Anasayasa Mahkemesi - Bireysel Başvuru - HACI OSMAN KAYA Başvurusuna İlişkin Karar - 16/2/2017

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Serruh KALELİ

Hicabi DURSUN

Hasan Tahsin GÖKCAN

Kadir ÖZKAYA

Raportör

:

Akif YILDIRIM

Başvurucu

:

Hacı Osman KAYA

Vekili

:

Av. Kübra KAYA

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, hâkimlik mesleğinden çıkarılmaya karar verilmesi vebu kararın doğurduğu hukuki sonuçlar nedeniyle Anayasa'da düzenlenen bir kısımhak ve ilkelerin ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 29/12/2016 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgiliolaylar özetle şöyledir:

6. 15 Temmuz 2016 gecesi Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) içindeörgütlenmiş bir grup tarafından darbe girişiminde bulunulmuştur.

7. Bu kapsamda devletin yetkili organları tarafından tehditdeğerlendirmesi yapılarak başta Fetullahçı TerörÖrgütü/Paralel Devlet Yapılanması (FETÖ/PDY) olmak üzere demokratik anayasaldüzene, bireylerin temel hak ve hürriyetlerine, millî güvenliğe yönelik tehditoluşturan tüm terör örgütlerine ve illegal yapılanmalara karşı tedbirleralınması kararlaştırılmıştır.

8. Anılan tedbirler kapsamında olağanüstü hâl ilan edilmiş vebirçok olağanüstü hâl kanun hükmünde kararnamesi çıkarılmıştır.

9. Bu kapsamda Cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan BakanlarKurulunca 22/7/2016 tarihinde kararlaştırılan 667 sayılı Olağanüstü HalKapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname (KHK) 23/7/2016tarihli ve 29779 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarakyürürlüğe girmiştir. 667 sayılı KHK'nın 3. maddesinde yargı mensuplarındanterör örgütlerine veya MGK’ca devletin millîgüvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veyagruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahutbunlarla irtibatı olduğu değerlendirilenlerin meslekten veya kamu görevindençıkarılmalarına karar verileceği hususları düzenlenmiştir.

10. 1/7/2016 tarihli ve 6723 sayılı Kanun'un 22. maddesiyle4/2/1983 tarihli ve 2797 sayılı Yargıtay Kanunu'na geçici 15. maddeeklenmiştir. Anılan geçici maddede, 6723 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiğitarihte Yargıtay üyelerinin üyeliklerinin sona ereceği düzenlenmiştir. Otarihte Yargıtay üyesi olan ve Kanun gereğince üyeliği sona eren başvurucu,yeniden Yargıtay üyesi seçilmeyerek Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu (HSYK)tarafından 1/8/2016 tarihinde Yargıtay tetkik hâkimliğine atanmıştır.

11. Başvurucu, Yargıtay tetkik hâkimi iken FETÖ/PDY örgütü ileiltisak ve irtibatı sabit görülerek Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun24/8/2016 tarihli ve 2016/426 sayılı kararı ile 667 sayılı KHK kapsamındabaşvurucunun meslekte kalmasının uygun olmadığına ve meslekten çıkarılmasınakarar verilmiştir.

12. Başvurucu, 7/9/2016 tarihinde anılan kararın kaldırılmasıiçin HSYK'ya başvurarak yeniden inceleme talebindebulunmuştur. Başvurucunun talebi, HSYK Genel Kurulunun 29/11/2016 tarihli ve2016/434 sayılı kararıyla reddedilmiştir.

13. Başvurucu, ret kararından 30/11/2016 tarihinde haberdarolmuştur.

14. Başvurucu 29/12/2016 tarihinde bireysel başvurudabulunmuştur.

15. Bireysel başvuru yapılması sonrasında Cumhurbaşkanınınbaşkanlığında toplanan Bakanlar Kurulunca 2/1/2017 tarihinde kararlaştırılan685 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında KanunHükmünde Kararname 23/1/2017 tarihli ve 29957 sayılı Resmî Gazete'deyayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Anılan KHK'da, 667 sayılı KHK'nın 3. maddesiuyarınca başvurucu gibi meslekten çıkarılan yargı mensupları ile ilgilidüzenlemelere de yer verilmiştir.

IV. İLGİLİ HUKUK

A. İlgili Mevzuat

16. Anayasa’nın “Hâkimler veSavcılar Yüksek Kurulu” kenar başlıklı 159. maddesinin onuncufıkrası şöyledir:

"Kurulun meslekten çıkarma cezasınailişkin olanlar dışındaki kararlarına karşı yargı mercilerinebaşvurulamaz."

17. 11/12/2010 tarihli ve 6087 sayılı Hâkimler ve SavcılarYüksek Kurulu Kanunu’nun “Yeniden inceleme,itiraz ve yargı yolu” kenar başlıklı 33. maddesinin (5) numaralıfıkrası şöyledir:

"Genel Kurulun veya dairelerin, meslektençıkarma cezasına ilişkin kesinleşmiş kararlarına karşı yargı mercilerinebaşvurulabilir; diğer kararları yargı denetimi dışındadır. Meslekten çıkarmakararlarına karşı açılan iptal davaları ilk derece mahkemesi olarak Danıştayda görülür. Bu davalar, acele işlerdensayılır."

18. 667 sayılı KHK'nın “Yargımensupları ile bu meslekten sayılanlara ilişkin tedbirler” kenarbaşlıklı 3. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:

"Terör örgütlerine veya Milli GüvenlikKurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilenyapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakıyahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen ... hâkim ve savcılar hakkındaHâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Genel Kurulunca ve Sayıştay meslekmensupları hakkında Sayıştay Başkanının başkanlığında, başkan yardımcıları ileSayıştay Başkanı tarafından belirlenecek bir daire başkanı ve bir üyeden oluşankomisyonca meslekte kalmalarının uygun olmadığına ve meslekten çıkarılmalarınakarar verilir..."

19. 685 sayılı KHK'nın “Yargıdenetimi” kenar başlıklı 11. maddesinin (2) numaralı fıkrasışöyledir:

"22/7/2016 tarihli ve667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun HükmündeKararnamenin 3 üncü maddesinin birinci fıkrası ile 18/10/2016 tarihli ve 6749sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun HükmündeKararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanunun 3 üncü maddesininbirinci fıkrası kapsamında meslekte kalmalarının uygun olmadığına ve meslektençıkarılmalarına karar verilenler, kararın kesinleşmesinden itibaren altmış gün içindeilk derece mahkemesi olarak Danıştaya davaaçabilir."

20. 685 sayılı KHK'nın “Geçişhükümleri” kenar başlıklı geçici 1. maddesinin (4) numaralışöyledir:

"Bu Kanun Hükmünde Kararnameninyayımlandığı tarihten önce 667 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 3 üncü maddesinin birinci fıkrası ile 6749 sayılı Kanunun 3üncü maddesinin birinci fıkrası kapsamında meslekte kalmalarının uygunolmadığına ve meslekten çıkarılmalarına karar verilenler, bu Kanun HükmündeKararnamenin yayımlandığı tarihten itibaren altmış gün içinde 11 inci maddeninikinci fıkrasında yer alan hükümlere göre dava açabilir. Bu kapsamda idaremahkemelerinde derdest olan davalar Danıştayagönderilir. Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin yayımlandığı tarihten önce açılmışolup da karar verilen dosyalarda da bu fıkra hükümleri uygulanır."

B. Danıştay İçtihadı

21. Danıştay 5. Dairesinin 4/10/2016tarihli ve E.2016/8196, K.2016/4066 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:

"T.C. Anayasasının 139. maddesinde "Hâkimler ve savcılar azlolunamaz, (...) Meslektençıkarılmayı gerektiren bir suçtan dolayı hüküm giymiş olanlar, (...) veyameslekte kalmalarının uygun olmadığına karar verilenler hakkındakanundaki istisnalar saklıdır." hükmüne, 159. maddesinin 8. fıkrasında,"Kurul, ( ... ) meslekte kalmaları uygungörülmeyenler hakkında karar verme, disiplin cezası verme, görevdenuzaklaştırma işlemlerini yapar; (... ) ." hükmüne ve10. fıkrasında ise"Kurulun meslekten çıkarma cezasınailişkin olanlar dışındaki kararlarına karşı yargı mercilerine başvurulamaz."hükmüne yer verilmiştir.

Görüldüğü üzere, Anayasa, hakimve savcıların görevlerinin sona ermesi sonucunu doğuran işlemleri disiplincezaları vemeslekte kalmalarının uygun olmadığıyolunda verilen kararlar olarak ikiye ayırmış, bunlardan sadece bir disiplincezası olan meslekten çıkarma cezasına karşı yargı yolunu açık tutmuştur.

(...)

Buna göre KHK’nın3. ve 4. maddelerinde öngörülen meslekten veya kamu görevinden çıkarma; adlisuç veya disiplin suçu işlenmesi karşılığında uygulanan yaptırımlardan farklıolarak terör örgütleri ile milli güvenliğe karşı faaliyettebulunduğu kabul edilen diğer yapıların kamu kurum ve kuruluşlarındaki varlığınıortadan kaldırmayı amaçlayan, geçici olmayan ve nihai sonuç doğuran “olağanüstü tedbir” niteliğindedir.

Bu durumda, davacı hakkındaki, Hâkimler veSavcılar Yüksek Kurulu Genel Kurulu'nun 24.08.2016 tarih ve 2016/426 sayılıkararının disiplin suçu işlenmesikarşılığında uygulanan ve yargı denetimine tabi bir disiplin cezası olanmeslekten çıkarma cezası niteliğinde olmadığı dikkatealındığında,6087 sayılı Kanunun yukarıda yer verilen 33. maddesi'ndeyer alan hüküm uyarınca, ilk derece mahkemesiolarak Danıştay'da görülebilecek bir uyuşmazlık bulunmadığından,çözümünde idari yargıda genel görevli yargıyeri olanidare mahkemelerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır." (VurgulamalarDanıştay tarafından yapılmıştır).

V. İNCELEME VE GEREKÇE

22. Mahkemenin 16/2/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

23. Başvurucu, meslekte kalmasının uygun olmadığına ve meslektençıkarılmasına ilişkin karara karşı gidilebilecek bir yargı yolu bulunmamasınedeniyle mahkemeye erişim hakkı ile kanunla kurulmuş bağımsız ve tarafsızmahkemede yargılanma hakkının; kesin hükümle mahkûm edilmeden FETÖ/PDY örgütüile iltisak ve irtibatı sabit görülmesi nedeniyle masumiyet karinesinin ihraçkararında şahsileştirme yapılmaması, her hâkim yönünden kararda ayrı gerekçeyeyer verilmemesi, bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemeyecek olması, avukatdahi olamaması, emeklilik hakkının elinden alınması ve bu kararın hukuka aykırıolarak birçok hukuki sonuç doğurması nedenleriyle adil yargılanma hakkınındiğer güvencelerinin; kamu hizmetlerine girme, çalışma, sosyal güvenlik vemülkiyet haklarının, suçların ve cezaların kanuniliği ilkesinin ve kötü muameleyasağının; silah ruhsatının iptal edilmesi, ihraç kararı kesinleşmediği hâldemaaşının bir dönem ödenmemesi nedenleriyle maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirmehakkının; terör örgütü üyesi ilan edilmesi, hâkim kararı olmadan elde edilmişdelillerle karar verilmesi, adil bir yargılama yapılmadan meslekten çıkarılmasıve yeniden inceleme talebi kabul edilenlerle kendisi arasında eşitdavranılmaması nedenleriyle özel hayata ve aile hayatına saygı hakkının veayrımcılık yasağının ihlal edildiğini ileri sürmüş; ihlallerin ortadankaldırılması ve tazminat taleplerinde bulunmuştur.

B. Değerlendirme

24. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü fıkrasının son cümlesi şöyledir:

"Başvuruda bulunabilmek için olağan kanunyollarının tüketilmiş olması şarttır."

25. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un "Bireysel başvuru hakkı" kenar başlıklı 45.maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

"İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem,eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarınıntamamının bireysel başvuru yapılmadan önce tüketilmiş olması gerekir."

26. Anılan Anayasa ve Kanun hükümlerine göre bireysel başvuruyoluyla Anayasa Mahkemesine başvurabilmek için olağan başvuru yollarınıntüketilmiş olması gerekir. Temel hak ve özgürlüklere saygı, devletin tümorganlarının anayasal ödevi olup bu ödevin ihmal edilmesi nedeniyle ortaya çıkanhak ihlallerinin düzeltilmesi idari ve yargısal makamların görevidir. Bunedenle temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildiği iddialarının öncelikle derecemahkemeleri önünde ileri sürülmesi, bu makamlar tarafından değerlendirilmesi vebir çözüme kavuşturulması esastır (Ayşe Zıraman ve Cennet Yeşilyurt, B. No: 2012/403,26/3/2013, § 16).

27. Bu nedenle Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, iddiaedilen hak ihlallerinin derece mahkemelerince düzeltilmemesi hâlindebaşvurulabilecek ikincil nitelikte bir başvuru yoludur. Bireysel başvuruyolunun ikincil niteliği gereği Anayasa Mahkemesine bireysel başvurudabulunabilmek için öncelikle olağan kanun yollarının tüketilmesi zorunludur. Builke uyarınca başvurucunun şikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yargısalmercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip olduğu bilgi vekanıtlarını zamanında bu makamlara sunması, aynı zamanda bu süreçte dava vebaşvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermiş olması gerekir (Ayşe Zıraman ve CennetYeşilyurt, § 17).

28. 685 sayılı KHK’da; 667 sayılı KHK’nın 3. maddesinin (1)numaralı fıkrası kapsamında meslekte kalmalarının uygun olmadığına ve meslektençıkarılmalarına karar verilenlerin kararın kesinleşmesinden itibaren altmış güniçinde ilk derece mahkemesi olarak Danıştaya davaaçabilecekleri ve bu kişilerden daha önce dava açmış olanların idaremahkemelerinde derdest olan veya karar verilen dosyalarının Danıştayagönderileceği hükme bağlanmıştır. Böylelikle667 sayılı KHK'nın 3. maddesikapsamında meslekten çıkarılan yargı mensuplarının bu karara karşı Danıştaya dava açabilecekleri açıkça belirtilmiş ve anılanuyuşmazlıkların çözümünde idari yargıda hangi yargı yerinin görevli olduğunayönelik uygulamada yaşanan tereddütler giderilmiştir. Daha önce dava açanlaryönünden de geçiş hükümleri ihdas edilmiştir.

29. Buna göre 685 sayılı KHK'da belirginleştirilen dava yolununbaşvurucunun durumuna uygun telafi kabiliyetini haiz etkili bir yargı yoluolduğu ve bu olağan başvuru yolu tüketilmeden başvurunun incelenmesininbireysel başvurunun "ikincil niteliği" ile bağdaşmadığı sonucunavarılmıştır.

30. Açıklanan nedenlerle başvurunun başvuru yollarının tüketilmemiş olması nedeniyle kabuledilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Başvurunun başvuruyollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA16/2/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Full & Egal Universal Law Academy