TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
GÖKTAŞ YASSI MADDE MAMÜLLERİ SAN. TİC. A.Ş. BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/11214)
Karar Tarihi: 21/6/2017
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Engin YILDIRIM
Üyeler
:
Serdar ÖZGÜLDÜR
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Recep KÖMÜRCÜ
Recai AKYEL
Raportör Yrd.
:
İsmail Emrah PERDECİOĞLU
Başvurucu
:
Göktaş Yassı Madde Mamülleri San. Tic. A.Ş.
Temsilcisi
:
Mustafa EROL
Vekili
:
Av. Murat YILMAZ
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru,kamu kurumundan alacağın tahsil edilememesi ve yargılamanın makul süredesonuçlanmaması ile alacağın tahsilinde faiz uygulanmaması nedenleriyle adilyargılanma ve mülkiyet haklarının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 4/7/2014 tarihindeyapılmıştır.
3. Başvuru,başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonraKomisyona sunulmuştur.
4. Komisyoncabaşvurunun kabul edilebilirlik hususu karara bağlanmadan dosyanın Bölümegönderilmesine karar verilmiştir.
5. BölümBaşkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesininbirlikte yapılmasına karar verilmiştir.
6. Başvurubelgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanlığın 10/3/2016 tarihinde sunduğugörüşüne karşı başvurucu süresi içinde beyanlarını sunmuştur.
III. OLAY VE OLGULAR
7. Başvuruformu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:
8. Başvurucutarafından 5/12/2003 tarihinde Kocaeli Vergi MahkemesindeGebze Gümrük Müdürlüğü aleyhine açılan iptaldavasında başvurucu, ilgili idarenin işlemi sonucu ithal ettiği eşyanın yanlışgümrük tarife istatistik pozisyonu altında beyan edildiğinden bahisle ortayaçıkan ek vergi tahakkukunun düzeltilmesi talebinin reddine dair işleminiptalini istemiştir.
9. Yapılandeğerlendirme sonucu Kocaeli Vergi Mahkemesi 19/3/2004tarihli ve E.2003/951, K.2004/236 sayılı kararı ile davanın reddine hükmetmiş;karara karşı temyiz talebinde bulunulmuş ancak talep, Danıştay YedinciDairesince 5/4/2006 tarihli ve E.2004/1573, K.2006/1080 sayılı ilam ile süreaşımı gerekçesiyle reddedilmiş; karar düzeltme aşamasında ise aynı Dairenin23/11/2012 tarihli ve E.2006/3655, K.2012/6152 sayılı ilamı ile İlk Derece Mahkemesikararının bozulmasına hükmedilmiştir.
10. Bozmailamı üzerine Kocaeli 1. Vergi Mahkemesince yeniden yapılan değerlendirmesonucu 3/6/2013 tarihli ve E.2013/418 ve K.2013/502sayılı karar ile davanın kabulüne ve dava konusu işlemin iptaline hükmedilmiştir.
11. Kocaeli1. Vergi Mahkemesinin iptal kararının ardından başvurucu, Gebze 1. İcraMüdürlüğü nezdinde ilgili idare aleyhine ilamsız icra takibi başlatarak ekvergi tahakkuku nedeniyle ilgili idareye ödediği 1.239.690,43 TL'nin ödemetarihi olan 4/9/2006 tarihinden itibaren icratakibinin başlatıldığı tarih olan 27/6/2013'e kadar işlemiş faizi ile birlikte3.232.947,35 TL olarak iadesini talep etmiştir.
12. Kocaeli1. Vergi Mahkemesinin ilgili işlemin iptaline ilişkin 3/6/2013tarihli kararı, Danıştay Yedinci Dairesinin 7/5/2014 tarihli ilamı ile onanmışve karar düzeltme istemi aynı Dairenin 8/12/2014 tarihli ve E.2014/3308,K.2014/6949 sayılı ilamı ile reddedilmiş; böylece yargılama süreci sonaermiştir.
13. Başvurucutarafından 2/11/2016 tarihinde ve ilgili idaretarafından 4/11/2016 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunulan dilekçelerle sözkonusu icra takip dosyası borcunun en son 31/12/2014 tarihinde yapılan ödemeile sona erdiği beyan edilmiştir. Başvurucu ve ilgili idaretarafından Anayasa Mahkemesine sunulan söz konusu dilekçelerde ayrıntılı olarakyer verilen ödeme bilgilerine göre ilgili icra dosyasına idarece çeşitlitarihlerde asıl alacak ile birlikte başvurucu tarafından talep edilen faizi dekapsayan toplam 3.635.564,17 TL ödeme yapılmış, bu miktardan toplam 80.601,95TL cezaevi harcı ve damga vergisi kesintisi yapılarak başvurucuya toplam3.554.602,28 TL aktarılmıştır.
14. İlgili idare tarafından söz konusu icra dosyası kapsamındaödemeler asıl alacakla birlikte faizi de kapsayacak nitelikte yapılmış ancakGebze 1. İcra Hukuk Mahkemesinin E.2014/30 sayılı dosyasında faiz yönünden icraemrine itiraz edilmiş ve Gebze 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin E.2014/27 sayılıdosyasında faiz yönünden menfi tespit davası açılmış, bu süreçler ise henüzsonuçlanmamıştır.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
15. Mahkemenin21/6/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuruincelenip gereği düşünüldü:
A. Adil Yargılanma Hakkı ile Mülkiyet Hakkının İhlalEdildiğine İlişkin İddia
16.Başvurucu, hatalı ek vergi tahakkukunun iptali istemiyle açtığı davanın makulsürede sonuçlanmadığını ve iptal kararının ardından alacağının tahsiliningeciktiğini belirterek adil yargılanma ve mülkiyet haklarının ihlal edildiğiniileri sürmüştür.
1- Kabul Edilebilirlik Yönünden
17. Açıkçadayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesinigerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan makul sürede yargılanmahakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna kararverilmesi gerekir.
2. Esas Yönünden
18. Medenihak ve yükümlülüklere ilişkin yargılamalar ile hukuk sisteminde yer alanmevzuat hükümleri gereğince “kamu hukuku”alanına dâhil olan ancak sonucu itibarıyla medeni haklar ve yükümlülüklerüzerinde belirleyici olan uyuşmazlıkları konu alan davaların makul süredetamamlanmadığı yönündeki iddialar daha önce bireysel başvuru konusu yapılmış veAnayasa Mahkemesince makul sürede yargılanma hakkının adil yargılanma hakkınınkapsamına dâhil olduğu kabul edilerek bir davadaki yargılama süresinin makulolup olmadığının tespitinde davanın karmaşıklığı, yargılamanın kaç dereceliolduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu vebaşvurucunun davanın hızla sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibihususların dikkate alınacağı belirtilmiştir (SelahattinAkyıl, B. No: 2012/1198, 7/11/2013, §§54-60).
19. Öteyandan bir alacağın; mahkeme hükmü, hakem kararı veya idari bir kararla yeterliderecede icra edilebilir kılındığının ortaya konulması hâlinde mülk olarakkabul edilmesi gerekir. Bu kapsamda kamu kurum ve kuruluşlarının borç ikrarıiçeren alacakları ödememesi, mülkiyetten barışçıl yararlanma ve mülkiyete saygıilkesinin ihlali anlamında gelecektir (MehmetZeki Genç, § 30, § 40).
20. Anılanilkeler doğrultusunda somut olayda icra aşamasını da kapsayacak şekilde 11 yılıaşan sürenin makul olmadığı dikkate alındığında adil yargılanma hakkı ilemülkiyet hakkının ihlal edildiği sonucuna varılmalıdır.
B. Alacağa Faiz İşletilmemesi Nedeniyle Anayasal Haklarınİhlal Edildiğine İlişkin İddia
21.Başvurucu, haksız olarak tahsil ettiği ödemelerin iade edilmesi söz konusuolduğunda ilgili idarenin faiz ödemekten kaçındığını belirterek adil yargılanmahakkının, mülkiyet hakkının, hak arama özgürlüğünün, eşitlik ilkesinin veayrımcılık yasağının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
22.Bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği gereği Anayasa Mahkemesine başvurudabulunabilmek için öncelikle olağan kanun yollarının tüketilmesi zorunludur.Başvurucunun bireysel başvuru konusu şikâyetini öncelikle yetkili idari veyargısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip olduğu bilgive delilleri zamanında bu makamlara sunması, bu süreçte dava ve başvurusunutakip etmek için gerekli özeni göstermiş olması gerekir(İsmail Buğra İşlek, B. No: 2013/1177, 26/3/2013, § 17).
23. Somutolayda başvurucudan haksız olarak tahsil edildiği yargı kararı ile ortaya çıkanmeblağın ilgili idare tarafından faiz işletilerek başvurucuya ödendiği (bkz. §13), ayrıca ilgili idare tarafından faiz ödenmesine ve uygulanan faiz oranınailişkin davalar açılmasına karşın henüz bu davaların sonuçlanmadığıgörülmektedir (bkz. § 14).
24. Budurumda başvurucuya iddiasının aksine faiz ödendiği, ödenen faize ilişkinitirazların ise henüz yargı makamlarınca değerlendirilme aşamasında olduğu,değerlendirmenin sonuçlanmadığı anlaşılmaktadır.
25. Açıklanannedenlerle başvurunun bu kısmının diğer kabul edilebilirlik koşulları yönündenincelenmeksizin başvuru yollarınıntüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesigerekir.
C. 6216 Sayılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden
26. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 50. maddesinin (1) numaralıfıkrası şöyledir:
“Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya daedilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesi hâlinde ihlalin vesonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilir…”
27. Başvurucu1.000.000 TL maddi tazminat ile birlikte alacak kapsamında kendisine ödemeyapılırken cezaevi harcı ve damga vergisi olarak kesilen toplam 80.601,95TL'nin maddi tazminat olarak ödenmesi talebinde bulunmuştur.
28. Somutolayda, adil yargılanma hakkı ile mülkiyet hakkınınihlaledildiği sonucuna varılmıştır.
29. İhlaltespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında başvurucuya15.800 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.
30. AnayasaMahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi için başvurucunun uğradığını iddiaettiği maddi zarar ile tespit edilen ihlal arasında illiyet bağı bulunmalıdır.Başvurucu alacağı kendisine ödenirken kesinti yapıldığından bahisle maddizarara uğradığını ileri sürmüşse de olayda, icra aşamasını da kapsayacakşekilde makul olmayan uzunluktaki süre nedeniyle tespit edilen ihlal ilebaşvurucunun maddi tazminat talebi arasında illiyet bağı bulunmadığından madditazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.
31. Dosyadakibelgelerden tespit edilen 206,10 TL harç ve 1.800 TL vekâlet ücretinden oluşantoplam 2.006,10 TL yargılama giderinin başvurucuya ödenmesine karar verilmesigerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A. 1. Adilyargılanma hakkı ile mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABULEDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
2. Alacağafaiz işletilmemesi nedeniyle anayasal hakların ihlal edildiğine ilişkiniddianın başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Anayasa’nın36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı ile Anayasa’nın 35.maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Başvurucuyanet 15.800 TL manevi tazminat ÖDENMESİNE, tazminata ilişkin diğer taleplerinREDDİNE,
D. 206,10TL harç ve 1.800 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 2.006,10 TL yargılamagiderinin BAŞVURUCUYA ÖDENMESİNE,
E. Ödemelerin,kararın tebliğini takiben başvurucunun Maliye Bakanlığına başvuru tarihindenitibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu süreninsona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZUYGULANMASINA,
F. Kararınbir örneğinin bilgi için Dilovası Gümrük Müdürlüğüne GÖNDERİLMESİNE,
F. Kararınbir örneğinin Kocaeli 1. Vergi Mahkemesine GÖNDERİLMESİNE,
G. Kararınbir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 21/6/2017tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.