilgili belgeler davacıya teslim edilmiştir. Davacının sureti kendisinde bulunanbelgeleri ibraz etmemesi kendi kusurundan kaynaklanmaktadır. Kimse kendikusuruna dayanarak bir hak elde edemez.

Bu durumda yasaya uygun olan, TüketiciSorunları Hakem Heyeti kararının iptali istemi ile açılan davanın reddine kararverilmesi gerekmiştir.”

11. Başvurucu kesin nitelikli bu kararı 18/9/2014 tarihindeöğrenmiş; 17/10/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

B. İlgili Hukuk

12. 12/1/2011 tarihli ve 6100 Sayılı Hukuk MuhakemeleriKanunu’nun “İspat hakkı” kenarbaşlıklı 189. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:

“Taraflar, kanunda belirtilen süre ve usuleuygun olarak ispat hakkına sahiptir.”

13. 6100 Sayılı Kanun’un “BaşkaYerden Getirtilecek Deliller” kenar başlıklı 195. maddesi şöyledir:

“(1) Tarafların ellerinde bulunmayan veincelenmesine karar verilen delillerin getirtilmesi için, mahkemece ilgiliresmî makam ve mercilerle üçüncü kişilere bu husus bildirilir. Mahkemeyegetirtilmesi mümkün olmayan deliller, bulunduğu yerde incelenebilir veyadinlenebilir.”

14. 01/08/2003 tarihli ve 25186 sayılı Resmî Gazete’deyayımlanan mülga Tüketici Sorunları Hakem Heyetleri Yönetmeliği’nin “Bilgi ve belge isteme yetkisi” kenarbaşlıklı 21. maddesi şöyledir:

“Hakem heyeti, uyuşmazlık konusuna ilişkin hertürlü bilgi ve belgeyi taraflardan, ilgili kurum ve kuruluşlardan isteyebilir.”

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

15. Mahkemenin 21/9/2016 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

16. Başvurucu, kullandığı kredi nedeniyle kendisinden haksızolarak tahsil edilen ücretlerin iadesi istemiyle tüketici hakem heyetineyaptığı başvurusunda krediye ilişkin sözleşme ve diğer belgelerin ilgilibankadan istenmesini talep ettiğini ancak belgeler getirtilmeden başvurusununreddedildiğini, bu kararın iptali için açtığı davada aynı talebini Mahkemeyeilettiğini ancak Mahkemenin de bu talebini dikkate almayıp davanın reddinekarar verdiğini, toplanmasını istediği deliller toplanmayarak davasınınreddedilmesi nedeniyle Anayasa’nın 35. maddesinde düzenlenen mülkiyet ve 36.maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakları ile 10. maddesinde düzenleneneşitlik ilkesinin ihlal edildiğini ileri sürmüş; ihlalin tespiti ve tazminattalebinde bulunmuştur.

B. Değerlendirme

17. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılanhukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifinikendisi takdir eder (Tahir Canan,B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun şikâyetinin özü, hukukdavasında toplanmasını istediği deliller toplanmayarak davanın reddedilmesiyledavanın diğer tarafı karşısında eşitsiz bir duruma düşürüldüğü, bunun sonucundadava konusu alacağına kavuşamadığına ilişkindir. Bu nedenle başvurucununiddialarının adil yargılanma hakkı kapsamında silahların eşitliği ilkesiyönünden incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

18. Anayasa’nın “Hak aramahürriyeti” kenar başlıklı 36. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

“Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmaksuretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ileadil yargılanma hakkına sahiptir.”

19. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fıkrasında herkesin meşruvasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veyadavalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahip olduğubelirtilmiştir. Anayasa'da adil yargılanma hakkının kapsamı düzenlenmediğindenbu hakkın kapsam ve içeriğinin, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme) “Adil yargılanma hakkı” kenar başlıklı 6. maddesiçerçevesinde belirlenmesi gerekir (Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 22).

20. Yapılan yargılama sırasında tanık dinletme hakkı da dâhilolmak üzere delillerin ibrazı ve değerlendirilmesi adil yargılanma hakkınınunsurlarından biri olarak kabul edilen silahların eşitliği ilkesi kapsamındakabul edilmekte olup bu hak da makul sürede yargılanma hakkı gibi adilyargılanma hakkının somut görünümlerinden biridir. Anayasa Mahkemesi deAnayasa'nın 36. maddesi uyarınca inceleme yaptığı birçok kararında, ilgilihükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihadıışığında yorumlamak suretiyle gerek Sözleşme’nin lafzi içeriğinde yer alangerek AİHM içtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilengerekçeli karar hakkı ve silahların eşitliği ilkesi gibi ilke ve haklaraAnayasa’nın 36. maddesi kapsamında yer vermektedir (Güher Ergun ve diğerleri, B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 38).

21. Taraflar arasında hakkaniyete uygun bir dengeninsağlanmasını amaçlayan silahların eşitliği ilkesi, mahkeme önünde sahip olunanhak ve yükümlülükler bakımından taraflar arasında eşitliğin sağlanması ve budengenin yargılamanın her aşamasında korunmasını ifade etmekte olup bu usulgüvencesi gereğince uyuşmazlığın her iki tarafına da savunmasının temeldayanağı olan delilleri sunma imkânı tanınmalıdır (Yüksel Hançer, B. No: 2013/2116, 23/1/2014, § 18).

22. Yargılama makamları yargılamanın taraflarınca ileri sürüleniddiaları ve gösterdikleri delilleri gereği gibi incelemek zorundadır. Bununlabirlikte belirli bir davaya ilişkin olarak delilleri değerlendirme vegösterilmek istenen delilin davayla ilgili olup olmadığına karar verme yetkisiesasen derece mahkemelerine aittir (YükselHançer, § 19).

23. Mevcut yargılamada geçerli olan delil sunma ve incelemeyöntemlerinin adil yargılanma hakkına uygun olup olmadığını denetlemek AnayasaMahkemesinin görevi kapsamında olmayıp Mahkemenin görevi başvuru konusuyargılamanın bütünlüğü içinde adil olup olmadığını değerlendirmektir. Genelanlamda hakkaniyete uygun bir yargılamanın yürütülebilmesi için silahlarıneşitliği ve çelişmeli yargılama ilkeleri ışığında taraflara iddialarını sunmakhususunda uygun olanakların sağlanması şarttır. Taraflara tanık delili de dâhilolmak üzere delillerini sunma ve inceletme noktasında da uygun imkânlarıntanınması gerekir. Bu anlamda delillere ilişkin dengesizlik veyahakkaniyetsizlik iddialarının da yargılamanın bütünü ışığında değerlendirilmesigerekir (Muhittin Kaya ve Muhittin Kayaİnşaat Taahhüt Madencilik Gıda Turizm Pazarlama Sanayi ve Ticaret LimitedŞirketi, B. No: 2013/1213, 4/12/2013, § 27).

24. Somut olayda, kullandığı kredi nedeniyle kendisinden haksızücret tahsil edildiğini iddia eden başvurucu, bu ücretin iadesi istemiyleTüketici Hakem Heyetine yaptığı başvurusunda ve bu başvurusunun kabuledilmemesi üzerine açtığı davada uyuşmazlık konusu krediye ilişkin sözleşme vediğer belgelerin ilgili bankadan istenip incelenmesini talep etmiştir.

25. Mahkeme, söz konusu belgelerin davacı tarafından temin edilipdosyaya sunulması gerektiği ancak başvurucunun bu yükümlülüğü yerinegetirmediği gerekçesiyle başvurucunun bu talebini haksız bularak Tüketici HakemHeyeti kararının yerinde olduğuna ve davanın reddine kesin olarak kararvermiştir.

26. Başvurucu, toplanmasını istediği deliller toplanmayarakdavasının reddine karar verilmesiyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiğiniileri sürmüştür.

27. Hukuk davalarında ileri sürülen iddiaların ispatına ilişkinusul ve esaslar ilgili usul kurallarıyla belirlenmiş olup derece mahkemelerininbu konularla ilgili değerlendirmelerinin mevzuata uygun olup olmadığınıdenetlemek Anayasa Mahkemesinin görevi değildir (Ali Yanar, B. No: 2013/5216, 14/4/2016, § 49).

28. Öte yandan bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği gereğimevzuatın yorumlanması ve uygulanması derece mahkemelerinin görevi olmaklabirlikte bu yorum ve uygulamaların etkilerinin Anayasa ve Sözleşme’nin ortakkoruma alanında bulunan hak ve yükümlülüklerle bağdaşıp bağdaşmadığının AnayasaMahkemesince incelenebileceği tabiidir (EmreKartal, B. No: 2014/5020, 6/10/2015, § 40). Silahların eşitliğiilkesi yönünden yapılacak böyle bir inceleme somut olayın koşullarıçerçevesinde olacaktır.

29. Başvuru konusu davada, başvurucunun iddiasının ispatı içindayandığı kredi sözleşmesi ve diğer belgeleri dosyaya kendisinin sunmasıgerekip gerekmediğine ilgili usul kurallarını yorumlamak suretiyle karar vermeyetkisi davaya bakan Mahkemeye aittir. Somut olayda başvurucu söz konusubelgelerin tüketici hakem heyeti ve Mahkeme tarafından temin edilmesini talepetmiş; Mahkeme ise uyuşmazlığın çözümü için öncelikle kredi sözleşmesininibrazının zorunlu olduğu, kredi sözleşmesi hükümlerine göre iki nüsha olaraktanzim edilen sözleşmenin bir nüshası, geri ödeme planının bir sureti ve kredi kullandırım dekontu ile ilgili diğer belgelerin başvurucuyateslim edildiği, başvurucunun kendisinde bulunan bu belgeleri ibrazedememesinin kendi kusurundan kaynaklandığı, hiç kimsenin kendi kusurunadayanarak bir hak elde edemeyeceği gerekçesiyle başvurucunun bu talebini haksızbularak tüketici hakem heyeti kararının yerinde olduğuna ve davanın reddinekarar vermiştir (bkz. § 10).

 30. Taraflarca getirilmeilkesinin hakim olduğu başvuruya konu yargılama süreci incelendiğindebaşvurucuya delillerini sunma ve inceletme imkânı verildiği, başvurucunungösterdiği delillerle ilgili talebinin ilgili usul kurallarına göre Mahkemecedeğerlendirilip gerekçesi açıklanmak suretiyle reddedildiği, yapılan budeğerlendirmede herhangi bir keyfîliğin ya da silahlarıneşitliği ilkesini ihlal eden bir durumun bulunmadığı tespit edilmiştir.Yargılamanın bir bütün olarak adil olmadığına ilişkin bir bulguya darastlanmamıştır.

31. Açıklanan nedenlerle adil yargılanma hakkı kapsamındasilahların eşitliği ilkesinin ihlal edildiğine ilişkin başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniylekabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Başvurunun açıkçadayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA21/9/2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Full & Egal Universal Law Academy