Anasayasa Mahkemesi - Bireysel Başvuru - EYLEM ÇETİN DEMİR Başvurusuna İlişkin Karar - 9/11/2017

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Hicabi DURSUN

Hasan Tahsin GÖKCAN

Kadir ÖZKAYA

Yusuf Şevki HAKYEMEZ

Raportör Yrd.

:

Gizem Ceren DEMİR KOŞAR

Başvurucu

:

Eylem ÇETİN DEMİR

Vekili

:

Av. Volkan DEMİR

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, 8/3/2012 tarihli ve 6284 sayılı Ailenin Korunması veKadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun hükümleri gereğince verilen korumakararı ile zorlama hapsi kararlarının kaldırılması nedenleriyle yaşam hakkı ilemaddi ve manevi bütünlüğün koruması yükümlülüğünün ihlal edildiği iddiasınailişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 20/2/2014 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Birinci Bölüm İkinci Komisyonunca başvurunun kabuledilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.

6. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanlarını AnayasaMahkemesine sunmuştur.

III. OLAY VE OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgiliolaylar özetle şöyledir:

8. Avukatlık mesleğini icra etmekte olan başvurucu; aynıapartmanda oturdukları Y.A. hakkında apartman ortak gideri için icra takibibaşlatması nedeniyle aralarında husumet çıktığını, Y.A. tarafından süreklitehdit edildiğini ve hakarete maruz kaldığını, kişinin ruhsatlı silahıbulunduğunu ve saldırgan bir yapıda olduğunu, kendisini ölümle tehdit ettiğinibelirterek 9/7/2013 tarihinde 6284 sayılı Kanun kapsamında koruyucu tedbirkararı verilmesi talebinde bulunmuştur.

9. Ankara 5. Aile Mahkemesi aynı tarihte, 6284 sayılı Kanunhükümleri gereğince altı ay geçerli olmak üzere Y.A.nın,başvurucu ve aile bireylerine yönelik şiddet tehdidi, hakaret, aşağılama veyaküçük düşürmeyi içeren söz ve davranışlarda bulunmamasına, korunan kişilerinşahsi eşyalarına ve ev eşyalarına zarar vermemesine, korunan kişileri iletişimaraçlarıyla veya sair surette rahatsız etmemesine, bulundurulmasına veyataşınmasına kanunen izin verilen silahları kolluğa teslim etmesine, silahtaşıması zorunlu olan bir kamu görevi ifa etse bile bu görevi nedeniylezimmetinde bulunan silahı kurumuna teslim etmesine, korunan kişilerinbulundukları yerlerde alkol ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmamasınaya da bu maddelerin etkisinde iken korunan kişilere ve bunların bulunduklarıyerlere yaklaşmamasına, bağımlılığının olması hâlinde hastaneye yatmak dâhilmuayene ve tedavisinin sağlanmasına karar vermiştir.

10. Başvurucunun 10/7/2013 tarihinde Y.A.nın balkondan kendisine soda şişesi fırlattığıiddiasıyla Mahkemeye yeniden başvurması üzerine Ankara 5. Aile Mahkemesince9/7/2013 tarihli koruma kararına ek olarak Y.A.nın biray süreyle başvurucunun konutuna 1 km'den fazla yaklaşmamasına kararverilmiştir. Y.A., başvurucu ile aynı apartmanda oturuyor olmaları nedeniyleeşi ve çocuklarıyla birlikte yaşadığı kendi konutuna gitmesi hâlinde tedbirkararına aykırı davranmış sayılacağından başvurucunun konutuna 1 km'den fazlayaklaşmamasına ilişkin tedbir kararına itiraz etmiştir.

11. Başvurucu; Y.A.nın,konutuna 1 km'den fazla yaklaşmamasına ilişkin verilen koruma tedbirine aykırıdavrandığı gerekçesiyle zorlama hapsine tabi tutulması talebinde bulunmuştur.Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından 15/7/2013 ve 18/7/2013 tarihlerinde Y.A.nın apartmana giriş çıkışyaptığının kamera kayıtlarından anlaşıldığı gerekçesiyle Y.A. hakkında zorlamahapsine hükmedilmesi talebiyle Ankara 5. Aile Mahkemesinden taleptebulunmuştur.

12. Y.A.nınitirazını inceleyen Ankara 6. Aile Mahkemesince 22/8/2013 tarihinde, Y.A.nın 1 ay süreyle başvurucunun konutuna 1 km'den fazlayaklaşmamasına ilişkin verilen kararın kaldırılmasına; diğer tedbirlerin aynendevamına karar verilmiştir.

13. Ankara 5. Aile Mahkemesince 25/10/2013 ve 7/11/2013tarihlerinde, Y.A.nınsırasıyla 15/7/2013 ve 18/7/2013 tarihlerinde, başvurucunun ve kendisininikamet ettiği apartmana girmek suretiyle 9/7/2013 tarihli ek karara muhalefetettiği gerekçesiyle 3 gün ve 15 gün sürelerle zorlama hapsine tabi tutulmasınakarar verilmiştir.

14. Ankara 6. Aile Mahkemesince 21/1/2014 tarihinde, tedbirkararına muhalefet tarihi olarak bildirilen 15/7/2013 ve 18/7/2013 tarihlerindetedbir kararının henüz kesinleşmediği, Y.A.nın tedbirkararının tebliğinden sonra rapor ibraz ettiği, hastalık sürecinden sonrasilahını teslim ettiğinin anlaşıldığı, Y.A.nın tedbirkararına muhalefet kastıyla hareket etmediğinin anlaşıldığı gerekçeleriyleAnkara 5. Aile Mahkemesinin 25/10/2013 ve 7/11/2013 tarihli zorlama hapsikararlarının kaldırılmasına karar verilmiştir. Anılan kararın tefhimi üzerinebaşvurucu 20/2/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

15. Başvurucu ayrıca 11/11/2013 tarihli dilekçe ile yeniden işyeri ve konutuna Y.A.nın 1km'den fazla yaklaşmaması yönünde koruma kararı verilmesini talep etmiş, Ankara5. Aile Mahkemesinin 12/11/2013 tarihli kararıyla -6284 sayılı Kanun kapsamınagirmediğinden- anılan talebin reddine karar verilmiştir.

16. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığının 20/12/2013 ve 18/3/2014tarihli iddianameleri ile 2/11/2013 tarihinde Y.A.nın başvurucu ve eşine yönelik olarak tehdit vehakarette bulunduğu, ayrıca başvurucunun yanından geçerken pantolonununfermuarını açarak cinsel organını göstermek suretiyle cinsel taciz eylemindebulunduğu gerekçeleriyle cinsel taciz, hakaret ve tehdit suçlarındancezalandırılması istemiyle dava açılmıştır.

17. Ankara 44. Asliye Ceza Mahkemesince 19/3/2015 tarihinde Y.A.nın tehdit ve cinsel tacizsuçlarından adli para cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiş, kararkesinleşmiştir.

IV. İLGİLİ HUKUK

18. 6284 sayılı Kanun’un “Amaç,kapsam, temel ilkeler” kenar başlıklı 1. maddesi şöyledir:

“(1) Bu Kanunun amacı; şiddete uğrayan veyaşiddete uğrama tehlikesi bulunan kadınların, çocukların, aile bireylerinin vetek taraflı ısrarlı takip mağduru olan kişilerin korunması ve bu kişilereyönelik şiddetin önlenmesi amacıyla alınacak tedbirlere ilişkin usul veesasları düzenlemektir.

..."

19. 6284 sayılı Kanun’un “Hâkimtarafından verilecek önleyici tedbir kararları” kenar başlıklı 5.maddesi şöyledir:

 “(1) Şiddet uygulayanlarla ilgili olarak aşağıdaki önleyicitedbirlerden birine, birkaçına veya uygun görülecek benzer tedbirlere hâkimtarafından karar verilebilir:

 a) Şiddet mağduruna yönelik olarak şiddet tehdidi, hakaret, aşağılamaveya küçük düşürmeyi içeren söz ve davranışlarda bulunmaması.

...

 c) Korunan kişilere, bu kişilerin bulundukları konuta, okula veişyerine yaklaşmaması.

...

 d) Gerekli görülmesi hâlinde korunan kişinin, şiddete uğramamış olsabile yakınlarına, tanıklarına ve kişisel ilişki kurulmasına ilişkin hâllersaklı kalmak üzere çocuklarına yaklaşmaması.

 e) Korunan kişinin şahsi eşyalarına ve ev eşyalarına zarar vermemesi.

 f) Korunan kişiyi iletişim araçlarıyla veya sair surette rahatsızetmemesi.

 g) Bulundurulması veya taşınmasına kanunen izin verilen silahlarıkolluğa teslim etmesi.

 ğ)Silah taşıması zorunlu olan bir kamu görevi ifa etse bile bu görevi nedeniylezimmetinde bulunan silahı kurumuna teslim etmesi.

 h) Korunan kişilerin bulundukları yerlerde alkol ya da uyuşturucu veyauyarıcı madde kullanmaması ya da bu maddelerin etkisinde iken korunan kişilereve bunların bulundukları yerlere yaklaşmaması, bağımlılığının olması hâlinde,hastaneye yatmak dâhil, muayene ve tedavisinin sağlanması.

...

20. 6284 sayılı Kanun’un “Tedbirkararının verilmesi, tebliği ve gizlilik” kenar başlıklı 8. maddesişöyledir:

"(1) Tedbir kararı, ilgilinin talebi,Bakanlık veya kolluk görevlileri ya da Cumhuriyet savcısının başvurusu üzerineverilir. Tedbir kararları en çabuk ve en kolay ulaşılabilecek yer hâkiminden,mülkî amirden ya da kolluk biriminden talep edilebilir.

(2) Tedbir kararı ilk defasında en çok altı ayiçin verilebilir. Ancak şiddet veya şiddet uygulanma tehlikesinin devamedeceğinin anlaşıldığı hâllerde, resen, korunan kişinin ya da Bakanlık veyakolluk görevlilerinin talebi üzerine tedbirlerin süresinin veya şeklinindeğiştirilmesine, bu tedbirlerin kaldırılmasına veya aynen devam etmesine kararverilebilir.

(3) Koruyucu tedbir kararı verilebilmesi için,şiddetin uygulandığı hususunda delil veya belge aranmaz. Önleyici tedbirkararı, geciktirilmeksizin verilir. Bu kararın verilmesi, bu Kanunun amacınıgerçekleştirmeyi tehlikeye sokabilecek şekilde geciktirilemez.

(4) Tedbir kararı, korunan kişiye ve şiddetuygulayana tefhim veya tebliğ edilir. Tedbir talebinin reddine ilişkin kararise sadece korunan kişiye tebliğ edilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerdeilgili kolluk birimi tarafından verilen tedbir kararı şiddet uygulayana birtutanakla derhâl tebliğ edilir.

(5) Tedbir kararının tefhim ve tebliğişlemlerinde, tedbir kararına aykırılık hâlinde şiddet uygulayan hakkındazorlama hapsinin uygulanacağı ihtarı yapılır.

..."

21. 6284 sayılı Kanun’un “itiraz”kenar başlıklı 9. maddesi şöyledir:

"(1) Bu Kanun hükümlerine göre verilenkararlara karşı tefhim veya tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içindeilgililer tarafından aile mahkemesine itiraz edilebilir.

(2) Hâkim tarafından verilen tedbirkararlarına itiraz üzerine dosya, o yerde aile mahkemesinin birden fazladairesinin bulunması hâlinde, numara olarak kendisini izleyen daireye, sonnumaralı daire için birinci daireye, o yerde aile mahkemesinin tek dairesibulunması hâlinde asliye hukuk mahkemesine, aile mahkemesi hâkimi ile asliyehukuk mahkemesi hâkiminin aynı hâkim olması hâlinde ise en yakın asliye hukukmahkemesine gecikmeksizin gönderilir.

(3) İtiraz mercii kararını bir hafta içindeverir. İtiraz üzerine verilen kararlar kesindir."

22. 6284 sayılı Kanun’un “Tedbirkararlarının bildirimi ve uygulanması” başlıklı 10. maddesişöyledir:

"

...

(3) Korunan kişinin geçici koruma altınaalınmasına ilişkin koruyucu tedbir kararı ile şiddet uygulayan hakkında verilenönleyici tedbir kararlarının yerine getirilmesinden, hakkında koruyucu veyaönleyici tedbir kararı verilen kişilerin yerleşim yeri veya bulunduğu ya datedbirin uygulanacağı yer kolluk birimi görevli ve yetkilidir.

...

(5) Tedbir kararının ilgililere tefhim veyatebliğ edilmemesi, kararın uygulanmasına engel teşkil etmez.

..."

23. 6284 sayılı Kanun’un “Tedbirkararlarına aykırılık” kenar başlıklı 13. maddesi şöyledir:

" (1) Bu Kanun hükümlerine göre hakkındatedbir kararı verilen şiddet uygulayan, bu kararın gereklerine aykırı hareketetmesi hâlinde, fiili bir suç oluştursa bile ihlal edilen tedbirin niteliğineve aykırılığın ağırlığına göre hâkim kararıyla üç günden on güne kadar zorlamahapsine tabi tutulur.

(2) Tedbir kararının gereklerine aykırılığınher tekrarında, ihlal edilen tedbirin niteliğine ve aykırılığın ağırlığına görezorlama hapsinin süresi onbeş günden otuz günekadardır. Ancak zorlama hapsinin toplam süresi altı ayı geçemez.

(3) Zorlama hapsine ilişkin kararlar,Cumhuriyet başsavcılığınca yerine getirilir. Bu kararlar Bakanlığın ilgili ilve ilçe müdürlüklerine bildirilir."

V. İNCELEME VE GEREKÇE

24. Mahkemenin 9/11/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddialarıve Bakanlık Görüşü

25. Başvurucu; Y.A.nınkendisine yönelik saldırgan davranışlarda bulunduğunu, kendisini ölümle tehditettiğini, kesinleşen koruma kararı ile zorlama hapis kararlarının gerekçesizolarak kaldırıldığını ve koruma kararının kaldırılması kararının kendisinetebliğ edilmediğini belirterek ailenin korunması, yaşam, etkili başvuru ileadil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmektedir.

26. Bakanlık görüşünde, başvurucuya yönelen tehdit karşısındakamu makamlarının hareketsiz kalmadıkları belirtilmiştir.

27. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanında incelemeninyalnızca yaşam hakkı kapsamında değil adil yargılanma hakkı ve etkili başvuruhakları kapsamında da yapılması gerektiği hususunu belirterek ihlal iddialarınıyinelemiştir.

B. Değerlendirme

28. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılanhukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifinikendisi takdir eder (Tahir Canan,B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun iddiaları vücut bütünlüğüneyönelik tehditten korunmadığına ilişkin olup Anayasa'nın 17. maddesi kapsamındadevlete ait koruma yükümü kapsamında incelenmiştir.

29. Anayasa’nın"Kişinindokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı" kenar başlıklı 17.maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

“Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığınıkoruma ve geliştirme hakkına sahiptir.

30. Anayasa'nın “Devletintemel amaç ve görevleri” kenar başlıklı 5. maddesi şöyledir:

“Devletin temel amaç ve görevleri, …Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur vemutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devletive adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik vesosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevî varlığının gelişmesi içingerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”

31. Yaşam ve vücut bütünlüğü üzerindeki temel hak, devletlerepozitif ve negatif yükümlülük getiren haklardandır (AYM, E.2007/78, K.2010/120,30/12/2010). Anayasa'nın 17. maddesi, Anayasa'nın 5. maddesiyle birliktedeğerlendirildiğinde devlete pozitif ve negatif ödevler yükler (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, B. No:2012/752, 17/9/2013, § 50).

32. Devletin yetki alanında bulunan bireyin yaşam hakkı ile maddive manevi bütünlüğüne müdahale etmeme yükümlülüğünün yanı sıra pozitif biryükümlülük olarak yine yetki alanında bulunan tüm bireylerin yaşamı ile maddive manevi bütünlüklerini gerek kamusal makamların gerek diğer bireyleringerekse kişinin kendisinin eylemlerinden kaynaklanabilecek risklere karşıkoruma yükümlülüğü bulunmaktadır (SerpilKerimoğlu ve diğerleri, §§ 50, 51).

33. Devlete ait koruma yükümlülüğü, öncelikle koruyucu bir hukuksistemi kurmayı, daha sonra riskin varlığının bilinmesi veya bilinebilecekdurumda olunması durumunda makul pratik tedbirler almayı gerektirmektedir.

34. Başvurucu; saldırgan bir yapısı olan Y.A. tarafından süreklitehdit edildiğini ve hakarete maruz kaldığını, kişinin ruhsatlı silahıbulunduğunu ve kendisini ölümle tehdit ettiğini belirterek 6284 sayılı Kanunkapsamında koruma talep etmiştir. 6284 sayılı Kanun, şiddete uğrayan veyaşiddete uğrama tehlikesi bulunan kadınların, çocukların, aile bireylerinin vetek taraflı ısrarlı takip mağduru olan kişilerin korunması ve bu kişilereyönelik şiddetin önlenmesi amacıyla alınacak tedbirlere ilişkin usul veesasları düzenlemektedir.

35. Ankara 5. Aile Mahkemesi tarafından başvurucunun talebi,anılan Kanun kapsamında görülerek başvurucu lehine koruma kararınahükmedilmiştir. Bu kapsamda Y.A.nınruhsatlı tabancasının kolluk makamlarına teslimi sağlanmıştır.

36. Başvurucu, kendisine ve ailesine Y.A.nın 1 km'den fazla yaklaşmamasına ilişkin karar ileY.A. aleyhine verilen zorlama hapsi kararlarının itiraz üzerine kaldırılması nedeniyleAnayasa'nın 17. maddesi kapsamında devlete ait koruma yükümünün ihlaledildiğini ileri sürmekte ise de devlete ait koruma yükümü, kamu makamlarınınmutlaka kişinin tercih ettiği belirli bir önlemi almasını gerektirecek şekildeyorumlanamayacaktır.

37. Anayasa'nın 17. maddesi kapsamında devlete ait koruma yükümükamu makamlarına, mevcut risk karşısında makul ve pratik tedbirler alma ödeviyüklemektedir.

38. Başvurucunun ruhsatlı silahı bulunan Y.A.nın kendisini ölümle tehdit etmesi nedeniyle yaşam hakkınınrisk altında olduğu iddiasıyla yaptığı başvuru karşısında kamu makamları, Y.A.nın tabancasını ilgili makamlara teslim etmesi yönündekarar almış ve kararın gereğinin yerine getirilmesini sağlamışlardır. Ayrıca Y.A.nın başvurucu ve ailebireylerine yönelik olarak şiddet tehdidi, hakaret, aşağılama veya küçükdüşürmeyi içeren söz ve davranışlarda bulunmamasına, bu kişilerin şahsieşyalarına ve ev eşyalarına zarar vermemesine, iletişim araçlarıyla veya sairsurette kişileri rahatsız etmemesine, bulundukları yerlerde alkol ya dauyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmamasına ya da bu maddelerin etkisinde ikenkorunan kişilere ve bunların bulundukları yerlere yaklaşmamasına kararverilmiştir.

39. Y.A.nınanılan koruma tedbirlerine aykırı davrandığı iddiasıyla zorlama hapsi verilmesiyönündeki kararın incelenmesi neticesinde Ankara 6. Aile Mahkemesince 15/7/2013ve 18/7/2013 tarihli eylemler bakımından Y.A.nıntedbir kararlarını ihlal etme kastı bulunmadığı değerlendirilmiştir.

40. Öte yandan 2/11/2013 tarihinde başvurucuya karşı Y.A.tarafından cinsel taciz, tehdit ve hakaret suçlarının işlendiği iddiasıylaAnkara Cumhuriyet Başsavcılığınca yapılan soruşturma sonucunda Y.A. aleyhinekamu davası açıldığı, Ankara 44. Asliye Ceza Mahkemesince 19/3/2015 tarihinde Y.A.nın tehdit ve cinsel tacizsuçlarından cezalandırılmasına karar verildiği anlaşılmıştır.

41. Başvuruya konu olaylar, ileri sürülen tehdidin boyutu vebaşvurucunun kişisel koşulları bir bütün olarak değerlendirildiğinde başvurucuve ailesinin maruz kaldığı tehdide ilişkin kamu makamlarının hareketsizkalmadıkları, kamu makamları tarafından alınan tedbirlerin başvurucu veailesinin korunması noktasında açıkça yetersiz olmadığı, başvurucununşikâyetleri hakkında soruşturma ve kovuşturma süreçlerinin başlatıldığıdolayısıyla Anayasa'nın 17. maddesi kapsamında devlete ait koruma yükümlülüğüneyönelik bir ihlalin olmadığının açık olduğu anlaşılmaktadır.

42. Açıklanan nedenlerle başvurunun diğer kabul edilebilirlikkoşulları yönünden incelenmeksizin açıkçadayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna kararverilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Başvurunun açıkçadayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA9/11/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Full & Egal Universal Law Academy