TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
FAİK ÖZGÜR EROL VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2013/6160)
Karar Tarihi: 2/12/2015
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Burhan ÜSTÜN
Üyeler
:
Serruh KALELİ
Nuri NECİPOĞLU
Hicabi DURSUN
Hasan Tahsin GÖKCAN
Raportör
:
Hüseyin TURAN
Başvurucular
:
1. Faik Özgür EROL
2. Muhdi ÖZTÜZÜN
3. İbrahim BİLMEZ
4. Cengiz ÇİÇEK
5. Doğan ERBAŞ
6. Emran EMEKÇİ
7. Asya ÜLKER
8. Hadice KORKUT
9. Fuat COŞACAK
10. Muharrem ŞAHİN
11. Ömer GÜNEŞ
12. Mehdi Sani KIZILKAYA
13. Mehmet BAYRAKTAR
14. Bedri KURAN
15. Sabahattin KAYA
Vekili
:
Av. Bahri Bayram BELEN
I. BAŞVURUNUNKONUSU
1.Başvuru, resen yapılan tutukluluk incelemesinin duruşmalı yapılmaması ve itirazmerciince de bu hususa değinilmeden karar verilmesi nedeniyle kişi özgürlüğü vegüvenliği ile adil yargılanma haklarının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURUSÜRECİ
2.Başvuru 5/8/2013 tarihinde İstanbul Bölge İdare Mahkemesi vasıtasıylayapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesineticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bireksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.
3.Birinci Bölüm İkinci Komisyonunca 29/1/2014 tarihinde, kabul edilebilirlikincelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VEOLGULAR
A. Olaylar
1. Başvuru formu, ekleri veUlusal Yargı Ağı Projesi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgelerçerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir:
2. Değişik illerde avukatlıkyapan başvurucular hakkında İmralı F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfazKurumunda terör suçlarından hükümlü müvekkilleri Abdullah Öcalan ile değişiktarihlerde yaptıkları görüşmelerin ses kayıtlarının Bursa 1. İnfaz Hâkimliğinceyaptırılan bilirkişi çözüm tutanağındaki diyaloglarına göre müvekkil avukatgörüşmesi ve hukuki yardımla ilgisi olmayacak şekilde PKK terör örgütüneyönelik güvenlik güçlerinin yaptığı operasyonlara ilişkin örgütün kaybı,stratejisi, operasyonun amacı ve gelişimi konusunda terör örgütü kurucusumüvekkiline ayrıntılı bilgi vererek terör örgütü başı ile PKK terör örgütüarasında kuryelik yapmak suretiyle örgüte bilerek ve isteyerek yardımettikleri, bu şekilde suç işledikleri gerekçesiyle haklarında soruşturmabaşlatılmıştır.
4.Başvurucular, İstanbul 11. Ağır Ceza Mahkemesinin 26/11/2011 tarihli ve2011/107 sorgu sayılı kararıyla “silahlı örgüt yöneticiliği ve silahlı terörörgütüne üye olma” suçlarından tutuklanmıştır.
5.İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı (4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı mülga CezaMuhakemesi Kanunu’nun 250. maddesi ile görevli) tarafından düzenlenen 3/4/2012tarihli ve 2012/225 sayılı iddianame ile “silahlıörgüt yöneticiliği ve silahlı terör örgütüne üye olma” suçundan başvurucularıncezalandırılması talebiyle, İstanbul 16. Ağır Ceza Mahkemesinde (CMK 250. maddeile görevli) kamu davası açılmıştır.
6.Anılan Mahkemece yapılan tensip incelemesi sonunda 20/4/2014 tarihli karar ilebaşvurucuların tutukluluk hâllerinin devamına karar verilmiştir.
7.İstanbul 16. Ağır Ceza Mahkemesinin 28/3/2013 tarihli yedinci duruşmasında “… üzerlerine atılı suçların vasıf ve mahiyeti,sanıklarla ilgili olarak iletişimin tespiti, dinlenmesi ve kayda alınması,teknik araçlarla izleme kararları doğrultusunda, “Kapalı İletişim Ağı”üzerinden “Görüşme Notları”, “Gözlem Notları”, “Ek Notları”, “ÖrgütselTalimatlar ve Aktarımların” ların yapılmasına ilişkinolarak “1899005875 hizmet numaralı ADSL hattının” takılı bulunduğu Beyoğluilçesinde faaliyet gösteren O. İNTERNET KAFE isimli iş yerinden giriş yapılane-posta adresleri, “2122524647 numaralı telefona tahsis edilen ADSL hattına”takılı bulunan Beyoğlu ilçesinde faaliyet gösteren L. İNTERNET KAFE isimli işyerinden giriş yapılan e-posta adreslerinin taslaklarına kaydedilerekkarşılıklı iletildiğinin tespitine ilişkin tutanak içerikleri, buna bağlıolarak Fiziki Takip Tutanaklarının ve Teknik Araçlar ile yapılan izlemeneticesinde elde edilen kamera görüntülerinin incelenmesi neticesinde yapılantespitlere ilişkin tutanak içerikleri, fiziki takip tutanakları ile uyumluolduğu bildirilen 1899005875 hizmet numaralı ADSL hattı üzerindenromanskara@yahoo.com, damlalar01@yahoo.com ve karanliktakaos@yahoo.com isimlie-posta adreslerine giriş yapıldığına ilişkin tespitler, “2122524647 numaralıtelefona tahsis edilen ADSL hattı üzerinden ucurumdakos@yahoo.com,diclekent67@yahoo.com.tr, serhatgulu@yahoo.com isimli e-posta adreslerine girişyapıldığına ilişkin tespitler, sanıkların evlerinde ve işyerlerinde yapılan aramasonucu elde edilen dokümanlar, dijital veri ve diğer delillerin içeriği,iletişim tespiti tutanakları, analiz raporları, bilgisayar dökümleri, mailtrafiğini ve içeriğini gösterir tespit tutanakları, başka yer C.Başsavcılıklarca yürütülen soruşturma kapsamında tespitedilen şüpheli beyanları, bir kısım sanıkların beyanları, tanık beyanları,yakalama ve el koyma tutanakları ve dosyada mevcut tüm deliler birliktedeğerlendirildiğinde isnad edilen PKK/KCK silahlıterör örgütü yöneticisi ve üyesi olmak suçları ile ilgili olarak, somut olaydakuvvetli suç şüphesini gösteren olguların bulunması, delillerin henüz tamamentoplanamamış olması, sanıklar hakkında isnad edilensuçların CMK' nın 100/3-a Maddesinde yer alansuçlardan olması, yine sanıklar hakkında isnad edilensuçların yasada öngörülen hürriyeti bağlayıcı cezasının alt ve üst sınırlarıdeğerlendirildiğinde 05.07.2012 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğegiren 6352 Sayılı Yasa ile değişik hükümler de dikkate alındığında diğer korumatedbirlerinin uygulanmasının bu aşamada yeterli olmayacağı…” gerekçesiylebaşvurucuların tutukluluk hâllerinin devamına karar verilmiş ve söz konusuduruşmada tutukluluk durumlarının 30 günü geçmeyecek şekilde resenincelenmesine karar verilmiştir.
8.Başvurucular, İstanbul 16. Ağır Ceza Mahkemesi Başkanlığına 24/5/2013 tarihlidilekçe ile resen yapılacak tutukluluk incelemelerinin, duruşma açılarak ve müdafiinin duruşmada dinlenerek yapılması talebiylebaşvuruda bulunmuştur.
9.İstanbul 16. Ağır Ceza Mahkemesince, 5271 sayılı Kanun’un 108. maddesigereğince 28/5/2013 tarihinde resen yapılan tutukluluk incelemesinin duruşmalıyapılması talepleri “5271 sayılı CMK'nun tutukluluğun incelenmesi başlıklı 108/1. maddesinde"soruşturma evresinde şüphelinin tutuk evinde bulunduğu süre içinde ve engeç 30'ar günlük süreler itibari ile ... şüpheli veya müdafi dinlenilmeksuretiyle karar verilir hükmü yer almaktadır. Görüldüğü üzere kovuşturmaaşamasından söz edilmediği gibi anılan maddenin 3. fıkrasında yapılan atıf "1.fıkrada ön görülen süre içinde" sözünden de anlaşılacağı üzere süreyeilişkin olduğu,
Nitekim CMK 108. maddeyi değiştiren 6459 sayılı yasanıngerekçesinde "soruşturma evresinde şüphelinin tutukluluk hâlinin devamedip etmeyeceği husunun dosya üzerinden incelenmesiAİHM tarafından AİHS'ye aykırı olarak değerlendirilmektedir. AİHM'ye göreAİHS'nin 5. maddesinin 4. fıkrasının gereklilikleri çerçevesinde ilgili şahsınbizzat kendisi veya gerektiğinde müdafisi aracılığı ile dinlenme imkanınınolması gerekmektedir. Yapılan düzenleme ile soruşturma aşamasında şüpheli veyamüdafinin dinlenilmesi suretiyle inceleme yapılarak, silahların eşitliğiilkesinin gereği yerine getirilmiş olacaktır " şeklinde vurguladığı üzereduruşmalı tutukluluk incelemesi soruşturma evresine hasrengetirilen bir düzenlemedir. Zira kovuşturma aşamasında tutukluluk hâlinin devamedip etmeyeceği ara değerlendirmeler hariç duruşmalı yapıldığı…” gerekçesiyle reddetmiş vebaşvurucuların tutukluluk hâllerinin devamına karar vermiştir.
10. Sözkonusu karara başvurucular tarafından itiraz edilmiş ancak itiraz, İstanbul 17.Ağır Ceza Mahkemesinin 13/6/2014 tarihli ve 2013/54 Değişik İş sayılı kararıylareddedilmiş ve tutukluluk hâllerinin devamına karar vermiştir.
11.İtirazın reddi yönündeki nihai karar başvuruculara 5/7/2013 tarihinde tebliğedilmiştir.
12.Başvurucular 5/8/2013 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
B. İlgiliHukuk
13. 5271sayılı Kanun’un 108. maddesi şöyledir:
“(1)Soruşturma evresinde şüphelinin tutukevinde bulunduğu süre içinde ve en geçotuzar günlük süreler itibarıyla tutukluluk hâlinin devamının gerekipgerekmeyeceği hususunda, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimitarafından 100 üncü Madde hükümleri göz önündebulundurularak karar verilir.
…
(3) Hâkim veya mahkeme, tutukevinde bulunan sanığıntutukluluk hâlinin devamının gerekip gerekmeyeceğine her oturumda veya koşullargerektirdiğinde oturumlar arasında ya da birinci fıkrada öngörülen süre içindede re'sen karar verir.”
14. 5271sayılı Kanun’un 270. maddesi şöyledir:
“İtirazı inceleyecek merci, yazı ile cevap verebilmesiiçin itirazı, Cumhuriyet savcısı ve karşı tarafa bildirebilir. Merci, incelemeve araştırma yapabileceği gibi gerekli gördüğünde bunların yapılmasını daemredebilir.”
15. 5271sayılı Kanun’un 271. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:
“Kanunda yazılı olan hâller saklı kalmak üzere, itirazhakkında duruşma yapılmaksızın karar verilir. Ancak, gerekli görüldüğündeCumhuriyet savcısı ve sonra müdafi veya vekil dinlenir.”
IV. İNCELEME VEGEREKÇE
16.Mahkemenin 2/12/2015 tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun 5/8/2013tarihli ve 2013/6160 numaralı bireysel başvurusu incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucununİddiaları
17.Başvurucular, tutukluluğun devamına dair karara yapmış oldukları itirazınduruşmasız olarak dosya üzerinden incelendiğini, bu uygulamanın silahlarıneşitliği ve çelişmeli yargılama ilkesine aykırı olduğunu, itiraz merciitarafından bu hususa değinilmeden karar verildiğini belirterek Anayasa’nın 11.,19. ve 36. ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme) 5. maddesin (4)numaralı fıkrası., 6. ve 13. maddelerinde belirtilen kişi özgürlüğü ve güvenliğiile adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme
18. Başvurucularınşikâyetinin özü, haklarında verilen tutukluluğun devamına ilişkin kararınduruşma yapılmadan dosya üzerinden incelenerek verilmesine ilişkindir. Bunedenle başvurucuların şikâyetlerinin Anayasa’nın 19. maddesinin sekizincifıkrası çerçevesinde değerlendirilmesi gerekir.
19. Anayasa’nın19. maddesinin sekizinci fıkrası şöyledir:
“Her ne sebeple olursa olsun, hürriyeti kısıtlanankişi, kısa sürede durumu hakkında karar verilmesini ve bu kısıtlamanın kanunaaykırılığı hâlinde hemen serbest bırakılmasını sağlamak amacıyla yetkili biryargı merciine başvurma hakkına sahiptir.”
20. Sözleşme’nin5. maddesinin (4) numaralı fıkrası şöyledir:
“Yakalama veya tutulma yoluyla özgürlüğünden yoksunkılınan herkes, tutulma işleminin yasaya uygunluğu hakkında kısa bir süreiçinde karar verilmesi ve eğer tutulma yasaya aykırı ise, serbest bırakılmasıiçin bir mahkemeye başvurma hakkına sahiptir.”
21. Anayasa’nın19. maddesinin sekizinci ve Sözleşme’nin 5. maddesinin (4) numaralı fıkraları,her ne sebeple olursa olsun hürriyeti kısıtlanan kişiye, tutuklanmasının yasallığıhakkında süratle karar verebilecek ve tutulması kanuni değilse salıverilmesinehükmedebilecek bir mahkemeye başvurma hakkı tanımaktadır. Anılan Anayasa veSözleşme hükümleri, esas olarak tutukluluğun yasallığına ilişkin itirazbaşvurusu üzerine bir mahkeme nezdinde yürütülmekte olan davalardaki tahliyetalepleri veya tutukluluğun uzatılması kararlarının incelenmesi açısından birgüvence oluşturmaktadır (Firas Aslan ve Hebat Aslan,B. No: 2012/1158, 21/11/2013, § 30).
22. 5271sayılı Kanun’un 108. maddesinde, soruşturma evresinde şüphelinin tutukevindebulunduğu süre içinde ve en geç otuzar günlük süreler itibarıyla tutuklulukhâlinin devamının gerekip gerekmeyeceği hususunda Cumhuriyet savcısının istemiüzerine sulh ceza hâkimi tarafından 100. madde hükümleri göz önündebulundurularak, kovuşturma evresinde ise tutuklu sanığın tutukluluk hâlinindevamının gerekip gerekmeyeceğine her oturumda veya koşullar gerektirdiğinde,oturumlar arasında ya da en geç otuz günlük süre içinde hâkim veya mahkemece resenkarar verileceği hükme bağlanmıştır.
23. 5271sayılı Kanun’un 108. maddesine göre yapılacak değerlendirmeler, resen (ex officio) yapılmakta olupAnayasa’nın 19. maddesinin sekizinci fıkrası ile hürriyeti kısıtlanan kişiyetanınan yargı merciine itiraz edebilme hakkı kapsamında değerlendirilemez (Firas Aslan ve Hebat Aslan, § 32).
24. Buçerçevede resen gerçekleştirilen tutuklulukla ilgili incelemeler sonucundaverilen kararlar konu bakımındanyetki kapsamı dışındadır (Hanefi Avcı,B. No: 2013/2814, 18/6/2014, § 40). Bireysel başvuru kapsamında olmayan bukararların usulüne dâhil alt unsurları da kararlarla aynı hukuki sonucatabidir.
25. Açıklanannedenlerle başvurucuların, 5271 sayılı Kanun’un 108. maddesine göre Mahkemeceresen yapılan incelemelerin duruşmasız olduğu ve çelişmeli yargılama ilkesineuyulmadığı yönündeki şikâyetinin konubakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna kararverilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A. Resen yapılan tutukluk incelemelerinin duruşma yapılmadandeğerlendirildiğine ilişkin iddiasının konubakımından yetkisizlik nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde bırakılmasına
2/12/2015tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.