TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
FİKRET YAŞAR BAYDAR VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/4698)
Karar Tarihi: 14/4/2016
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Engin YILDIRIM
Üyeler
:
Serdar ÖZGÜLDÜR
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Alparslan ALTAN
Celal Mümtaz AKINCI
Raportör Yrd.
:
Hikmet Murat AKKAYA
Başvurucular
:
1. Fikret Yaşar BAYDAR
2. Duran SIRDAŞ
3. Nurdan KÜLCÜ
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvurular, çalışılan Kurum tarafından sosyal dengeyardımının ödenmemesi ve bunun üzerine Kocaeli 1. İdare Mahkemesinde açılaniptal ve tam yargı davalarının reddedilmesi nedeniyle hukuk devleti ve eşitlikilkelerinin ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvurular 3/4/2014, 4/4/2014 ve 18/4/2014 tarihlerindeKocaeli 1. İdare Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formları veeklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvuruların Komisyonasunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.
3. 17/2/2015 ve 23/2/2015 tarihlerinde, başvuruların kabuledilebilirlik incelemesinin Bölümler tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
4. Yapılan incelemede konularının aynı olması nedeniyle 2014/4720ve 2014/5588 numaralı dosyaların 2014/4698 numaralı dosya ile birleştirilmesineve incelemenin 2014/4698 sayılı dosya üzerinde yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından 15/5/2015 tarihinde, başvurularınkabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına kararverilmiştir.
6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, Anayasa Mahkemesinin önceki kararına (Adalet Mehtap Buluryer,B. No: 2013/5447, 16/10/2014) ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfenbaşvurular hakkında görüş sunulmayacağını bildirmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
A. Olaylar
7. Başvuru formları ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgiliolaylar özetle şöyledir:
8. Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanlığı (Belediye) ileBelediye ve Özel İdare Çalışanları Birliği Sendikası (BEM-BİR-SEN) arasında1/1/2008 ile 31/12/2009 tarihleri arasında geçerli olmak üzere "Sosyal Denge Sözleşmesi"düzenlenmiştir. Yine taraflar arasında aynı şekilde 14/4/2010 ile 14/4/2013tarihleri arasında geçerli olmak üzere bir "SosyalDenge Sözleşmesi" daha düzenlenmiştir.
9. Kocaeli Büyükşehir Belediyesinde memur olarak çalışanbaşvuruculardan; birinci ve ikinci başvurucu 2008 yılında, üçüncü başvurucu ise2010 yılında Belediyeye başvurarak sosyal denge yardımı adı altında diğerçalışanlara verilen ücretin kendilerine de ödenmesini talep etmiştir.
10. Belediye, birinci ve ikinci başvurucu için 6/3/2008 tarihlive 1429 sayılı yazıyla, üçüncü başvurucu için ise 29/4/2010 tarihli ve 589sayılı yazı ile başvurucuların taleplerini reddetmiştir.
11. Birinci ve ikinci başvurucunun 26/3/2008 ve 16/4/2008tarihlerinde Belediye aleyhine Kocaeli 1. İdare Mahkemesinde açtığı davalarda6/3/2008 tarihli ve 1429 sayılı işlemin ve dayanağı olan 11/1/2008 tarihliSosyal Denge Sözleşmesi'nin 14. maddesinin 3. fıkrasındaki düzenlemenineşitliğe aykırı olması nedeniyle iptali ve yoksun kalınan sosyal dengeyardımının ödenmesi talep edilmiştir. Üçüncü başvurucunun açtığı davada ise-diğer başvuruculara benzer şekilde- 29/4/2010 tarihli ve 589 sayılı işleminiptali ve yoksun kalınan sosyal denge yardımının ödenmesi talep edilmiştir.
12. Kocaeli 1. İdare Mahkemesi; birinci başvurucu için24/12/2010 tarihli ve E.2008/727, K.2010/1336 sayılı karar ile, ikincibaşvurucu için 28/1/2011 tarihli ve E.2008/579, K.2011/80 sayılı karar ile,üçüncü başvurucu için ise 28/1/2011 tarihli ve E.2010/649, K.2011/81 sayılıkarar ile talepleri reddetmiştir. Mahkeme, Anayasa'nın 128. maddesine göre memurlarınve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atamaları, görev ve yetkileri, hak veyükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işlerinin kanunladüzenleneceğini vurguladıktan sonra 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı DevletMemurları Kanunu'nun 146. maddesi gereği memurlara kanun, tüzük veyönetmeliklerin ve amirlerin tayin ettiği görevler karşılığında bu Kanun'lasağlanan haklar dışında ücret ödenemeyeceğini, hiçbir yarar sağlanamayacağını,dolayısıyla kamu görevlileri sendikalarına bu kapsamda üyeleri adına toplusözleşme yapma hakkı verilmediğinden yasaların memurlara tanımış olduğu haklardışında ne ad altında olursa olsun herhangi bir ödeme yapılması olanağıbulunmadığından dava konusu Sözleşme'nin yok hükmünde olduğu ve davacılarıntaleplerinin reddine yönelik işlemde mevzuata aykırılık bulunmadığıgerekçesiyle davaların reddine karar verilmiştir.
13. Temyiz üzerine Danıştay Onuncu Dairesi 27/9/2012 tarihliilamlarıyla kararın usul ve hukuka uygun olup dilekçede ileri sürülen temyiznedenlerinin kararın bozulmasını gerektirecek mahiyette görülmediğinden temyizisteminin reddi ile hükmün onanmasına karar verilmiştir.
14. Karar düzeltme istemi, aynı Daire tarafından birincibaşvurucu için 27/1/2014 tarihli ve E.2013/621, K.2014/344 sayılı ilamla, ikincibaşvurucu için 27/1/2014 tarihli ve E.2013/99, K.2014/342 sayılı ilamla, üçüncübaşvurucu için 27/1/2014 tarihli ve E.2013/674, K.2014/343 sayılı ilamla karardüzeltme dilekçesinde ileri sürülen hususların 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılıİdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 54. maddesinde yazılı nedenlerden hiçbirineuymadığı gerekçesiyle reddedilmiştir.
15. Birinci başvurucuya 25/3/2014, ikinci başvurucuya 20/3/2014tarihinde, üçüncü başvurucuya 2/4/2014 tarihinde ilgili ilamlar tebliğedilmiştir.
16. Birinci başvurucu 3/4/2013, ikinci başvurucu 4/4/2013tarihinde, üçüncü başvurucu 18/4/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
B. İlgili Hukuk
17. Anayasa'nın 51. maddesinin birinci ve dördüncü fıkralarışöyledir:
"Çalışanlar ve işverenler, üyelerininçalışma ilişkilerinde, ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak vegeliştirmek için önceden izin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma,bunlara serbestçe üye olma ve üyelikten serbestçe çekilme haklarına sahiptir.Hiç kimse bir sendikaya üye olmaya ya da üyelikten ayrılmaya zorlanamaz.
Sendika kurma hakkı ancak, millî güvenlik,kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâk ilebaşkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebepleriyle ve kanunlasınırlanabilir.
...
İşçi niteliği taşımayan kamu görevlilerinin bualandaki haklarının kapsam, istisna ve sınırları gördükleri hizmetin niteliğineuygun olarak kanunla düzenlenir."
18. Anayasa'nın 7/5/2010 tarihli ve 5982 sayılı Kanun ileyapılan değişiklikten önceki mülga 53. maddesinin ikinci fıkrası şöyledir:
"128 inci maddenin ilk fıkrasına girenkamu görevlilerinin kanunla kendi aralarında kurmalarına cevaz verilecek olanve bu maddenin birinci ve ikinci fıkraları ile 54 üncümadde hükümlerine tabi olmayan sendikalar ve üst kuruluşları, üyeleri adınayargı mercilerine başvurabilir ve İdareyle amaçları doğrultusunda toplu görüşmeyapabilirler. Toplu görüşme sonunda anlaşmaya varılırsa düzenlenecek mutabakatmetni taraflarca imzalanır. Bu mutabakat metni, uygun idari veya kanunidüzenlemenin yapılabilmesi için Bakanlar Kurulunun takdirine sunulur..."
19. Anayasa'nın 53. maddesinin, 5982 sayılı Kanun iledeğiştirilen üçüncü fıkrası şöyledir:
"Memurlar ve diğer kamu görevlileri,toplu sözleşme yapma hakkına sahiptirler."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
20. Mahkemenin 14/4/2016 tarihinde yapmış olduğu toplantıdadiğer başvurularla birleştirilen 2014/4698 numaralı başvuru incelenip gereğidüşünüldü:
A. Başvurucularınİddiaları
21. Başvurucular; Belediyede memur olarak görev yaptıklarını,Belediye ile BEM-BİR-SEN arasında düzenlenen "Sosyal Denge Sözleşme"leri gereği Belediyedeki diğer kamugörevlilerine ödeme yapıldığını fakat emekliliği hak edenlere ödemeyapılmadığını, kendilerinin de emekliliği hak edenler grubunda olduğunu, eşitliğeaykırı uygulamanın giderilmesi ve sosyal denge yardımından faydalandırılmasıiçin Belediyeye yaptıkları başvuruların reddedildiğini, Kocaeli 1. İdareMahkemesinde açılan davaların Anayasa ve milletlerarası sözleşme hükümleridikkate alınmaksızın reddedildiğini, temyiz üzerine Danıştay Onuncu Dairesincehükümlerin onandığını, karar düzeltme istemlerinin aynı Dairece reddedildiğini,Sözleşme'nin “Emekliliği hak etmiş memurlar”ayrımının eşitliğe ve sosyal denge yardımının amacına aykırı olduğunu belirterekAnayasa’nın 2. ve 10. maddelerinde düzenlenen haklarının ihlal edildiğini ilerisürmüşler, tazminat talebinde bulunmuşlardır.
B. Değerlendirme
22. Kocaeli 1. İdare Mahkemesi, Anayasa'nın 128. maddesine görekamu görevlilerinin hak ve yükümlülüklerinin, aylık ve ödeneklerinin ve özlükişlerinin kanunla düzenlenebilecek hususlar olduğunu ve 657 sayılı Kanun'un146. maddesi gereği yasaların memurlara tanımış olduğu haklar dışında ne adaltında olursa olsun hiçbir ödeme yapılması olanağı bulunmadığından Sendika ileBelediye arasında yapılan Sosyal Denge Sözleşmesi'nin yok hükmünde olduğunuvurgulayarak bu bağlamda idari işlemde mevzuata aykırılık bulunmadığıgerekçesiyle davaların reddine karar vermiştir.
23. Başvuruya konu yargılamalar kapsamında Mahkemece verilenkararların mevcut yasal mevzuata dayanılarak verildiği ve “Sosyal Denge Sözleşmesi” içeriği dikkatealınmadan taleplerin değerlendirildiği anlaşılmaktadır. Aksi kabulde ise Avrupaİnsan Hakları Sözleşmesi ve diğer uluslararası insan hakları andlaşmaları ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin günceliçtihatlarına göre geçerli kabul edilmesi gereken Sosyal Denge Sözleşmesi'nin14. maddesinin 3. fıkrası gereğince düzenlenen “emekliliğihak etmiş olmama” ölçütünün eşitlik, hak ve nesafetkuralları kapsamında değerlendirilmesi ve buna göre bir sonuca varılmasıgerekmektedir. Nitekim bu tartışmaya ikinci ve üçüncü başvurucunun açtıklarıdavalarda Mahkeme kararına eklenen “karşıoy”dayer verilmiş ancak Mahkeme heyetinin çoğunluğu tarafından kabul edilmemiştir.Kanun yolu incelemesinde ise dosyadaki her iki görüş değerlendirilmek suretiyleonama kararları verilmiştir.
24. 30/11/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 47. maddesinin (3) numaralıfıkrası şöyledir:
"(3) Başvuru dilekçesinde başvurucunun vevarsa temsilcisinin kimlik ve adres bilgilerinin, işlem, eylem ya da ihmalnedeniyle ihlal edildiği ileri sürülen hak ve özgürlüğün ve dayanılan Anayasahükümlerinin, ihlal gerekçelerinin, başvuru yollarının tüketilmesine ilişkinaşamaların, başvuru yollarının tüketildiği, başvuru yolu öngörülmemişse ihlalinöğrenildiği tarih ile varsa uğranılan zararın belirtilmesi gerekir. Başvurudilekçesine, dayanılan deliller ile ihlale neden olduğu ileri sürülen işlemveya kararların aslı ya da örneğinin ve harcın ödendiğine dair belgenineklenmesi şarttır."
25. 6216 sayılı Kanun'un 48. maddesinin (1) ve (2) numaralıfıkraları şöyledir:
"(1)Bireyselbaşvuru hakkında kabul edilebilirlik kararı verilebilmesi için 45 ila 47 nci maddelerde öngörülen şartların taşınması gerekir.
(2) Mahkeme, Anayasanın uygulanması veyorumlanması veya temel hakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmesiaçısından önem taşımayan ve başvurucunun önemli bir zarara uğramadığıbaşvurular ile açıkça dayanaktan yoksun başvuruların kabul edilemezliğine kararverebilir."
26. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 59. maddesinin ilgili bölümüşöyledir:
"...
(2) Başvuru formunda aşağıdaki hususlar yeralır:
...
d) Bireysel başvuru kapsamındaki haklardan hangisininhangi nedenle ihlal edildiği ve buna ilişkin gerekçeler ve delillere ait özlüaçıklamalar.
e) Başvurucunun güncel ve kişisel bir temelhakkının doğrudan zedelendiği iddiasının dayanakları.
...
h) Başvurucunun talepleri.
..."
27. Anılan hükümler uyarınca Anayasa Mahkemesine başvuru konusuolaylarla ilgili delilleri sunmak suretiyle olaylar hakkındaki iddialarını vedayanılan Anayasa hükmünün kendilerine göre ihlal edildiğine dair açıklamalardabulunarak iddialarını kanıtlama yükümlülüğü başvurucuya aittir (Veli Özdemir, B. No: 2013/276, 9/1/2014, §19).
28. Başvurucunun; kamu gücünün işlem, eylem ya da ihmalinedeniyle ihlal edildiğini ileri sürdüğü hak ve özgürlük ile dayanılan Anayasahükümlerini, ihlal gerekçelerini, dayanılan deliller ile ihlale neden olduğuileri sürülen işlem veya kararların neler olduğunu başvuru dilekçesindebelirtmesi şarttır. Başvuru dilekçesinde kamu gücünün ihlale neden olduğu iddiaedilen işlem, eylem ya da ihmaline dair olayların tarih sırasına göre özetiyapılmalı; bireysel başvuru kapsamındaki hak ve özgürlüklerden hangisinin hanginedenle ihlal edildiği ve buna ilişkin gerekçeler ve deliller açıklanmalıdır (Veli Özdemir, § 20).
29. Yukarıda belirtilen koşullar yerine getirilmediği takdirdeAnayasa Mahkemesi başvuruyu açıkça dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle kabuledilemez bulabilir. İddiaların dayanaktan yoksun olmadığı konusunda AnayasaMahkemesinin ikna edilmesi, başvurucu tarafından ileri sürülen iddialarınniteliğine bağlıdır. Başvurucunun başlangıçta, başvuru hakkında kabuledilemezlik kararı verilmesini önlemek için başvuru formu ve eklerindeiddialarını destekleyici belgeleri sunması, kamu gücünün ihlale neden olduğunuiddia ettiği hak ve özgürlüklere ilişkin gerekli açıklamaları yapmasızorunludur (İrfan Sarı, B. No:2014/1397, 30/6/2014, § 24).
30. Somut başvurularda başvurucular, Anayasanın 2. ve 10.maddelerinde düzenlenen eşitlik ve hukuk devleti ilkelerinin ve sendikalhakların bölünmezliğinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Başvurucular,eşitsizlik temelinde Sosyal Denge Sözleşmesi'nin sendikal haklarını nasıletkilediğini açıklayamamıştır. Başvurucular; talebinin reddedildiği karardahangi kanun hükümlerine aykırı davranıldığını, bireysel başvuru kapsamındakihak ve özgürlüklerden hangisinin hangi nedenle ihlal edildiğini, buna ilişkingerekçeler ile delillere ait açıklamaları başvuru dilekçelerinde göstermemiş,gerekli açıklamaları yapmamış, soyut biçimde eşitliğe aykırı davranıldığınıvurgulamıştır.
31. Bu yöndeki ihlal iddialarının ciddiye alınabilmesi içinbaşvurucuların, kendisiyle benzer durumdaki başka kişilere yapılan muamele ilekendilerine yapılan muamele arasında bir farklılığın bulunduğunu ifade etmesiyeterli olmayıp ayrıca bu farklılığın meşru bir temeli olmaksızın ırk, renk,cinsiyet, din, dil vb. bir ayrımcılık temeline dayandığını makul delillerleortaya koyması gerekir (Şahin Karaman,B. No: 2012/1205, 8/5/2014, § 41).
32. Anayasa Mahkemesine yapılan bireysel başvurulardabaşvurucuların başvurularını titizlikle hazırlama ve takip etme yükümlülüklerivardır. Bu yükümlülüğün bir gereği olarak başvurucu, Anayasa hükmünün ihlaledildiğine ilişkin açıklamalarda bulunmak suretiyle iddialarını kanıtlamakzorundadır. Başvurucu tarafından soyut şekilde anayasal haklarının ihlaledildiğinin ileri sürülmesi iddiaların ispatlandığı anlamına gelmez. AnayasaMahkemesine bireysel başvuru yolu, Anayasa'ya aykırılığının soyut biçimde ilerisürülmesini sağlayan bir yol olarak düzenlenmemiştir (İrfan Sarı, § 27).
33. Başvurucular, yukarıda sayılan koşulları yerine getirmeyerekihlale ilişkin iddialarını temellendirmediğinden başvurunun esasınınincelenmesi imkânı bulunmamaktadır.
34. Açıklanan nedenlerle başvurucular tarafından ileri sürülenihlal iddialarının kanıtlanamamış olması nedeniyle başvurunun, diğer kabuledilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemezolduğuna karar verilmesi gerekir.
V.HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Sendikal hakların ihlal edildiğine ilişkin iddiaların açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA
14/4/2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.