Anasayasa Mahkemesi - Bireysel Başvuru - FEYZULLAH TEMEL VE DİĞERLERİ Başvurusuna İlişkin Karar - 22/6/2015

Başkan

:

Alparslan ALTAN

Üyeler

:

Serdar ÖZGÜLDÜR

Celal Mümtaz AKINCI

Muammer TOPAL

M. Emin KUZ

Raportör Yrd.

:

Yusuf Enes KAYA

Başvurucular

:

Feyzullah TEMEL

Mehmet Mustafa TEMEL

Kemal TEMEL

Ali TEMEL

Mehmet Burhan TEMEL

Burhan TEMEL

Ahmet TEMEL

Bedriye EKİNCİ

Medine TEMEL

Yaziya DURAN

Taha TEMEL

Mehmet TEMEL

Mekiye TEMEL

Songül TEMEL

Ekrem TEMEL

Fatma KAYA

Hülya TEMEL

Sabriye TEMEL

Vekilleri

:

Av. Ali AYDEMİR

I. BAŞVURUNUNKONUSU

1. Başvurucular 12/3/1975 tarihinde Derik KadastroMahkemesinde açılan kadastro tespitine itiraz davasının halen devam ettiğini,yargılamanın makul sürede sonuçlandırılamadığını, bu sürede taşınmazlarınıkullanamadıklarını, taşınmazlarının gelirlerinden yararlanamadıklarınıbelirterek, mülkiyet ve adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ilerisürmüşler ve tazminat talep etmişlerdir.

II. BAŞVURUSÜRECİ

2. Başvurular, 16/12/2013 ve 24/4/2014 tarihlerinde AnayasaMahkemesine doğrudan yapılmıştır. İdari yönden yapılan ön incelemedebaşvuruların Komisyona sunulmasına engel bir durumunun bulunmadığı tespitedilmiştir.

3. Komisyon tarafından, kabul edilebilirlikincelemesi Bölüm tarafından yapılmak üzere, dosyaların Bölüme gönderilmesinekarar verilmiştir.

4. Başvurucular Feyzullah Temel, Mehmet Mustafa Temel, Kemal Temel,Ali Temel, Mehmet Burhan Temel, Burhan Temel, Ahmet Temel, Bedriye Ekinci,Medine Temel, Yaziya Duran, Taha Temel, Mehmet Temelve Mekiye Temel tarafından 2013/9060 sayılı bireyselbaşvuru dosyası ile başvurucular Songül Temel, Ekrem Temel, Fatma Kaya, HülyaTemel, Sabriye Temel tarafından yapılan 2014/5586 sayılı bireysel başvurudosyası aralarındaki hukuki ve fiili irtibat nedeniyle birleştirilmiş, incelemeye2013/9060 sayılı bireysel başvuru dosyası üzerinden devam edilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından 22/1/2015 tarihinde, kabuledilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir

6. Başvuru konusu olay ve olgular ile başvurunun bir örneğigörüş için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir. Adalet Bakanlığının 20/2/2015tarihli yazısında, Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamdasunulan görüşlerine atfen, başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.

III. OLAY VEOLGULAR

A. Olaylar

7. Başvuru formu ve ekleri ile başvuruya konu yargılamadosyası içeriğinden tespit edilen ilgili olaylar özetle şöyledir:

8. Mardin ili Derik ilçesi Derinsu köyünde 1974 yılındayapılan kadastro çalışmaları sonunda 32 ilâ 46, 171, 174, 179, 180, 181 ve 185parsel numaralı taşınmazlar, başvurucular Burhan Temel, Feyzullah Temel, diğerbaşvurucuların murisleri Abdülkadir Temel, AbdülsametTemel, Seydoş Temel, Mehmet SiraçTemel ve müşterekleri adlarına tespit edilmiştir.

9. Malik olduğunu iddia eden kişilerce tespitin iptali içinTapulama Komisyonu Başkanlığına itiraz edilmiştir.

10. İtirazların Komisyonca reddedilmesi üzerine muterizlertarafından başvurucular Burhan Temel, Feyzullah Temel, diğer başvurucularınmurisleri Abdülkadir Temel, Abdülsamet Temel, Seydoş Temel, Mehmet Siraç Temelve müşterekleri aleyhine, 12/3/1975 tarihinde Derik Tapulama MahkemesininE.1975/100 sayılı dosyasında, 24/3/1975 tarihinde de aynı Mahkemenin E.1975/99,E.1975/101, E.1975/102, E.1975/107, E.1975/108, E.1975/109, E.1975/110,E.1975/111, E.1975/112, E.1975/113, E.1975/115, E.1975/116, E.1975/296 veE.1957/297 sayılı dosyalarında kadastro tespitine itiraz davaları açılmıştır.

11. Derik Tapulama Mahkemesince, 18/9/1981 tarihinde yukarıdaanılan dosyaların E.1975/100 sayılı dava dosyası ile birleştirilmesine kararverilmiştir.

12. Derik Kadastro Mahkemesi, yaklaşık 30 yıllık biryargılamadan sonra, 22/7/2005 tarih ve E.1975/100, K.2005/7 sayılı kararla,E.1975/100 sayılı dosya ile E.1975/98 sayılı dosyanın birleştirilmesine veyargılamanın E.1975/98 sayılı dosya üzerinden yürütülmesine karar vermiştir.

13. Mahkeme, 24/11/2006 tarihli duruşmada daha öncebirleştirilmesine karar verilen E.1975/100 sayılı dosyanın, E.1975/98 sayılıdava dosyasından konuları arasında hukuki ve fiili bir irtibat bulunmadığıgerekçesiyle tefrikine karar vermiştir.

14. Tefrik kararı üzerine E.1975/100 sayılı dava, DerikKadastro Mahkemesinin E.2006/6 sayılı dosyasına kaydedilmiştir.

15. Derik Kadastro Mahkemesinin E.2006/6 sayılı dosyasındakiyargılama devam etmektedir.

16. Başvurucular, 16/12/2013 ve 24/4/2014 tarihlerindebireysel başvuruda bulunmuşlardır.

B. İlgili Hukuk

17. 12/1/2011 tarih ve 6100sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 30. maddesi ile 21/6/1987 tarih ve 3402sayılı Kadastro Kanunu’nun 25. maddesinin birinci fıkrası, 28. maddesininbirinci fıkrası, 29. maddesinin birinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları, 30. maddesininbirinci ve ikinci fıkraları, 32. maddesinin birinci fıkrası ve 36. maddesininbirinci fıkrasının son cümlesi (Bkz. B. No: 2012/12, 17/9/2013, §§ 16-22).

IV. İNCELEME VEGEREKÇE

18. Mahkemenin 22/6/2015 tarihinde yapmış olduğu toplantıda,başvurucuların 16/12/2013 tarih ve 2013/9060 numaralı bireysel başvurularıincelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların İddiaları

19. Başvurucular 12/3/1975 tarihinde Derik KadastroMahkemesinde açılan kadastro tespitine itiraz davasının halen devam ettiğini,yargılamanın makul sürede sonuçlandırılamadığını, bu sürede taşınmazlarınıkullanamadıklarını, taşınmazlarının gelirlerinden yararlanamadıklarınıbelirterek, mülkiyet ve adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ilerisürmüşlerdir.

B. Değerlendirme

1. Kabul Edilebilirlik Yönünden

20. Başvuru formu ve eklerinin incelenmesi sonucunda açıkçadayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesinigerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilirolduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

21. Başvurucular 12/3/1975 tarihinde Derik KadastroMahkemesinde açılan kadastro tespitine itiraz davasının halen devam ettiğini,yargılamanın makul sürede sonuçlandırılamadığını, bu sürede taşınmazlarınıkullanamadıklarını, taşınmazlarının gelirlerinden yararlanamadıklarınıbelirterek, mülkiyet ve adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ilerisürmüşlerdir.

22. Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme)ortak koruma alanı dışında kalan bir hak ihlali iddiasını içeren başvurununkabul edilebilir olduğuna karar verilmesi mümkün olmayıp (B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 18), Sözleşme metniile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarından ortaya çıkan ve adilyargılanma hakkının somut görünümleri olan alt ilke ve haklar, Anayasa’nın 36.maddesinde yer verilen adil yargılanma hakkının da unsurlarıdır. AnayasaMahkemesi de Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca inceleme yaptığı birçokkararında, ilgili hükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve AİHM içtihadı ışığındayorumlamak suretiyle, Sözleşme’nin lâfzî içeriğinde yer alan ve AİHMiçtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen ilke ve haklara,Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında yer vermektedir. Somut başvurunun dayanağını oluşturan makul sürede yargılanma hakkı dayukarıda belirtilen ilkeler uyarınca adil yargılanma hakkının kapsamına dâhilolup, ayrıca davaların en az giderle ve mümkün olan süratlesonuçlandırılmasının yargının görevi olduğunu belirten Anayasa’nın 141. maddesininde Anayasa’nın bütünselliği ilkesi gereği, makul sürede yargılanma hakkınındeğerlendirilmesinde göz önünde bulundurulması gerektiği açıktır (B. No:2012/13, 2/7/2013, §§ 38–39).

23. Davanın karmaşıklığı, yargılamanın kaç dereceli olduğu,tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunundavanın hızla sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar, birdavanın süresinin makul olup olmadığının tespitinde göz önünde bulundurulmasıgereken kriterlerdir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 41–45).

24. Anayasa’nın 36. maddesi ve Sözleşme’nin6. maddesi uyarınca, medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıkların makulsürede karara bağlanması gerekmektedir. Başvuru konusu olayda taşınmazmülkiyeti hakkında Derik Kadastro Mahkemesinde açılan kadastro tespitine itirazdavasında, 3402 sayılı Kanun ve 6100 sayılı Kanun’da yer alan usul hükümlerinegöre yürütülen somut yargılama faaliyetinin, medeni hak ve yükümlülükleri konualan bir yargılama olduğunda kuşku yoktur (B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 49).

25. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklarailişkin makul süre değerlendirmesinde, sürenin başlangıcı kural olarak,uyuşmazlığı karara bağlayacak yargılama sürecinin işletilmeye başlandığı, başkabir deyişle davanın ikame edildiği tarih olup, somut başvuru açısından bu tarih 12/3/1975 tarihidir.

26. Başvuruya konu dava, başvurucular Mehmet Mustafa Temel,Kemal Temel, Ali Temel, Mehmet Burhan Temel, Ahmet Temel, Bedriye Ekinci,Medine Temel, Yaziya Duran, Taha Temel, Mehmet Temel,Mekiye Temel, Songül Temel, Ekrem Temel, Fatma Kaya,Hülya Temel ve Sabriye Temel miras bırakanlarından intikalle takip etmekteoldukları bir uyuşmazlık olup, bu yönüyle makul süre değerlendirmesi bakımındandikkate alınacak sürenin başlangıç anı, mirasçıların yargılamaya katıldıklarıan değil, somut olayda muris açısından değerlendirmeye esas alınan süreninbaşlangıç anıdır (B. No: 2013/1115, 5/12/2013, § 51).

27. Sürenin bitiş tarihi ise, çoğu zaman icra aşamasını dakapsayacak şekilde yargılamanın sona erme tarihidir. Ancak devam edenyargılamalara ilişkin makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasınıiçeren başvuruların yargılama faaliyetinin devamı sırasında da yapılabilmesiolanağı bulunduğundan, değerlendirmeye esas alınacak sürenin bitiş anıbaşvurunun karara bağlandığı tarihtir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 52).

28. Başvuruya konu yargılama sürecinin incelenmesinden, Mardinili Derik ilçesi Derinsu köyünde 1974 yılında yapılan kadastro çalışmalarısırasında 32 ilâ 46, 171, 174, 179, 180, 181 ve 185 parsel numaralıtaşınmazların başvurucular Burhan Temel, Feyzullah Temel, ve diğerbaşvurucuların murisleri Abdulkadir Temel, Abdulsamet Temel, Seydoş Temel, Mehmet Siraç Temelve müşterekleri adına tespit edilmesi üzerine, aleyhine Derik KadastroMahkemesinde kadastro tespitine itiraz davaları açıldığı, açılan davalarınMahkemenin E.1975/100 sayılı dosyasında birleştirilmesine karar verildiği,yargılama devam ederken ilk E.1975/100 sayılı dosya ile E.1975/98 sayılıdosyanın birleştirilmesine, daha sonra bu iki dosyanın aralarında hukuki vefiili bir irtibat bulunmadığı gerekçesiyle tefrikine karar verildiği, tefrikkararı üzerine E.1975/100 sayılı davanın Derik Kadastro Mahkemesinin E.2006/6sayılı dosyasına kaydedildiği, yargılamanın halen Derik Kadastro MahkemesininE.2006/6 sayılı dosyasında devam ettiği ve davanın keşif aşamasında olduğuanlaşılmıştır.

29. İlgili yargılama evrakının incelenmesinden, başvuruyakonu yargılamanın Kadastro Mahkemesi önünde sürdüğü görülmekle, 3402 sayılıKanun’da yer alan özel usul hükümleri ile medeni hak ve yükümlülüklere ilişkinuyuşmazlıkları konu alan yargılama faaliyetleri için geçerli genel usuli hükümler içeren 6100 sayılı Kanun’a tabi biryargılama faaliyetinin söz konusu olduğu ve 3402 sayılı Kanun’da yer alan özelusul hükümleri ile 6100 sayılı Kanun’un 30. maddesinin, uyuşmazlıkların makulsürede çözümlenmesi gerekliliğini ortaya koyduğu anlaşılmaktadır (bkz. § 17).

30. Kadastro mahkemesi nezdindeki yargılamaların makul süredetamamlanmadığı yönündeki iddialar daha önce bireysel başvuru konusu yapılmış veAnayasa Mahkemesi tarafından, özellikle 3402 sayılı Kanun’da yer alan veyargılamada sürati temin etmeye hizmet eden özel usul hükümlerinin nazaraalınmadığı göz önünde bulundurularak makul sürede yargılanma hakkının ihlaledildiği yönünde kararlar verilmiştir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 54-64; B.No: 2012/12, 17/9/2013, §§ 53-62; B. No: 2013/1115, 5/12/2013, §§ 60-67;2012/673, 19/12/2013, §§ 37-43).

31. Başvuruya konu davanın taraf sayısı ve mahiyeti nedeniyleicrası gereken usul işlemlerinin niteliği başvuruya konu yargılamanın karmaşıkniteliğinin bulunduğunu ortaya koymakla birlikte, davaya bütün olarakbakıldığında, 3402 sayılı Kanun’da yer alan usul hükümlerine tabi bir yargılamasürecine ilişkin somut başvuru açısından farklı bir karar verilmesinigerektirecek bir yön bulunmadığı ve kırk yılı aşkın süredir devam edenyargılama sürecinde makul olmayan bir gecikmenin olduğu sonucuna varılmıştır.

32. Açıklanan nedenlerle, başvurucuların Anayasa’nın 36.maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanma haklarının ihlaledildiğine karar verilmesi gerekir.

33. Başvurucular uzun süren yargılama nedeniyletaşınmazlarını kullanamadıklarını belirterek, Anayasa’nın 35. maddesindetanımlanan mülkiyet haklarının ihlal edildiğini iddia etmiş olup,başvurucuların makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiği yönündeyukarıda yer verilen tespitler ışığında, mülkiyet haklarının ihlal edildiğiyönündeki iddialarının ayrıca değerlendirilmesine gerek görülmemiştir.

3. 6216 Sayılı Kanun’un 50. Maddesi Yönünden

34. Başvurucular, Songül Temel, Ekrem Temel, Fatma Kaya,Hülya Temel, Sabriye Temel maruz kaldıkları zarar karşılığı olarak ayrı ayrı100.000,00 TL manevi tazminata ve miktar belirtmeksizin maddi tazminata,başvurucular Feyzullah Temel, Mehmet Mustafa Temel, Kemal Temel, Ali Temel,Mehmet Burhan Temel, Burhan Temel, Ahmet Temel, Bedriye Ekinci, Medine Temel, Yaziya Duran, Taha Temel, Mehmet Temel, MekiyeTemel ayrı ayrı 300.000,00 TL manevi tazminata, toplam 250.000,00 TL madditazminata hükmedilmesini talep etmişlerdir.

35. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun'un “Kararlar”kenar başlıklı 50. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

“Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa,ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzeredosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında hukuki yararbulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genelmahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmaklayükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali vesonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”

36. Başvurucular tarafı olduğu uyuşmazlığa ilişkin kırk yılıaşkın süredir devam devam eden yargılama süresi nazara alındığında, yargılamafaaliyetinin uzunluğu sebebiyle, yalnızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olanmanevi zararları karşılığında başvurucular Feyzullah Temel ve Burhan Temel’inher birine net 24.900,00 TL, başvurucular Mehmet Mustafa Temel, Mehmet BurhanTemel, Mekiye Temel, Mehmet Temel, Bedriye Ekinci, Yaziya Duran, Taha Temel’in her birine net 1.600,00 TL,başvurucular Kemal Temel, Ahmet Temel, Medine Temel’in her birine net 2.800,00TL, başvurucular Songül Temel, Ekrem Temel, Fatma Kaya, Hülya Temel, SabriyeTemel’in her birine net 3.150,00 TL, Ali Temel’e net 6.250,00 TL manevitazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.

37. Başvurucular Feyzullah Temel, Mehmet Mustafa Temel, KemalTemel, Ali Temel, Mehmet Burhan Temel, Burhan Temel, Ahmet Temel, BedriyeEkinci, Medine Temel, Yaziya Duran, Taha Temel,Mehmet Temel, Mekiye Temel tarafından yapılan vedosyadaki belgeler uyarınca tespit edilen 198,35 TL harçtan oluşan yargılamagiderinin anılan başvuruculara müştereken ödenmesine, başvurucular SongülTemel, Ekrem Temel, Fatma Kaya, Hülya Temel, Sabriye Temel tarafından yapılanve dosyadaki belgeler uyarınca tespit edilen 206,10 TL harçtan oluşan yargılamagiderinin anılan başvuruculara müştereken ödenmesine ve belirtilenbaşvuruculara 1.500,00 TL vekâlet ücretinin müştereken ödenmesine kararverilmesi gerekir.

38. Başvuruya konu yargılamanın kırk yılı aşkın süredir devamettiği ve bu hususun makul sürede yargılanma hakkını ihlal ettiği gözetilerek,anayasal bir hakkın ihlal edildiği açık olan bir yargılama dosyasında, hukuka,adalete ve mahkemeye güven ilkesinin gördüğü zararın devam etmesinin önlenmesiamacıyla, yargılamanın mümkün olan en kısa sürede sonuçlandırılmasını teminen, kararın bir örneğinin ilgili Mahkemesinegönderilmesine karar verilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

Açıklanangerekçelerle;

A. Başvurucuların,

1.Makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiği yönündeki iddialarının KABULEDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

2. Anayasa’nın36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanma haklarının İHLALEDİLDİĞİNE,

B. Başvurucular Feyzullah Temel ve Burhan Temel’in herbirine net 24.900,00 TL, başvurucular Mehmet Mustafa Temel, Mehmet BurhanTemel, Mekiye Temel, Mehmet Temel, Bedriye Ekinci, Yaziya Duran, Taha Temel’in her birine net 1.600,00 TL,başvurucular Kemal Temel, Ahmet Temel, Medine Temel’in her birine net 2.800,00TL, başvurucular Songül Temel, Ekrem Temel, Fatma Kaya, Hülya Temel, SabriyeTemel’in her birine net 3.150,00 TL, Ali Temel’e net 6.250,00 TL maneviTAZMİNAT ÖDENMESİNE başvurucuların tazminata ilişkin diğer taleplerininREDDİNE,

 C. BaşvurucularFeyzullah Temel, Mehmet Mustafa Temel, Kemal Temel, Ali Temel, Mehmet BurhanTemel, Burhan Temel, Ahmet Temel, Bedriye Ekinci, Medine Temel, Yaziya Duran, Taha Temel, Mehmet Temel, MekiyeTemel tarafından yapılan ve dosyadaki belgeler uyarınca tespit edilen 198,35 TLharçtan oluşan yargılama giderinin anılan başvuruculara MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,başvurucular Songül Temel, Ekrem Temel, Fatma Kaya, Hülya Temel, Sabriye Temeltarafından yapılan ve dosyadaki belgeler uyarınca tespit edilen 206,10 TLharçtan oluşan yargılama giderinin anılan başvuruculara MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNEve belirtilen başvurucuların tamamına 1.500,00 TL vekâlet ücretinin MÜŞTEREKENÖDENMESİNE,

D. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların MaliyeBakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemedegecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadargeçen süre için yasal faiz uygulanmasına,

E. Kararın bir örneğinin Derik Kadastro Mahkemesinegönderilmesine,

22/6/2015tarihinde OY BİRLİĞİYLE kararverildi.

Full & Egal Universal Law Academy