TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
HAKAN CEYLAN BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/15918)
Karar Tarihi: 10/1/2018
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Burhan ÜSTÜN
Üyeler
:
Nuri NECİPOĞLU
Kadir ÖZKAYA
Rıdvan GÜLEÇ
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Raportör
:
Volkan SEVTEKİN
Başvurucu
:
Hakan CEYLAN
Vekili
:
Av. Devrim BİÇEN
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, tüketici hakem heyetine yaptığı şikâyetin kabuledilmesine rağmen lehine vekâlet ücreti verilmemesi ve bu konuda TüketiciMahkemesine açtığı itiraz davasının reddedilmesi nedeniyle adil yargılamahakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvurular 1/10/2014 ve 23/10/2014 tarihlerinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Başvurucunun 2014/16914 ve 2014/17271 sayılı bireysel başvurudosyaları konu yönünden hukuki irtibat nedeniyle 2014/15918 sayılı dosyaüzerinde birleştirilmesine karar verilmiştir.
6. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
7. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş bildirmemiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylarözetle şöyledir:
9. Başvurucu aynı banka şubesinden farklı tarihlerde kullandığıtüketici kredileri nedeniyle 781,05 TL "kredi tahsis ve değerlendirme,kredi masrafı", 100 TL "dosya masrafı" ve 200 TL "krediistihbarat ücreti" adları altında kendisinden tahsil edilen tutarlarıniadesi için 17/4/2014 tarihinde üç ayrı şikâyet dilekçesiyle Sur KaymakamlığıTüketici Sorunları Hakem Heyetine (Heyet) başvurmuştur.
10. Heyet, 12/5/2014 tarihli ve 1072607, 1072670 ve 1072555sayılı kararları ile başvurucunun haklılığını tespit ederek şikâyetlere konumasraf ve ücretlerin başvurucuya iadesine karar vermiştir. Başvurucunun her birşikâyet yönünden 250 TL vekâlet ücreti talebi ise yargı mercii olmadığı vevekâlet ücretine hükmetme konusunda kanunla verilmiş bir yetki ve görevinin de bulunmadığıgerekçeleriyle kabul edilmemiştir.
11. Başvurucu, şikâyetlerinin kabul edilmesine rağmen vekâletücreti talebi hakkında verilen olumsuz Heyet kararlarına karşı Diyarbakır 4.Asliye (Tüketici) Hukuk Mahkemesi (Mahkeme) nezdinde 17/6/2014 tarihindeitirazlarda bulunmuştur.
12. Mahkeme 3/9/2014 tarihli kararı ile "kredi istihbaratücreti" hakkındaki Heyet kararına karşı vekâlet ücreti yönünden açılandavanın reddine kesin olarak karar vermiştir. Kararın gerekçesi şu şekildedir:
"Tüm dosya kapsamı hepbirlikte ele alınıp değerlendirildiğinde; Davacının tüketici sorunları hakemheyetine yapmış olduğu başvurunun kabulüne karar verildiği davacı lehinevekalet ücretine hükmedilmediği Barolar Birliği tarafından belirlenen avukatlıkasgari ücret tarifesindeki belirlenen vekalet ücretlerinin yasal dayanağınınolması gerektiği, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinde belirlenen Tüketici HakemHeyeti nezdinde takip edilecek işler için belirlenmiş olan vekalet ücretininavukatların müvekkilinden talep edebileceğine ilişkin bir düzenleme olduğu,hakem heyetinin davacı lehine vekalet ücretine hükmetmesine yönelik birdüzenleme olmadığı bu hali ile tüketici hakem heyetinin vekalet ücretinehükmetmemiş olmasının usul ve yasaya uygun olduğu anlaşılarak davanın reddine kararveril(miştir)."
13. Mahkeme 1/10/2014 tarihli kararlarında ise "kreditahsis ve değerlendirme, kredi masrafı" ile "dosya masrafı"hakkındaki Heyet kararlarına karşı vekâlet ücreti yönünden açılan davalarınayrı ayrı reddine kesin olarak karar vermiştir. Kararların gerekçelerişöyledir:
"Tüm dosya kapsamı hepbirlikte ele alınıp değerlendirildiğinde; davacının tüketici sorunları hakemheyetine yapmış olduğu başvurunun kabulüne karar verildiği davacı lehinevekalet ücretine hükmedilmediği Barolar Birliği tarafından belirlenen avukatlıkasgari ücret tarifesindeki belirlenen vekalet ücretlerinin yasal dayanağınınolması gerektiği, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinde belirlenen Tüketici HakemHeyeti nezdinde takip edilecek işler için belirlenmiş olan vekalet ücretininavukatların müvekkilinden talep edebileceğine ilişkin bir düzenleme olduğu,hakem heyetinin davacı lehine vekalet ücretine hükmetmesine yönelik birdüzenleme olmadığı, dava tarihinden sonrayürürlüğe giren 6552 sayılı yasanın 140. maddesi ile 6502 sayılı yasanın 70/1.maddesine “Tüketici hakem heyetlerince vekâlet ücreti ödenmesine kararverilemez.” hükmünün getirildiği, bu hali ile tüketici hakemheyetinin vekalet ücretine hükmetmemiş olmasının usul ve yasaya uygun olduğuanlaşılarak davanın reddine karar veril(miştir)."
14. Başvurular, kararların tefhimlerinden itibaren 1/10/2014 vediğer iki başvuruda 23/10/2014 tarihlerinde yasal süre içerisinde yapılmıştır.
IV. İLGİLİ HUKUK
A. Kanun Hükümleri
15. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk MuhakemeleriKanunu'nun 323. maddesi şöyledir:
“1) Yargılama giderleri şunlardır:
...
ğ) Vekille takip edilen davalarda kanun gereğince takdir olunacakvekâlet ücreti.
...”
16. 6100 sayılı Kanun’un 332. maddesi şöyledir:
“(1) Yargılama giderlerine, mahkemece resen hükmedilir..."
17. Uyuşmazlığa konu olay tarihi itibarıyla yürürlükte olan23/2/1995 tarihli ve 4077 sayılı mülga Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 4822 sayılı Kanun ile değiştirilen 22.maddesinin beşinci fıkrası şöyledir:
“...
Değeri beşyüz milyonliranın altında bulunan uyuşmazlıklarda tüketici sorunları hakem heyetlerinebaşvuru zorunludur. Bu uyuşmazlıklarda heyetin vereceği kararlar taraflarıbağlar. Bu kararlar İcra ve İflas Kanununun ilamların yerine getirilmesihakkındaki hükümlerine göre yerine getirilir. Taraflar bu kararlara karşı onbeş gün içinde tüketici mahkemesine itiraz edebilirler.İtiraz, tüketici sorunları hakem heyeti kararının icrasını durdurmaz. Ancak,talep edilmesi şartıyla hakim, tüketici sorunları hakem heyeti kararınınicrasını tedbir yoluyla durdurabilir. Tüketici sorunları hakem heyetikararlarına karşı yapılan itiraz üzerine tüketici mahkemesinin vereceği kararkesindir.
...”
18. 7/11/2013 tarihli ve 6502 sayılı Tüketicinin KorunmasıHakkında Kanun'un "Karar ve kararaitiraz" kenar başlıklı 70. maddesinin ilgili kısımlarışöyledir:
"(1) İl ve ilçe tüketicihakem heyetinin verdiği kararlar tarafları bağlar. (Ek cümle: 10/9/2014 - 6552/140 md.)Tüketici hakem heyetlerince vekâlet ücreti ödenmesine karar verilemez.
...
(5) Tüketici hakem heyeti kararlarına karşıyapılan itiraz üzerine tüketici mahkemesinin vereceği karar kesindir.
..."
19. 6502 sayılı Kanun’un 86. maddesinin birinci fıkrasışöyledir:
"23/2/1995 tarihli ve 4077 sayılıTüketicinin Korunması Hakkında Kanun yürürlükten kaldırılmıştır. Diğermevzuatta Tüketicinin Korunması Hakkında Kanuna yapılan atıflar bu Kanunayapılmış sayılır."
20. 6502 sayılı Kanun'un 87. maddesi şöyledir:
"Bu Kanun yayımı tarihinden itibaren altıay sonra yürürlüğe girer."
B. Tarife Hükümleri
21. 28/12/2013 tarihli ve 28865 sayılı Resmî Gazete'deyayımlanarak yürürlüğe giren (Karar tarihinde yürürlükte bulunan) AvukatlıkAsgari Ücret Tarifesi'nin ekli çizelgesinin birincikısım ikinci bölümünün "İş Takibi Konusundaki Hukuki Yardımlarda ÖdenecekÜcret" başlıklı altıncı sırası şöyledir:
"6. İl ve ilçe tüketici hakem heyetlerinezdinde sunulacak hizmetlerde, hizmete konu işin değerinin % 12’sinden aşağıolmamak üzere. Ancak hizmete konu işin değeri maktu ücretin altında ise hizmetekonu işin değeri kadar avukatlık ücretinehükmedilir. 250,00 TL"
22. 31/12/2014 tarihli ve 29222 sayılı Resmî Gazete'deyayımlanarak yürürlüğe giren (6502 sayılı Kanun'un 70. maddesinde yapılankanuni düzenleme sonrası) Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nin "Tüketici hakem heyetleri ve tüketicimahkemelerinde ücret" kenar başlıklı 12. maddesi şöyledir:
" (1) Tüketici hakem heyetlerinintüketici lehine verdiği kararlara karşı açılan itiraz davalarında, kararıniptali durumunda tüketici aleyhine, avukatlık asgari ücret tarifesine göre nisbi tarife üzerinden vekâlet ücretine hükmedilir.
(2) İş bu tarifenin Birinci Kısım İkinci Bölümününtüketici hakem heyetlerine ilişkin kuralı, tüketici hakem heyetlerinde avukataracılığı ile takip edilen işlerde, avukat ile müvekkili arasında çıkabilecekuyuşmazlıkların Avukatlık Kanununun 164. maddesinin 4. fıkrası uyarıncaçözülmesine ilişkindir."
23. Anılan tarifenin ekli çizelgesinin birinci kısım ikincibölümünün "İş Takibi Konusundaki Hukuki Yardımlarda Ödenecek Ücret"başlıklı altıncı sırası şöyledir:
"6. İl ve ilçe tüketici hakem heyetlerinezdinde sunulacak hizmetlerde, hizmete konu işin değerinin % 12’sinden aşağıolmamak üzere. Ancak hizmete konu işin değeri maktu ücretin altında ise hizmetekonu işin değeri kadar 250,00 TL "
V. İNCELEME VE GEREKÇE
24. Mahkemenin 10/1/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
25. Başvurucu, kullandığı tüketici kredileri nedeniylekendisinden tahsil edilen masraf ve ücretlerin iadesi taleplerinin kabuledilmesine rağmen Heyet tarafından lehine vekâlet ücretine hükmedilmemesinedeniyle Tüketici Mahkemesine açtığı itiraz davasının mevzuat hükümlerininyanlış yorumlanması sonucu reddedildiğini belirterek Anayasa'nın 2., 10., 18.,35., 36. ve 172. maddelerinde düzenlenen ilke ve hakların ihlal edildiğiniileri sürmüştür.
B. Değerlendirme
26. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılanhukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifinikendisi takdir eder (Tahir Canan,B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun şikâyetinin özü, Heyettarafından lehine karar verilmesine rağmen vekâlet ücretine hükmedilmeyerekAvukatlık Asgari Ücret Tarifesi hükümlerinin hatalı şekilde yorumlamasınailişkin olduğundan iddia yargılamanın sonucuna yönelik olarakdeğerlendirilmiştir.
27. Vekâlet ücreti yargılama gideri olup bununla davacı veyadavalının o dava nedeniyle aldıkları hukuki yardım karşılığında avukataödedikleri ücretin telafisi amaçlanmaktadır. Bu nedenle kendisini avukatlatemsil ettiren kişinin o davada haklı çıkması durumunda, bu kişi lehine vekâletücretine hükmedilmesi gerekmektedir. Haklı çıkan taraf lehine hükmedilecekvekâlet ücretinin miktarı avukatlık asgari ücret tarifesine görebelirlenmektedir (AYM, E.2013/95, K.2014/176, 13/11/2014).
28. Anayasa’nın 141. maddesinde belirtildiği üzere davaların enaz giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması yargının görevidir. Bu görevin ağır iş yükü altında yerinegetirilmesi zorlaştıkça, uyuşmazlıkların çözümü için alternatif yöntemlerinyaşama geçirilmesi, yargıya ilişkin anayasal kuralların etkililiğininsağlanması bakımından gerekli görülebilir. Bu nedenle taraflara görevli veyetkili mahkemeye başvurmadan önce belli değerin altındaki uyuşmazlığı kısasürede çözmek üzere tüketici sorunları hakem heyetlerine başvurma yükümlülüğügetirilmiş, ancak bu aşamadan sonra kararı benimsemeyen tarafa yargı yolu açıktutulmuştur. Buna göre tüketici sorunları hakem heyetlerinin, yargı işleviyerine getiren bir kurul olarak düzenlenmedikleri anlaşılmaktadır (AYM,E.2006/78, K.2008/84, 20/3/2008).
29. Diğer yandan, 28/12/2013 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Avukatlık AsgariÜcret Tarifesinin (Tarife) birinci kısım ikinci bölüm 6. maddesinin sonunda yeralan "...avukatlık ücretinehükmedilir." ibaresinin iptali istemiyle açılan davada, hakemheyetlerinin yargısal bir mercii olmadığı, bu nedenle çözüme kavuşturduklarıuyuşmazlıklarda vekâlet ücretine hükmedemeyecekleri, bu konuda üst hukuknormlarında da herhangi bir hüküm bulunmadığı belirtilerek anılan ibareninyürütmesinin durdurulmasına karar verilmiştir (Danıştay 8. Dairesi,E.2014/1419, 4/7/2014).
30. Anayasa’nın 148. maddesinin dördüncü fıkrasında, kanunyolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel başvurudaincelenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde davakonusu yapılmış maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerindeğerlendirilmesi, hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ileuyuşmazlıkla ilgili varılan sonucun adil olup olmaması bireysel başvuru konusuolamaz. Ancak bireysel başvuru kapsamındaki hak ve özgürlüklere müdahale teşkileden, bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlikiçeren yorum, uygulama ve sonuçlar Anayasa Mahkemesinin denetim yetkisikapsamındadır (Ahmet Sağlam, B.No: 2013/3351, 18/9/2013, § 42).
31. Somut olayda başvurucunun ihlal iddiasına gerekçe gösterdiğimaddi zararını, bir başka ifadeyle her bir şikâyet nedeniyle 250 TL vekâletücreti talebine ilişkin itirazını karar tarihinde yürürlükte bulunan tarifehükmüne dayandırdığı (bkz. § 21) anlaşılmaktadır. Mahkeme, başvurucununitirazını tarifede belirtilen vekâlet ücretinin yasal dayanağının olmaması vedüzenlemenin avukat ile müvekkil arasındaki iç ilişkiye yönelik olduğugerekçesiyle reddetmiştir. Başvurucu ayrıca benzer bir itiraz davasında ilgilimevzuat değerlendirilerek avukat marifetiyle başvuru yapan ve haklılığı tespitedilen tüketici yararına hakem heyetinde vekâlet ücretine hükmedilmesine kararverildiğini dile getirmiştir. Açık bir kanun hükmü bulunmayan ve ilgili tarifehükmünün uygulanmasına ilişkin içtihadın henüz yerleşik hâle gelmediği biraşamada, o hükmün (tarifenin) yargı organlarınca farklı biçimlerdeyorumlanabilmesi hukukun doğası gereğidir.
32. Nitekim, tüketici hakem heyetlerin vekâlet ücretine hükmediphükmedemeyecekleri konusunda tarife nedeniyle uygulamada ortaya çıkantereddütler Danıştay kararına (bkz. § 29) konu olmuştur. Anılan karar sonrası6502 sayılı Kanun'a eklenen "Tüketici hakem heyetlerince vekâlet ücretiödenmesine karar verilemez." hükmü ile konu açık bir şekilde düzenlenmiştir.Yine bu doğrultuda tarifede değişikliğe gidilmiştir (bkz.§ 22, 23).
33. Yapılan tespitler ışığında, Mahkemenin gerekçesi vebaşvurucunun iddiaları incelendiğinde iddiaların özünün hukuk kurallarınınyorumlanması ve uygulanmasında isabet olmadığına ve esas itibarıylayargılamanın sonucuna ilişkin olduğu görülmektedir.
34. Açıklanan nedenlerle başvurucunun iddiasının kanun yolundagözetilmesi gereken hususlara ilişkin olduğu, derece mahkemesi kararlarınınaçık bir keyfîlik veya bariz takdir hatası daiçermediği anlaşıldığından başvurunun diğer kabul edilebilirlik şartlarıyönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktanyoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesigerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurunun açıkçadayanaktan yoksun olması nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA10/1/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.