TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
GULALEK BEGNYYAZOVA BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2015/5371)
Karar Tarihi: 22/2/2017
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Burhan ÜSTÜN
Üyeler
:
Serruh KALELİ
Nuri NECİPOĞLU
Hicabi DURSUN
Hasan Tahsin GÖKCAN
Raportör
:
Mehmet Sadık YAMLI
Başvurucu
:
Gulalek BEGNYYAZOVA
Vekili
:
Av. Durgut CAN
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, bulaşıcı hastalık nedeniyle yurda giriş yasağıolduğu gerekçesiyle uygulanan sınır dışı etme işlemine karşı açılan davada adilyargılanma hakkının ve Kumkapı (İstanbul) Geri Gönderme Merkezinde (GGM) otuzbeş gün tutulma nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğiiddialarına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 23/3/2015 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü sunmuştur.
7. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.
III. OLAY VE OLGULAR
8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgiliolaylar özetle şöyledir:
9. Başvurucu, 2007 yılında Türkiye'de iken uyruğunda olduğuTürkmenistan'a gönderilmiş ve 24/5/2014 tarihinde Türkiye’ye yeniden girişyapmıştır.
10. 11/9/2014 günü ikamet tezkeresi almak üzere başvurduğuEmniyet Müdürlüğünde, hakkında bulaşıcı hastalık nedeniyle yurda giriş yasağıolduğu tespit edilerek idari gözetim altına alınmıştır.
11. İstanbul 5. Sulh Ceza Hakimliğinin 15/10/2014 tarihlikararıyla başvurucu hakkındaki idari gözetim kararı kaldırılmıştır. Bu kararüzerine başvurucu 16/10/2014 tarihinde serbest bırakılmıştır.
12. Başvurucu hakkında 12/9/2014 tarihli ve 2014/09/622 sayılı işlemlebulaşıcı hastalık nedeniyle yurda giriş yasağıolduğu gerekçesiyle sınır dışı etme kararı verilmiştir. Başvurucu, bu işleminiptali istemiyle dava açımıştır.
13. İstanbul 1. İdare Mahkemesi 17/12/2014 tarihli ve E.2014/2059,K.2014/2289 sayılı kararıyla, hakkında yurda giriş yasağı varken yurda girişyaptığı tespit edilen başvurucunun sınır dışı edilmesine ilişkin işlemde hukukaaykırılık görülmediği gerekçesiyle davanın reddine kesin olarak kararvermiştir. Bu karar 19/2/2015 tarihinde tebliğ edilmiştir.
14. Başvurucu 23/3/2015 tarihinde bireysel başvurudabulunmuştur.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
15. Mahkemenin 22/2/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Adil YargılanmaHakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
1. Başvurucunun İddialarıve Bakanlık Görüşü
16. Başvurucu; sınır dışı edilme işlemine karşı açtığı davadadavalı idarenin savunmayı süresindevermediğini, bu savunmanınkendisine tebliğ edilmediğini oysa kararın gerekçesinin süresinden sonraverilen savunmaya dayandığını, öte yandandavalı idarevekili lehine vekâlet ücretine hükmedildiğini, ayrıca herhangi bir hastalığınında bulunmadığını, buna ilişkin raporun ise dikkate alınmadığını belirterek adilyargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüş ve manevi tazminatahükmedilmesini istemiştir.
17. Bakanlık görüşünde, vekâlet ücretine ilişkin şikâyetyönünden Anayasa Mahkemesinin Özkan Şen(B. No: 2012/791, 7/11/2013) kararında ilgili kriterlerin belirlendiği,başvurucunun diğer şikâyetleri yönünden ise konunun çelişmeli yargılanma hakkıbağlamında incelenmesi gerektiği belirtilerek çelişmeli yargılanma hakkıylailgili Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihatlarınayer verilmiştir.
2. Değerlendirme
18. Anayasa’nın 148. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:
“Herkes, Anayasadagüvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan HaklarıSözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal edildiğiiddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir…”
19. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü fıkrasında herkesin,Anayasa'da güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden Avrupa İnsanHakları Sözleşmesi (Sözleşme) kapsamındaki herhangi birinin kamu gücütarafından ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabileceğibelirtilmiştir. Buna göre Anayasa ile Anayasa Mahkemesine bireysel başvurudasadece Anayasa ve Sözleşme'nin ortak koruma alanı içinde olan temel hak veözgürlüklerin ihlal edildiğine ilişkin iddiaları inceleme görevi verilmiştir.
20. Anayasa Mahkemesi, Anayasa'nın 36. maddesini Anayasa'nınyargılamaya ilişkin diğer hükümleri ile Sözleşme'nin 6. maddesi ve Sözleşme'yi yorumlayan AİHM içtihadı ışığındayorumlamaktadır (Güher Ergun ve diğerleri,B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 38; Onurhan Solmaz,B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 22; AdnanOktar, B. No: 2012/917, 16/4/2013, § 21).
21. Bu çerçevede bireysel başvuruya konu olan sınır dışı edilmeişlemine karşı açılan idari dava sürecine ilişkin şikâyetlerin de ancak ortakkoruma alanında olan ve Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adilyargılanma hakkı kapsamında ve Sözleşme'nin 6. maddesi ile buna ilişkin AİHMiçtihadı gözönünde bulundurularak incelenmesigerekmektedir.
22. AİHM; yabancıların ülkeye girişleri, ikametleri ve sınırdışı edilmeleri ile ilgili işlem ve yargılama süreçlerinin, Sözleşme’nin 6.maddesinin (1) numaralı fıkrası anlamında bir “medeni hak ve yükümlülük” veyabir “suç isnadının” esasının karara bağlanması ile ilgili olmadığını kabulederek anılan Sözleşme hükmünün, belirtilen yargılama süreçleri bakımındanuygulanabilir olmadığına karar vermiştir (Maaouia/Fransa [BD], B. No: 39652/98, 5/1/2000, §§ 33-40; Z.M. ve I.M., B. No: 2015/2037, 6/1/2016,§ 62).
23. Anayasa Mahkemesi içtihadında da sınır dışı edilmekararlarına ilişkin uyuşmazlıkları konu alan yargılama süreçlerine ilişkinşikâyetlerin medeni hak niteliğinde olmaması nedeniyle adil yargılanma hakkıkapsamında bireysel başvuruya konu edilemeyeceği belirlenmiştir (Z.M. ve I.M.). Bakılmakta olan bubaşvuruda da anılan içtihattan ayrılmayı gerektiren bir durum olmadığı anlaşılamaktadır.
24. Açıklanan nedenlerle başvurunun bu kısmının diğer kabuledilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin konu bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemezolduğuna karar verilmesi gerekir.
B. Kişi Hürriyeti ve Güvenliği Hakkının İhlalEdildiğine İlişkin İddia
25. Başvurucu, 12/9/2014 ile 16/10/2014 tarihleri arasındaKumkapı GGM'de idari gözetim altında tutulmuş olmasınedeniyle Anayasa'nın 19. maddesinde güvence altına alınan kişi hürriyeti vegüvenliği hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
26. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 47. maddesinin (5) numaralıfıkrası ile Anayasa Mahkemesi İçtüzükü'nün 64.maddesinin (1) numaralı fıkrası uyarınca başvuru yollarının tüketildiği,başvuru yolu öngörülmemiş ise ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz güniçinde bireysel başvuru yapılması gerekir.
27. Somut olayda, idari gözetim kararının kaldırılarakbaşvurucunun serbest bırakıldığı 16/10/2014 tarihinden itibaren en geç otuzgünlük başvuru süresi içinde bireysel başvuru yapılması gerekirken bu süregeçirildikten sonra 23/3/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunulduğuanlaşılmıştır.
28. Açıklanan gerekçelerle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkınınihlal edildiği iddiasının süre aşımınedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianınkonu bakımından yetkisizliknedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
2. Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine ilişkiniddianın süre aşımı nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA22/2/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.