TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
FERHAT TUNÇ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/6762)
Karar Tarihi: 10/3/2015
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Alparslan ALTAN
Üyeler
:
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Recep KÖMÜRCÜ
Engin YILDIRIM
Celal Mümtaz AKINCI
Raportör Yrd.
:
Derya ATAKUL
Başvurucu
:
Ferhat TUNÇ
Vekili
:
Av. Hüseyin ÇALİŞCİ
I. BAŞVURUNUNKONUSU
1. Başvurucu, "kastenöldürme ve nitelikli yağma" suçlarını işlediği iddiasıylahakkında açılan kamu davasında makul sürede yargılama yapılmadığını belirterek,adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüş ve manevi tazminattalebinde bulunmuştur.
II. BAŞVURUSÜRECİ
2. Başvuru, 15/5/2014 tarihinde İstanbul 25. Asliye HukukMahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. İdari yönden yapılan ön incelemedebaşvurunun Komisyona sunulmasına engel bir durumun bulunmadığı tespitedilmiştir.
3. İkinci Bölüm Birinci Komisyonunca, 24/11/2014 tarihinde,başvurunun kabul edilebilir olduğuna ve esas incelemesinin Bölüm tarafındanyapılmasına, dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.
4. Bölüm Başkanı tarafından 9/1/2015 tarihinde, başvurununesas incelemesinin yapılmasına ve bir örneğinin görüş için Adalet Bakanlığınagönderilmesine karar verilmiştir.
5. Başvuru konusu olay ve olgular ile başvurunun bir örneği,görüş için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir. Adalet Bakanlığının 21/1/2015tarihli yazısında, Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamdasunulan görüşlerine atfen, başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.
III. OLAY VEOLGULAR
A. Olaylar
6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle veUYAP aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetleşöyledir:
7. Küçükçekmece Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülensoruşturma kapsamında Başsavcılığın talebi üzerine, Küçükçekmece 3. Sulh CezaMahkemesince, 9/1/2008 tarih ve 2008/49 Değişik İş sayılı karar ile başvurucuhakkında yakalama emri çıkarılmıştır.
8. Başvurucu ve diğer şüpheli hakkında, "kasten öldürme ve nitelikli yağma"suçlarını işledikleri iddiasıyla Küçükçekmece Cumhuriyet Başsavcılığıncadüzenlenen 14/1/2008 tarih ve 2007/5972 Soruşturma sayılı fezleke, kamu davasıaçılmak üzere görevli ve yetkili Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığınagönderilmiştir.
9. Başvurucu ve diğer şüpheli hakkında, Bakırköy CumhuriyetBaşsavcılığının 17/1/2008 tarih ve E.2008/2406 sayılı iddianamesi ile "kasten öldürme ve nitelikli yağma"suçlarını işledikleri iddiasıyla kamu davası açılmış, dava, Bakırköy 1. ÇocukAğır Ceza Mahkemesinin E.2008/41 sayılı dosyasına kaydedilmiştir.
10. Başvurucu ve diğer şüpheli hakkında, Bakırköy CumhuriyetBaşsavcılığının 16/1/2008 tarih ve E.2008/2311 sayılı iddianamesi ile "nitelikli yağma" suçunuişledikleri iddiasıyla kamu davası açılmış, dava, Bakırköy 1. Çocuk Ağır CezaMahkemesinin E.2008/40 sayılı dosyasına kaydedilmiştir.
11. Bakırköy 1. Çocuk Ağır Ceza Mahkemesi, E.2008/40,K.2008/156 sayılı kararı ile E.2008/40 sayılı dava dosyasının, E.2008/41 sayılıdava dosyası ile birleştirilmesine, yargılamanın E.2008/41 sayılı dava dosyasıüzerinden devam etmesine karar vermiştir.
12. Başvurucu, 23/3/2008 tarihinde yakalanmış ve Kayseri 2.Sulh Ceza Mahkemesince 23/3/2008 tarihinde, Mahkemesine sevk edilmek üzerebaşvurucunun yol tutuklaması yapılmıştır.
13. Bakırköy 1. Çocuk Ağır Ceza Mahkemesince 2/4/2008 tarihliduruşmada başvurucunun savunması alınmış ve tutuklanmasına karar verilmiştir.
14. Bakırköy 1. Çocuk Ağır Ceza Mahkemesi, 13/1/2011 tarih veE.2008/41, K.2011/4 sayılı karar ile başvurucunun mahkûmiyetine ve tutuklulukhalinin devamına karar vermiştir.
15. Temyiz üzerine karar, Yargıtay 1. Ceza Dairesinin24/4/2012 tarih ve E.2011/8256, K.2012/3143 sayılı ilâmıyla ceza miktarınınyanlış hesaplandığı ve eksik kovuşturma yapılarak karar verildiği gerekçesi ilebozulmuştur.
16. Mahkemece bozma ilâmına uyularak yapılan yargılamasonunda, 18/12/2012 tarih ve E.2012/175, K.2012/442 sayılı karar ilebaşvurucunun "yağma"suçundan 6 yıl 1 ay 10 gün hapis, "kastenöldürme" suçundan 15 yıl 10 ay hapis cezası ilecezalandırılmasına ve tutukluluk halinin devamına karar verilmiştir.
17. Temyiz üzerine karar, Yargıtay 1. Ceza Dairesinin25/3/2014 tarih ve E.2014/1112, K.2014/1891 sayılı ilâmı ile onanmıştır.
18. Başvurucu, 8/5/2014 tarihinde kararı öğrendiğinibildirmiştir.
19. Başvurucu, 15/5/2014 tarihinde bireysel başvurudabulunmuştur.
B. İlgiliHukuk
20. 26/9/2004 tarih ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 82.maddesinin (1) numaralı fıkrasının (h) bendi ile 149. maddesinin (1) numaralıfıkrasının (a) ve (c) bentleri.
IV. İNCELEME VEGEREKÇE
21. Mahkemenin 10/3/2015 tarihinde yapmış olduğu toplantıda,başvurucunun 15/5/2014 tarih ve 2014/6762 numaralı bireysel başvurusu incelenipgereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
22. Başvurucu, “kastenöldürme ve nitelikli yağma” suçlarını işlediği iddiasıyla BakırköyCumhuriyet Başsavcılığınca hakkında açılan kamu davasında makul süredeyargılama yapılmadığını belirterek, adil yargılanma hakkının ihlal edildiğiniileri sürmüştür.
B. Değerlendirme
23. Başvurucu, “kastenöldürme ve nitelikli yağma” suçlarından hakkında açılan kamudavasında makul sürede yargılama yapılmadığını belirterek, adil yargılanmahakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
24. Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme)ortak koruma alanı dışında kalan bir hak ihlali iddiasını içeren başvurununkabul edilebilir olduğuna karar verilmesi mümkün olmayıp (B. No: 2012/1049,26/3/2013, § 18), Sözleşme metni ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM)kararlarından ortaya çıkan ve adil yargılanma hakkının somut görünümleri olanalt ilke ve haklar, Anayasa’nın 36. maddesinde yer verilen adil yargılanmahakkının da unsurlarıdır. Anayasa Mahkemesi de Anayasa’nın 36. maddesi uyarıncainceleme yaptığı birçok kararında, ilgili hükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve AİHMiçtihadı ışığında yorumlamak suretiyle, Sözleşme’nin lafzi içeriğinde yer alanve AİHM içtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen ilke vehaklara, Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında yer vermektedir. Somut başvurunundayanağını oluşturan makul sürede yargılanma hakkı da yukarıda belirtilenilkeler uyarınca adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil olup, ayrıcadavaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılmasının yargınıngörevi olduğunu belirten Anayasa’nın 141. maddesinin de Anayasa’nınbütünselliği ilkesi gereği, makul sürede yargılanma hakkınındeğerlendirilmesinde göz önünde bulundurulması gerektiği açıktır (B. No:2012/13, 2/7/2013, §§ 38–39).
25. Davanın karmaşıklığı, yargılamanın kaç dereceli olduğu,tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunundavanın hızla sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar, birdavanın süresinin makul olup olmadığının tespitinde göz önünde bulundurulmasıgereken kriterlerdir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 41–45).
26. Anayasa’nın 36. ve Sözleşme’nin 6. maddesi uyarıncakişilere, cezai alanda yöneltilen suçlamaların da (suç isnadı) makul süredekarara bağlanmasını isteme hakkı tanınmıştır. İsnat olunan fiil, cezakanunlarında suç olarak nitelendirilmiş ve yargılama aşamasında ceza hukukununkuralları uygulanmış ise ayrıca bir uygulanabilirlik incelemesi yapılmaksızınkendiliğinden adil yargılanma hakkının kapsamına girer (B. No: 2013/625,9/1/2014, § 31). Başvuru konusu olayda, başvurucu hakkında, "kasten öldürme ve nitelikli yağma" suçlarınıişlediği iddiasıyla soruşturma başlatılmıştır. Başvurucu hakkında isnat olunansuçlar 5237 sayılı Kanun’un 82. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (h) bendiile 149. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) ve (c) bentlerinde hapiscezasını gerektirir şekilde tanımlanmıştır. Bu çerçevede başvurucu hakkındakisuç isnadına dayalı yargılamanın Anayasa’nın 36. maddesinin güvence kapsamına girdiğikonusunda kuşku bulunmamaktadır (B. No: 2012/625, 9/1/2014, § 32).
27. Ceza muhakemesinde yargılama süresinin makul olupolmadığı değerlendirilirken sürenin başlangıcı, bir kişiye suç işlediğiiddiasının yetkili makamlar tarafından bildirilmesi veya isnattan ilk olaraketkilendiği arama ve gözaltı gibi bir takımtedbirlerin uygulanması anıdır. Somut başvuru açısından bu tarih, başvurucununyakalanarak Mahkemesine sevk edilmek üzere yol tutuklamasının yapıldığı23/3/2008 tarihidir. Ceza yargılamasında sürenin sona erdiği tarih ise suçisnadının nihai olarak karara bağlandığı tarih olup, somut başvuru açısından butarih, Yargıtay 1. Ceza Dairesinin Bakırköy 1. Çocuk Ağır Ceza Mahkemesininkararını onadığı 25/3/2014 tarihidir (B. No: 2013/695, 9/1/2014, § 35).
28. Başvuruya konu yargılama sürecinin incelenmesinde,Küçükçekmece 3. Sulh Ceza Mahkemesince, 9/1/2008 tarihinde yakalama emriçıkarılan başvurucu ile diğer şüpheli hakkında, "kasten öldürme ve nitelikli yağma" suçlarınıişledikleri iddiasıyla Küçükçekmece Cumhuriyet Başsavcılığınca düzenlenen14/1/2008 tarihli fezlekenin, kamu davası açılmak üzere görevli ve yetkiliBakırköy Cumhuriyet Başsavcılığına gönderildiği tespit edilmiştir. Başvurucu vediğer şüpheli hakkında, Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığının 17/1/2008 tarihliiddianamesi ile "kasten öldürme venitelikli yağma" suçlarını işledikleri iddiasıyla kamu davasıaçıldığı, davanın, Bakırköy 1. Çocuk Ağır Ceza Mahkemesinin E.2008/41 sayılıdosyasına kaydedildiği, yine başvurucu ve diğer şüpheli hakkında, BakırköyCumhuriyet Başsavcılığının 16/1/2008 tarihli iddianamesi ile "nitelikli yağma" suçunuişledikleri iddiasıyla kamu davası açıldığı, davanın, Bakırköy 1. Çocuk AğırCeza Mahkemesinin E.2008/40 sayılı dosyasına kaydedildiği, Mahkemece, E.2008/40sayılı dava dosyasının, E.2008/41 sayılı dava dosyası ile birleştirilmesine,yargılamanın E.2008/41 sayılı dava dosyası üzerinden devam etmesine kararverildiği belirlenmiştir. Başvurucunun, 23/3/2008 tarihinde yakalanarak Kayseri2. Sulh Ceza Mahkemesince aynı tarihte, Mahkemesine sevk edilmek üzere yoltutuklamasının yapıldığı, Bakırköy 1. Çocuk Ağır Ceza Mahkemesince 2/4/2008tarihli ilk duruşmada başvurucunun savunmasının alınarak tutuklanmasına kararverildiği, 13/1/2011 tarihli karar ile başvurucunun mahkûmiyetine hükmedildiğigörülmüştür. Temyiz üzerine kararın, Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 24/4/2012tarihli ilâmıyla bozulduğu, Mahkemece bozma ilâmına uyularak yapılan yargılamasonunda, 18/12/2012 tarihli karar ile başvurucunun "yağma" suçundan 6 yıl 1 ay 10 gün hapis, "kasten öldürme" suçundan 15 yıl10 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına ve tutukluluk halinin devamına kararverildiği, temyiz üzerine hükmün, Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 25/3/2014 tarihliilâmı ile onandığı anlaşılmıştır.
29. 4/12/2004 tarih ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nunöngördüğü yargılama usullerine tabi mahkemeler nezdindeki yargılamaların makulsürede tamamlanmadığı yönündeki iddialar daha önce bireysel başvuru konusuyapılmış ve Anayasa Mahkemesi tarafından makul sürede yargılanma hakkının ihlaledildiği yönünde kararlar verilmiştir (B. No: 2012/625, 9/1/2014, §§ 23-41; B.No: 2013/695, 9/1/2014, §§ 24-40).
30. Başvurunun değerlendirilmesi neticesinde, başvuruya konuceza davası; hukuki meselenin çözümündeki güçlük, maddi olayların karmaşıklığı,delillerin toplanmasında karşılaşılan engeller, taraf sayısı gibi kriterlerdikkate alındığında karmaşık olmaktan uzaktır. Başvurucunun tutum vedavranışlarıyla ve usuli haklarını kullanırkenözensiz davranmasıyla yargılamanın uzamasına önemli ölçüde sebep olduğu dasöylenemez. Anılan davaya bütün olarak bakıldığında, somut başvuru açısındanfarklı bir karar verilmesini gerektirecek bir yön bulunmadığı ve söz konusualtı yıl iki günlük yargılama sürecinde makul olmayan bir gecikmenin olduğusonucuna varılmıştır.
31. Açıklanan nedenlerle, başvurucunun Anayasa’nın 36.maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanma hakkının ihlaledildiğine karar verilmesi gerekir.
3. 6216 Sayılı Kanun’un 50. Maddesi Yönünden
32. Başvurucu, makul süredeyargılama yapılmadığı için 50.000,00 TL manevi tazminata hükmedilmesini talepetmiştir.
33. 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un “Kararlar” kenar başlıklı 50. maddesinin(2) numaralı fıkrası şöyledir:
“Tespit edilen ihlalbir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmakiçin yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yenidenyargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehinetazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolugösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, AnayasaMahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracakşekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”
34. Başvurucunun tarafı olduğuuyuşmazlığa ilişkin altı yıl iki günlük yargılama süresi nazara alındığında,yargılama faaliyetinin uzunluğu sebebiyle, yalnızca ihlal tespitiylegiderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında başvurucuya net 4.150,00 TLmanevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.
35. Başvurucu tarafından yapılanve dosyadaki belgeler uyarınca tespit edilen 206,10 TL harç ve 1.500,00 TLvekâlet ücretinden oluşan toplam 1.706,10 TL yargılama giderinin başvurucuyaödenmesine karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A. Başvurucunun;
1. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği yönündekiiddiasının KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
2. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altınaalınan makul sürede yargılanma hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
B. Başvurucuya net 4.150,00 TL manevi TAZMİNAT ÖDENMESİNE, başvurucunun tazminata ilişkin diğertaleplerinin REDDİNE,
C. Başvurucu tarafından yapılan 206,10 TL harç ve 1.500,00 TLvekâlet ücretinden oluşan toplam 1.706,10 TL yargılama giderinin BAŞVURUCUYAÖDENMESİNE,
D. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucunun MaliyeBakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemedegecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadargeçen süre için yasal faiz uygulanmasına,
10/3/2015tarihinde OY BİRLİĞİYLE kararverildi.