TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
FATİH DOKUR BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2017/32217)
Karar Tarihi: 24/5/2018
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Engin YILDIRIM
Üyeler
:
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Celal Mümtaz AKINCI
Muammer TOPAL
M. Emin KUZ
Raportör
:
Recep KAPLAN
Başvurucu
:
Fatih DOKUR
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, terör suçlarından tutuklu olarak ceza infazkurumunda bulunan başvurucunun Dikey Geçiş Sınavına girişine izin verilmemesinineğitim hakkını ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 9/8/2017 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne kararverilmiştir.
5. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgiliolaylar özetle şöyledir:
7. 1985 doğumlu olan başvurucu, sözü edilen sınav tarihindeSincan T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda (Kurum) FetullahçıTerör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yapılanması (PDY) ile ilgili terörsuçlarından tutuklu olarak bulunmaktadır.
A. Arka Plan Bilgisi
8. Başvuru konusunu daha iyi anlayabilmek bakımından 15 Temmuz2016 tarihinde gerçekleştirilen askerî darbe teşebbüsü ve sonrasındakigelişmeler hakkındaki bazı bilgileri hatırlatmak gerekmektedir.
9. Türkiye'de uzun yıllardır devam eden bir terör sorunubulunmaktadır. Cumhuriyet tarihinin önemli bir bölümü, devletin örgütlü vesilahlı şiddet hareketlerini bastırma çabalarıyla geçmiştir. Son otuz beş yılağırlıklı olarak PKK ile mücadele edilmekle birlikte diğer bir kısım terörörgütlerinin (DHKP/C, TKP/ML, El Kaide, DAEŞ, Hizbullah gibi) de saldırılarınamaruz kalınmış ve bu örgütlere yönelik olarak da mücadelede bulunulmuştur. 15Temmuz 2016 tarihinde ise FETÖ/PDY isimli bir yapılanma tarafından gerçekleştirildiğibelirtilen (Aydın Yavuz ve diğerleri[GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, §§ 12-25) askerî bir darbe teşebbüsüyaşanmıştır.
10. 15 Temmuz darbe teşebbüsü sırasında ve sonrasında ülkegenelinde Cumhuriyet Başsavcılıklarının talimatı ile darbe girişimiylebağlantılı ya da doğrudan darbe girişimiyle bağlantılı olmasa bile FETÖ/PDY ilebağlantılı olduğu değerlendirilen çok sayıda kişi hakkında soruşturmabaşlatılmıştır. Bu soruşturmalar kapsamında başta Türk Silahlı Kuvvetleri,emniyet ve yargı mensupları olmak üzere çok sayıda kamu görevlisi ve sivil kişihakkında yakalama ve gözaltına alma tedbirleri uygulanmış; bu kişilerin önemlibir bölümü mahkeme kararıyla tutuklanmıştır (AydınYavuz ve diğerleri, § 51). Öte yandan tutukluların ve hükümlüleringüvenliğini ve muhafazasını sağlamakla görevli ceza infaz koruma memurlarınınve jandarma personelinin bir kısmı, ayrıca gerektiğinde tutuklularıngüvenliğinin sağlanmasında görevlendirilebilecek olan emniyet görevlilerininönemli bir bölümü terör örgütleri ile olan ilgileri nedeniyle kamu görevindençıkarılmış veya uzaklaştırılmıştır (AydınYavuz ve diğerleri, § 357). Öte yandan 15 Temmuz darbe teşebbüsüsonrasında ilan edilen olağanüstü hâl süresince Cumhurbaşkanı'nın başkanlığındatoplanan Bakanlar Kurulunun çıkardığı kanun hükmünde kararnameler (KHK) ilebazı genel ve soyut normlar ihdas edilmiştir (AydınYavuz ve diğerleri, § 55).
B. Başvuru Konusu Olay
11. Başvurucunun meslek yüksekokulları ile açık öğretim önlisans programlarından mezun olan başarılı öğrencilerin lisans programlarınageçiş yapmaları ile ilgili olan 2017 yılı Dikey Geçiş Sınavına (DGS) girmetalebi Kurum tarafından reddedilmiştir. Red işlemi,daha sonra 6/2/2018 tarihli ve 7083 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında BazıTedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine DairKanun'la kabul edilerek yasalaşan 677 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında AlınanTedbirlere İlişkin KHK'nın 4. maddesinde yer alan hükme dayanmaktadır.
12. Anılan işleme karşı infaz hâkimliğine yapılan başvuruişlemin mevzuata uygun olduğu gerekçesiyle reddedilmiştir. Başvurucu tarafındanbu karara karşı yapılan itiraz da 15/6/2017 tarihinde reddedilmiştir. Red kararı başvurucuya 10/7/2017 tarihinde tebliğedilmiştir.
13. Başvurucu 9/8/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK
14. 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve GüvenlikTedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un "Öğretimdenyararlanma" kenar başlıklı 76. maddesi şöyledir:
"(1) Açık ceza infaz kurumları ile çocuk eğitimevlerinde bulunan hükümlülerin örgün ve yaygın,kapalı ceza infaz kurumunda bulunan hükümlülerin yaygın öğretimdenyararlanmaları sağlanır."
15. Adalet Bakanlığının 27/7/2007 tarihli ve 46/1 sayılı Genç veYetişkin Hükümlü ve Tutukluların Eğitim ve İyileştirilme İşlemleri ve DiğerHükümlere ilişkin Genelgesi’nin ilgili bölümü şöyledir:
"E- Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezive Millî Eğitim Bakanlığı Tarafından Yapılan Sınavlar
(1) Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi(ÖSYM) ve Millî Eğitim Bakanlığı tarafından düzenlenen ÖSS, YDS, KPSS ve benzerî sınavlar, sınav merkezi olan ceza infazkurumlarında yapılacaktır.
(2) Hükümlü ve tutukluların sınav başvurularıyakınları tarafından yapılabilir, yapılamaması hâlinde, başvuru ceza infazkurumlarının bulunduğu mahalde yapılabiliyorsa kurum tarafından görevlendirilenbir personel tarafından gerçekleştirilir. Sadece il merkezlerinde başvuruyapılıyorsa, öğrencinin bulunduğu kurum tarafından sınav merkezi olan kurumabilgi verilerek, gerekli belgeleri gönderecek ve başvuru işlemi ilmerkezlerindeki sınav merkezi olan ceza infaz kurumlarından yapılacakmüracaatlarla birlikte, sınav merkezi olan kurum idaresince görevlendirilecekbir personel tarafından gerçekleştirilecektir.
(3) Sınavların başvurutarihi kurum öğretmeni, yokluğunda ise eğitimden sorumlu personel tarafındantakip edilecektir.
(4) Sınavlar, belirlenen sınav merkezlerindekiceza infaz kurumlarına gelen sınav komisyonları tarafından yapılmaktadır. Bunedenle, sınavlara katılacaklara ilişkin T.C. kimlik numarası, adı soyadı, babaadı, doğum yeri ve tarihine ilişkin bilgileri içeren liste sınavdan en az 20gün önce Genel Müdürlükte olacak şekilde gönderilecektir. Kuruma yeni gelenhükümlü ve tutuklu olduğu takdirde sınavdan önceki son iş gününe kadar bildirimyapılabilecektir.
..."
16. 7083 sayılı Kanun'un "Sınavlarailişkin tedbirler" kenar başlıklı 4. maddesi şöyledir:
"(1) Terör örgütü üyeliği veya buörgütlerin faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar sebebiyle tutuklu veya hükümlüolarak ceza infaz kurumunda bulunanlar, olağanüstü halin devamı ve kurumdabarındırıldıkları süre zarfında, ülke genelinde uygulanan merkezî sınavlar ileörgün veya yaygın her türlü eğitim ve öğretim kurumları ile kamu kurum vekuruluşları tarafından ceza infaz kurumu içinde veya dışında yapılan ya dayaptırılan sınavlara giremezler."
V. İNCELEME VE GEREKÇE
17. Mahkemenin 24/5/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
18. Başvurucu, terör suçlarından tutuklu olarak ceza infazkurumunda bulunmasından dolayı DGS'ye girmesine izin verilmemesinin eğitimhakkını; ilgili mahkeme kararlarında şablon gerekçeler kullanılmasının ise adilyargılanma hakkını ihlal ettiğini ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme
19.Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan hukuki nitelendirmesiile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, §16). Başvurucunun şikâyetlerinin eğitim hakkının ihlal edildiği iddiasıkapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
20. Anayasa'nın 42. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:
"Kimse, eğitim ve öğrenim hakkındanyoksun bırakılamaz."
21. Anayasa Mahkemesi önceki kararlarında eğitim hakkının;yükseköğrenim seviyesini de kapsadığına (HikmetBalabanoğlu, B. No: 2012/1334, 17/9/2013,§ 28; İhsan Asutay, B. No:2012/606, 20/2/2014, § 36), belli bir zamanda mevcut olan eğitim kurumlarınaetkili bir biçimde erişimin sağlanmasını güvence altına aldığına (Mehmet Reşit Arslan ve diğerleri, B. No:2013/583, 10/12/2014, § 68) ve kamu otoritelerine bireyin eğitim ve öğrenimalmasını engellememe şeklinde bir negatif ödev yüklediğine (Adem Öğüt ve diğerleri, B. No: 2014/20527,22/11/2017,§ 44; Yüksel Baran, B.No: 2012/782, 26/6/2014, § 36) karar vermiştir.
22. Tutuklu ve hükümlülerin eğitim hakkına yönelikdeğerlendirmelerde tutuklu ve hükümlüler açısından ceza infaz kurumundabulunmanın doğal ve kaçınılmaz sonuçları gözönündetutulmalıdır. Zira tutuklu ve hükümlülerin temel hak ve hürriyetlere genelolarak sahip olmaları, bu hakların tutuklu ve hükümlüler için ceza infaz kurumudışındaki bireyler kadar güvence altına alındığı anlamındadeğerlendirilmemelidir. Ceza infaz kurumlarının işlevi ve amacı kapsamındatutuklu ve hükümlülerin hakları ceza infaz kurumuna girmekle zatensınırlanmıştır. Eğitim hakkı için de aynı değerlendirme mümkündür (Mehmet Reşit Arslan ve diğerleri, § 73).
23. Öte yandan Anayasa’nın 42. maddesi de devlete ceza infazkurumlarında bulunan tutuklu ve hükümlülere eğitim-öğrenim imkânı sağlanmasıyönünde pozitif bir yükümlülük yüklememiştir (MehmetReşit Arslan ve diğerleri, § 71).
24. Anayasa'da anılan şekilde bir pozitif yükümlülükbulunmamasına karşın ilgili mevzuatta yer verilen düzenlemeler çerçevesindedevlet, ceza infaz kurumlarındaki tutuklu ve hükümlülerin birtakım eğitimfaaliyetlerine devam edebilmesine imkân tanımıştır (bkz. §§ 14, 15). Bukapsamda 7083 sayılı Kanun öncesi dönemde tüm tutuklu ve hükümlüler içingeçerli olan yasal rejim çerçevesinde, ceza infaz kurumlarındaki tutuklu vehükümlülerin DGS de dâhil olmak üzere bazı merkezî sınavlara katılabilmelerineimkân verecek düzenlemeler yapılmıştır.
25. Ancak 7083 sayılı Kanun'un 4. maddesinde yer alandüzenlemeyle, terör suçları sebebiyle tutuklu veya hükümlü olarak ceza infazkurumunda bulunanların olağanüstü hâl süresince ve ceza infaz kurumlarındabarındırıldıkları süre boyunca ülke genelinde uygulanan merkezî sınavlaragiremeyecekleri hükme bağlanmıştır. Başvurucu da bu hükme dayalı işlemlernedeniyle DGS'ye katılamamıştır.
26. Kanun koyucunun bu düzenlemeyi yaparken darbe teşebbüsüsonrasında terör suçları kapsamında çok sayıda kişinin tutuklandığını ve mahkûmolduğunu, ceza infaz kurumu görevlilerinin sayısının da önemli ölçüde azalmışolduğunu ve ceza infaz kurumlarının disiplin ve güvenliği için terörsuçlularının bir araya getirilmemesinin önemini dikkate aldığı anlaşılmaktadır.
27. Anayasa’nın 42. maddesinin devlete ceza infaz kurumlarındabulunan tutuklu ve hükümlülere eğitim öğrenim imkânı sağlanması yönünde pozitifbir yükümlülük yüklemediği de gözönündebulundurulduğunda ceza infaz kurumlarında terör suçlarından tutuklu ve hükümlüolarak bulunan kişilerin merkezî sınavlara katılmalarına imkân tanıyıp tanımamakkanun koyucunun takdirinde olan bir husustur.
28. Bu nedenle mevcut başvurunun kendine has koşulları altındaterör suçlarından tutuklu olarak ceza infaz kurumlarında bulunan başvurucununmerkezî bir sınav olan DGS'ye girmesine izin verilmemesinin başvurucunun eğitimhakkını ihlal ettiğinden söz etme olanağı yoktur.
29. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun eğitim hakkının ihlaliiddialarına ilişkin olarak bir ihlalin olmadığı açık olduğundan başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniylekabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurunun açıkçadayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk MuhakemeleriKanunu’nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesimağduriyetine neden olacağından başvurucunun yargılama giderlerini ödemektenTAMAMEN MUAF TUTULMASINA 24/5/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.