TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
FURKAN ULAŞ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2017/17138)
Karar Tarihi: 15/1/2020
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üyeler
:
Serdar ÖZGÜLDÜR
Hicabi DURSUN
Kadir ÖZKAYA
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Raportör
:
Mahmut ALTIN
Başvurucu
:
Furkan ULAŞ
Vekili
:
Av. Mustafa HAMARAT
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, ek ödeme tutarının geleceğe yönelik olarakazaltılması ve hatalı ödenen ek ödemelerin de iadesinin istenmesi nedeniyleeşitlik ilkesi ve zorla çalıştırma yasağının ihlal edildiği iddialarınailişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 7/3/2017 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylarözetle şöyledir:
A. Görevlendirme Süreci
7. Başvurucu, Dr. Vefa Tanır Ilgın Devlet Hastanesinde hastanemüdür yardımcısı olarak görev yapmakta iken yazılıtalebi üzerine Konya Valiliğinin 5/8/2005 tarihli oluru ile Dr.Faruk Sükan Devlet Hastanesine geçici olarak görevlendirilmiştir. Başvurucuburadan Sağlık Bakanlığının 25/9/2006 tarihli oluru ile Konya Eğitim veAraştırma Hastanesine hastane müdür yardımcısı olarak tayinedilmiştir.Başvurucu daha sonra Konya Valiliğinin 22/11/2006 tarihli oluru iletekrar Dr. Faruk Sükan Kadın Doğum ve Çocuk Hastanesine geçici olarakgörevlendirilmiştir.
8. Daha sonra Sağlık Bakanlığının 31/12/2007 tarihli oluru ile KonyaKulu Devlet Hastanesine hastane müdürü olarak atanmıştır. En son KonyaValiliğinin 29/1/2008 tarihli oluru ile Dr. Faruk Sükan Kadın Doğum ve ÇocukHastanesinin hastane müdür yardımcılığı kadrosunagörevlendirilmiştir.
B. İptal Davasına İlişkinSüreç
9. Başvurucunun, ek ödemelerinin asıl kadrosu olan hastane müdürü kadrosuna ilişkin tavan eködeme katsayısı (%250) ve hizmet alanı kadro unvan katsayısı (1,00) esasalınarak yapılması istemiyle 8/1/2009 tarihinde İdareye yaptığı başvuru9/1/2009 tarihinde reddedilmiştir. Ret gerekçesinde, hastane müdür yardımcılığıkadro unvan katsayısı üzerinden ek ödeme yapılmasının mümkün olmadığı vebaşvurucuya genel idari hizmetler sınıfı (GİH) için öngörülen 0,25 katsayısı üzerindenek ödeme yapılması gerektiği belirtilmiştir.
10. Başvurucu anılan işlemin mevzuata aykırı olduğunu ilerisürerek işlemin iptali ile ek ödemelerin asıl kadrosu olan hastane müdürükadrosuna ilişkin katsayılar esas alınarak yapılması istemiyle yürütmeyidurdurma talepli olarak 27/1/2009 tarihinde Konya 2. İdare Mahkemesinde davaaçmıştır.
11. Mahkemece yürütmenin durdurulmasına karar verilmesiylebaşvurucuya hastane müdür yardımcılığı kadrosukatsayıları esas alınarak ek ödemeler yapılmıştır.
12. Mahkemece 14/10/2009 tarihinde, dava konusu işleminbaşvurucunun ek ödemelerinin GİH kadro unvan katsayısına göre yapılmasıgerektiği yönündeki kısmının iptaline; asıl kadrosu olan hastane müdürükadrosuna ilişkin katsayılar esas alınarak yapılması talebinin ise reddinekarar verilmiştir.
13. Davalı İdare tarafından temyiz edilen karar, DanıştayOnbirinci Dairesince 26/6/2014 tarihinde bozulmuştur. Kararın gerekçesinde,taleple bağlılık ilkesi gereği başvurucunun hastane müdürü kadrosu içinbelirlenen ek ödemeden faydalanıp faydalanamayacağı hususunda karar verilmesigerektiği belirtilmiştir. Daire, istemin aşılarak başvuru ve davadilekçesindeki talepleri arasında yer almayan hastanemüdür yardımcısı unvanı için belirlenen ek ödeme katsayılarındanfaydalanması gerektiğinden bahisle dava konusu işlemin iptaline ilişkin karardausul hükümlerine uygunluk görülmediği belirtilmiştir.
14. Mahkemece bozma kararına uyularak 29/9/2014 tarihindedavanın reddine karar verilmiştir. Kararın gerekçesinde, taleple bağlılıkilkesi gereğince başvurucuya istemde bulunmadığı hastane müdür yardımcısı kadrosu için belirlenen katsayılaresas alınarak ek ödeme yapılıp yapılmaması konusunda hüküm kurulmamasıgerektiği belirtilmiştir.
15. Başvurucuya 14/10/2014 tarihinde tebliğ edilen karar, temyiz edilmeksizin kesinleşmiştir.
C. İtirazın İptali DavasıSüreci
16. Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu (TKHK) tarafından Konya 2.İdare Mahkemesinin 14/10/2009 tarihli kararı gereğince fazladan ödenen21.929,03 TL'nin tahsili talebiyle başvurucu aleyhine icra takibi başlatılmıştır.
17. Başvurucunun takibe itiraz etmesi üzerine TKHK tarafından29/4/2015 tarihinde Konya 5. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) itirazıniptali davası açılmıştır.
18. Mahkemece 13/10/2016 tarihinde davanın kabulüne ve itirazıniptaline, başvurucu aleyhine icra inkâr tazminatına hükmedilmiştir. Kararıngerekçesinde, başvurucunun hastane müdürükadrosundan ek ödeme talebinin idare mahkemesince reddedildiği açıklanarakbaşvurucunun kendisine fazladan ödenen bedeli iade etmesi gerektiğibelirtilmiştir.
19. Anılan karara karşı başvurucu tarafından istinaf kanunyoluna başvurulmuştur. İstinaf başvurusunu inceleyen Ankara Bölge AdliyeMahkemesi 24. Hukuk Dairesi, 24/1/2017 tarihinde istinaf talebini kısmen kabuletmiş ve düzelterek davanın esası hakkında yeniden karar vermiştir. Kararıngerekçesinde, icra takibine konu alacağın varlığı ve miktarı yargılama sonucusaptanmış olduğundan alacağın likit kabul edilemeyeceği açıklanarak hükümdekiicra inkar tazminatına ilişkin ibarelerin silinmesi suretiyle davanın kabulügerektiği belirtilmiştir.
20. Nihai karar başvurucu vekiline 20/2/2017 tarihinde tebliğedilmiştir.
21. Başvurucu 7/3/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK
22. Zorla çalıştırma yasağına ilişkin ilgili hukuk için bkz. Yasemin Balcı [GK], B. No: 2014/8881,25/7/2017, §§ 24-46.
V. İNCELEME VE GEREKÇE
23. Mahkemenin 15/1/2020 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Eşitlik İlkesininİhlal Edildiğine İlişkin İddia
1. Başvurucunun İddiaları
24. Başvurucu; asıl kadrosunun hastanemüdürlüğü kadrosu iken hastanemüdür yardımcılığı kadrosuna görevlendirildiğini ve fiilen hastane müdür yardımcısı olarakçalıştığını buna rağmen idare mahkemesinde açtığı davanın reddedilmesi gerekçegösterilerek fazla ödeme yapıldığı iddia edilen ek ödemelerin tahsiledilmesinin eşitlik ilkesini ihlal ettiğini iddia etmiştir.
2. Değerlendirme
25. Anayasa'nın 10. maddesinde düzenlenen eşitlik ilkesi veAvrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) 14. maddesinde düzenlenenayrımcılık yasağının ihlal edildiğine yönelik iddiaların soyut olarakdeğerlendirilmesi mümkün olmayıp mutlaka Anayasa ve Sözleşme kapsamında yeralan diğer temel hak ve özgürlüklerle bağlantılı olarak ele alınması gerekir (Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049,26/3/2013, § 33).
26. Somut olayda, eşitlik ilkesinin ihlal edildiği ilerisürülmekte ise de söz konusu ihlal iddiasının hangi temel hak ve özgürlüğeyönelik olarak gerçekleştiği belirtilmemiştir.
27. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabuledilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin konu bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemezolduğuna karar verilmesi gerekir.
B. Zorla ÇalıştırmaYasağının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
1. Başvurucunun İddiaları
28. Başvurucu; fiilen hastanemüdür yardımcısı olarak çalışmasına rağmen idare mahkemesinde açtığıdavanın reddedilmesi gerekçe gösterilerek fazla ödeme yapıldığı iddia edilen eködemelerin tahsil edilmesinin zorla çalıştırma ve angarya yasağının ihlalettiğini iddia etmiştir.
2. Değerlendirme
29. Anayasa’nın 18. maddesi şu şekildedir:
"Hiç kimse zorla çalıştırılamaz. Angaryayasaktır.
Şekil ve şartları kanunla düzenlenmek üzerehükümlülük veya tutukluluk süreleri içindeki çalıştırmalar; olağanüstü hallerdevatandaşlardan istenecek hizmetler; ülke ihtiyaçlarının zorunlu kıldığıalanlarda öngörülen vatandaşlık ödevi niteliğindeki beden ve fikir çalışmaları,zorla çalıştırma sayılmaz."
30. Başvuruya konu olayda uygulanacak ilkeler AnayasaMahkemesinin Yasemin Balcı (§§62-71) kararında belirtilmiştir.
31. Anayasa’nın 18. maddesinin birinci fıkrasında hiç kimseninzorla çalıştırılamayacağı belirtilmiş, angarya yasaklanmış, ikinci fıkrasındaise zorla çalıştırma kapsamında olmayan hâller sayılmıştır.
32. Zorla çalıştırma, üstün bir iradenin buyurmasıyla kişininserbest iradesine aykırı olarak ve yaptırım tehdidi altında yapmış olduğuçalışma olarak tanımlamaktadır (YaseminBalcı, § 63).Yaptırım kavramıyla sadece ceza hukukundaki dar veteknik anlamdaki ceza değil her türlü adli, idari ve hukuki yaptırımlarkastedilmektedir. Bu bağlamda hürriyeti bağlayıcı cezalar ile adli ve idaripara cezaları ve diğer idari yaptırımların yanında tazminat ve cezai şart gibihukuki yaptırımlar da zorla çalıştırma tanımında yer alan yaptırım kavramınadâhildir. Olayın somut koşulları çerçevesinde kişinin işini kaybetme korkusunundahi bir yaptırım tehdidi olarak yorumlanması mümkündür. Ancak hizmetin yerinegetirilmesinin bunu zorunlu kılan bir hukuksal yükümlülüğün varlığına dayanmasıtek başına söz konusu hizmetin zorla çalıştırma veya angarya olduğu sonucunaulaşılabilmesi bakımından yeterli değildir. Bu noktada hizmet yükümlüsününrızasının varlığı büyük önem kazanmaktadır. İlgilinin kendi rızasıylakabullendiği bir hizmetin yerine getirilmesi hususunda yasal zorunlulukbulunması bu hizmeti zorla çalıştırma veya angarya hâline getirmez. Zira buhâlde kanunda öngörülen çalışma zorunluluğu, ilgilinin serbest iradesiyle birsözleşme akdetmiş olması veya bir statüye girmiş bulunmasının doğal bir sonucuolarak ortaya çıkmaktadır (Yasemin Balcı,§ 65).
33. Olağan görev kapsamında tanımlanan veya açıkça tanımlanmasabile öngörülebilen işlerde rızanın bulunduğu varsayılabilir. Bu bağlamda gerekstatü hukukuna gerekse akdi hukuka tabi olarak çalışan kişilere öngörülemeyenve öngörülmesi de mümkün olmayan bir iş veya görev yüklenmedikçe rızanınbulunmadığı öne sürülemez (Yasemin Balcı,§§ 66-67).
34. Somut olayda başvurucu, döner sermaye ek ödemelerine esasalınan katsayı olarak hastane müdürleriiçin öngörülen katsayının esas alınması talebiyle İdareye yaptığı başvurususonrasında GİH sınıfının ek ödemeye esas katsayıları üzerinden ödeme yapılmayabaşlanması ve önceden hastane müdüryardımcılığı kadrosu esas alınarak yapılan fazla ek ödemeleriniadesinin angarya yasağını ihlal ettiğinden şikâyet etmektedir. Öte yandanbaşvurucunun başvuru formunda mülkiyet hakkına ilişkin şikayetininbulunmadığının da vurgulanması gerekir.
35. Buna göre olayda başvurucuya olağan görevinin dışında bir işverildiği iddiası bulunmamaktadır. Öte yandan başvurucuya, işgal ettiğikadronun karşılığı olan ücretinin ödendiği hususunda da bir tereddüt yoktur.Olaydaki ihtilaf, yapılan bir ek ödemenin miktarına ilişkindir. Dolayısıylasomut olayda başvurucuya mevzuatla tanımlı olanın dışında bir çalışma külfetiyüklenmemiştir. Başvurucu bu çalışması karşılığında mevzuatla öngörülen ücretialmaktadır. Bu durumda -olağan görevi kapsamında olmak kaydıyla-kamugörevlilerinin ücretlerinin miktarına ilişkin hukuki ihtilaflar zorlaçalıştırma ve angarya yasağı olarak görülemez.
36. Tüm bu hususlar birlikte değerlendirildiğinde başvurucutarafından icra edilen görevin zorla çalıştırma veya angarya yasağı kapsamınagirmediği anlaşılmaktadır.
37. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının da diğer kabuledilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin konu bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemezolduğuna karar verilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Eşitlik ilkesinin ihlal edildiğine ilişkin iddianın konu bakımından yetkisizlik nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
2. Zorla çalıştırma yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddianın konu bakımından yetkisizlik nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA15/1/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.