TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
ERDAL MENENGİÇ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2017/6046)
Karar Tarihi: 26/2/2020
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Recep KÖMÜRCÜ
Üyeler
:
Celal Mümtaz AKINCI
Muammer TOPAL
M. Emin KUZ
Yıldız SEFERİNOĞLU
Raportör
:
Yusuf Enes KAYA
Başvurucu
:
Erdal MENENGİÇ
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, tutuklamanın hukuki olmaması nedeniyle kişihürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 20/2/2017 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca tutuklamanın hukuki olmadığı şikâyeti dışındakiiddialar yönünden kısmi kabul edilemezlik kararı verilmiş, başvurununtutuklamanın hukukiliğine ilişkin kısmının kabul edilebilirlik incelemesininBölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir.
6. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyandabulunmamıştır.
III. OLAY VE OLGULAR
7. Başvuru formları ve eklerinde ifade edildiği şekliyle veUlusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgelerçerçevesinde olaylar özetle şöyledir:
8. Türkiye 15/7/2016 tarihinde askerî bir darbe teşebbüsüylekarşı karşıya kalmış ve bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelindeolağanüstü hâl ilan edilmiştir. Olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihinde sonbulmuştur. Kamu makamları ve yargı organları -olgusal temellere dayanarak- buteşebbüsün arkasında Türkiye'de çok uzun yıllardır faaliyetlerine devam eden veson yıllarda Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yapılanması(PDY) olarak isimlendirilen bir yapılanmanın olduğunu değerlendirmişlerdir (Aydın Yavuz ve diğerleri [GK], B. No:2016/22169, 20/6/2017, §§ 12-25).
9. Darbe teşebbüsü sırasında ve sonrasında ülke genelinde darbegirişimiyle bağlantılı ya da doğrudan darbe girişimiyle bağlantılı olmasa bileFETÖ/PDY ile bağlantılı olan ve aralarında yargı mensuplarının da bulunduğu çoksayıda kişi hakkında Cumhuriyet başsavcılıkları tarafından soruşturmabaşlatılmıştır. Bu kapsamda teşebbüsün savuşturulduğu gün Ankara CumhuriyetBaşsavcılığınca -aralarında yüksek mahkeme üyelerinin de bulunduğu- üç bineyakın yargı mensubu hakkında FETÖ/PDY ile bağlantılarının bulunduğu iddiasıylabaşlatılan soruşturmada bu kişilerin büyük bölümü hakkında gözaltı ve tutuklamatedbirlerine başvurulmuştur (Aydın Yavuz vediğerleri, §§ 51, 350).
10. Darbe teşebbüsünden sonra başvurucu hakkında AnkaraCumhuriyet Başsavcılığı tarafından ağır cezalık suçüstü hâli bulunduğu değerlendirilerekFetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanması (FETÖ/PDY) hiyerarşikyapılanmasında yer aldığı iddiasıyla soruşturma başlatılmıştır.
11. Yargıtay tetkik hâkimi olarak görev yapan başvurucu,Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu (HSYK) İkinci Dairesinin 16/7/2016 tarihlikararı ile görevden uzaklaştırılmış ve 24/8/2016 tarihinde meslekten ihraçedilmiştir.
12. Başvurucu, Ankara Cumhuriyet Başsavcılığının HSYK kararıylagörevden uzaklaştırılanlar hakkında soruşturma işlemlerinin yapılması yönündekiyazısı üzerine Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı (Başsavcılık) tarafından18/7/2016 tarihinde gözaltına alınmıştır.
13. Başsavcılık başvurucunun müdafiinin hazır bulunmasıylaifadesini almış ve ardından mevcut delil durumu itibarıyla kuvvetli suç şüphesininve tutuklama nedenlerinin bulunduğunu belirterek tutuklanması istemiylebaşvurucuyu Ankara 5. Sulh Ceza Hâkimliğine sevk etmiştir.
14. Başvurucu; Ankara 5. Sulh Ceza Hâkimliğince yapılansorgusunun ardından 22/7/2016 tarihinde, silahlı terör örgütüne üye olmasuçundan tutuklanmıştır.
15. Ankara 2. Sulh Ceza Hâkimliği 10/10/2016 tarihindebaşvurucunun tutukluluk hâlinin devamına karar vermiştir. Başvurucu bu kararaitiraz etmiştir.
16. Ankara 3. Sulh Ceza Hâkimliği 9/1/2017 tarihinde itirazın reddinekarar vermiştir. Bu karar 18/1/2017 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir.
17. Başvurucu 20/2/2017 tarihinde bireysel başvurudabulunmuştur.
18. Başvurucu 4/5/2017 tarihinde tahliye edilmiştir.
19. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığının 3/10/2018 tarihliiddianamesiyle başvurucu hakkında silahlıterör örgütüne üye olma suçundan cezalandırılması istemiyle kamu davasıaçılmıştır.
20. Ankara 32. Ağır Ceza Mahkemesi 2/11/2018 tarihindeiddianamenin kabulüne karar vermiş ve E.2018/275 sayılı dosya üzerindenkovuşturma aşaması başlamıştır.
21. Dava bireysel başvurunun incelendiği tarih itibarıyla ilkderece mahkemesinde derdesttir.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
22. Mahkemenin 26/2/2020 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Adli Yardım TalebiYönünden
23. Başvurucu, bireysel başvuru harç ve giderlerini ödeyemeyecekdurumda olduğunu belirterek adli yardım talebinde bulunmuştur.
24. Anayasa Mahkemesinin MehmetŞerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) kararında belirtilen ilkelerdikkate alınarak geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin yargılamagiderlerini ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucunun açıkçadayanaktan yoksun olmayan adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesigerekir.
B. Tutuklamanın HukukiOlmadığına İlişkin İddia
1. Başvurucunun İddialarıve Bakanlık Görüşü
25. Başvurucu, tutuklanmasının hukuki olmaması nedeniyle kişi hürriyetive güvenliği hakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir. Başvurucu ayrıcamesleğinden kaynaklanan usule ilişkin bazı güvencelere riayet edilmeksizintutuklandığını, bu bağlamda hakkında tutuklama tedbirinin uygulanmasına kararveren mercilerin yetkili/görevli olmadığını ileri sürmüştür.
26. Bakanlık; başvurucu hakkında Hâkimler ve Savcılar YüksekKurulunun aldığı kararlar ile yapılan yargılamada elde edilen bilgilerışığında, başvurucunun FETÖ/PDY'ye ait ev ve yurtlarda kaldığının, hâkimlikmesleğini ifa ederken örgütün sohbetine katıldığının, örgüte mensup kişilerlegörüşme yaptığının anlaşıldığını, bu yönüyle başvurucu hakkında kuvvetlibelirti ve tutuklama nedenlerinin bulunduğunu ve tutuklamanın ölçülü olduğunubelirtmiştir.
2. Değerlendirme
27. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 47. maddesinin (5) numaralıfıkrası ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 64. maddesinin (1) numaralı fıkrasıgereği bireysel başvurunun başvuru yollarının tüketildiği, başvuru yoluöngörülmemiş ise ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içindeyapılması gerekir.
28. Somut olayda başvurucu tarafından Ankara 2. Sulh CezaHâkimliğince 10/10/2016 tarihli tutukluluğun devamı kararına itiraz edilmiş olupAnkara 3. Sulh Ceza Hâkimliğinin itirazın reddine ilişkin kararının sonucu18/1/2017 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Bu nedenle başvurunun itirazmerciince verilen ret kararının öğrenildiği 18/1/2017 tarihinden itibaren otuzgün içinde yapılması gerekmektedir. Bu kapsamda başvurucunun en geç 17/2/2017tarihine kadar bireysel başvuruda bulunması gerekirken 20/2/2017 tarihindebaşvuruda bulunduğu anlaşılmış olup bireysel başvuru için öngörülen otuz günlüksürenin geçtiği sonucuna varılmıştır.
29. Açıklanan gerekçelerle başvuru yollarının tüketildiğitarihten itibaren otuz gün içinde yapılmayan bireysel başvurunun süre aşımı nedeniyle kabul edilemezolduğuna karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Adli yardım talebinin KABULÜNE,
B. Tutuklamanın hukuki olmaması nedeniyle kişi hürriyeti vegüvenliği hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın süre aşımı nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk MuhakemeleriKanunu’nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesimağduriyetine neden olacağından başvurucunun yargılama giderlerini ödemektenTAMAMEN MUAF TUTULMASINA 26/2/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.