TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
HALİL ÖZTUNÇ VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası:2014/8651)
Karar Tarihi: 22/6/2017
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Burhan ÜSTÜN
Üyeler
:
Nuri NECİPOĞLU
Kadir ÖZKAYA
Rıdvan GÜLEÇ
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Raportör Yrd.
:
İsmail Emrah PERDECİOĞLU
Başvurucular
:
1. Halil ÖZTUNÇ
2. Abdulhadi COŞKUN
3. Hüseyin Fehmi ELGİN
Vekili
:
Av. Vedat Mutlu ÖZEVİN
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru; kamu kurum ve kuruluşları aleyhine verilmiş,ekonomik değere ilişkin ve icra edilebilir bir yargı kararının uzun süre icraedilmemesi, kamulaştırmasız el atmadan kaynaklanan tazminat davası sonundahükmedilen bedelin yetersiz olması ve yargılamanın makul sürede sonuçlanmamasınedenleriyle adil yargılanma hakkı ile mülkiyet hakkının ihlal edildiğiiddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 5/6/2014 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığınagönderilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgiliolaylar özetle şöyledir:
8. Başvurucular Halil Öztunç ve AbdulhadiCoşkun tarafından 7/9/2006 tarihinde Batman 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde,başvurucu Hüseyin Fehmi Elgin tarafından da 30/11/2007 tarihinde Batman 2.Asliye Hukuk Mahkemesinde Batman Belediye Başkanlığı aleyhine açılankamulaştırmasız el atma nedeniyle tazminat davaları birleştirilerek yargılamayaBatman 1.Asliye Hukuk Mahkemesinde devam edilmiştir.
9. Yargılama sürecinde İlk Derece Mahkemesince verilen kararlarYargıtay 5. Hukuk Dairesi tarafından üç kez bozulmuş; son olarak 20/4/2011tarihli bozma ilamının ardından Batman 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 22/2/2012tarihli ve E.2011/367, K.2012/143 sayılı kararı ile dava konusu taşınmaz içinel atma tazminatı olarak 343.260,54 TL bedel tespit edilmekle birlikte davatalepleri uyarınca fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla başvurucular lehinetoplam 165.867,63 TL tazminatın dava tarihlerinden itibaren işletilecek yasalfaizi ile birlikte davalı idareden tahsiline hükmedilmiştir.
10. Anılan karar Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 9/7/2012 tarihlive E.2012/11060, K.2012/15454 sayılı ilamı ile düzeltilerek onanmıştır.
11. Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin düzelterek onama ilamıbaşvuruculara 3/8/2012 tarihinde tebliğ edilmiş, taraflarca karar düzeltmeisteminde bulunulmaması üzerine İlk Derece Mahkemesi kararı 7/9/2012 tarihindekesinleşmiş ve yargılama süreci sona ermiştir.
12. Başvurucular, lehlerine hükmedilen tazminatları tahsiledebilmek amacıyla Batman 1. İcra Dairesinin E.2012/7325 sıra sayılı dosyasındaicra takibi başlatmışlardır.
13. Diğer taraftan başvurucular ayrıca 26/3/2013 tarihinde Batman3. Asliye Hukuk Mahkemesinde Batman Belediye Başkanlığı aleyhine dava açarakBatman 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin yukarıda özetlenen E.2011/367 ve K.2012/143sayılı dosyası kapsamında fazlaya ilişkin saklı kalan bedelin davalı idaredentahsilini talep etmişlerdir.
14. Yargılama sonunda Batman 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin18/6/2013 tarihli ve E.2013/183, K.2013/352 sayılı kararı ile toplam 183.000TL'nin ilk dava tarihlerinden itibaren işletilecek yasal faizleri ile birliktebaşvuruculara ödenmesine hükmedilmiş; bu karar Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin19/3/2014 tarihli ve E.2013/24484, K.2014/7508 sayılı ilamı ile başvurucularlehine hükmedilen bedelin toplam 177.392,90 TL olarak düzeltilmesi suretiyleonanmıştır.
15. Karar düzeltme istemi de aynı Dairenin 3/11/2014 tarihli veE.2014/16237, K.2014/24694 sayılı ilamı ile onanmış ve yargılama süreci sonaermiştir.
16. Başvurucular lehlerine hükmedilen bedeli tahsil edebilmekamacıyla Batman 2. İcra Dairesinin E.2013/7406 Sıra sayılı dosyasında icratakibi başlatmışlardır.
17. Başvurucular Batman 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin yukarıdaözetlenen E.2011/367, K.2012/15454 sayılı dava dosyası kapsamında yargılamanınmakul sürede sonuçlanmadığını ileri sürerek Adalet Bakanlığı İnsan HaklarıTazminat Komisyonuna (Komisyon) müracaat etmişler, yapılan değerlendirmesonucunda 15/12/2014 tarihli ve 2014/2677 numaralı kararla başvurucular lehine3.600 TL manevi tazminata hükmedilmiştir.
18. Batman Belediye Başkanlığı 21/12/2016 tarihinde AnayasaMahkemesine sunduğu dilekçe ile Batman 1. İcra Dairesinin E.2012/7325 sırasayılı dosyası kapsamında borcun en son 18/7/2014 tarihinde gerçekleşen ödemeile Batman 2. İcra Dairesinin E.2013/7406 sayılı dosyası kapsamında borcun enson 22/5/2015 tarihindegerçekleşen ödeme ile tamamen sonaerdiğini bildirmiştir.
19. Başvurucular ise 3/2/2017 tarihinde Anayasa Mahkemesinesundukları dilekçe ile ilgili idarenin belirttiği tarihlerde alacaklarınödendiğini beyan etmişler ayrıca Batman 1. Asliye Hukuk MahkemesininE.2011/367, K.2012/15454 sayılı dava dosyası kapsamında, Komisyona müracaatetmeleri sonucu makul sürede yargılanma haklarının ihlal edilmesi nedeniylelehlerine tazminata hükmedildiğinden bahsetmeksizin yargılamanın makul süredesonuçlanmadığına ilişkin şikâyetlerini yinelemişlerdir.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
20. Mahkemenin 22/6/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Adli Yardım Talebi Yönünden
21. Başvurucular,bireysel başvuru harç ve masraflarını karşılama imkânlarının bulunmadığınıbelirterek adli yardım talebinde bulunmuşlardır.
22. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 49. maddesinin (7) numaralıfıkrası gereği adli yardım talepleri hakkında, bireysel başvrununniteliğine uygun düştüğü oranda 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı HukukMuhakemeleri Kanunu’nun 334 ila 340. maddeleri uygulanır.
23. 6100 sayılı Kanun'un 334. maddesinin (1) numaralı fıkrasıgereği adli yardım talebinin kabul edilebilmesi için başvurucunun; kendisininve ailesinin geçimini önemli ölçüde güçleştirmeksizin gereken yargılamagiderlerini ödeme gücünden kısmen veya tamamen yoksun olması, ikinci olarak dataleplerinin dayanaksız olmaması gerekmektedir (Mehmet Şerif Ay, B. No: 2012/1181, 17/9/2013, § 23).
24. Somut olayda başvurucuların başvuru giderlerinikarşılayabilecek kadar gelirleri, adına kayıtlı araçları veya taşınmaz mallarıolmadığı, geçimlerini önemli ölçüde güçleştirmeksizin yargılama giderleriniödeme gücünden yoksun oldukları, sundukları belgelerden ve Ulusal Yargı AğıBilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla temin edilen bilgilerden tespit edilmiştir.Ayrıca başvurucuların taleplerinin dayanaktan yoksun olmadığı anlaşılmıştır.
25. Açıklanan nedenlerle başvurucuların adli yardım talebininkabulüne karar verilmesi gerekir.
B. Değerlendirme
26. Başvurucular, Batman 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde açtıklarıkamulaştırmasız el atmadan kaynaklanan tazminat davasının makul süredesonuçlanmadığını, yargılama sonunda hükmedilen tazminatın düşük olduğunu, sözkonusu tazminatın geç ödendiğini belirterek adil yargılanma haklarının ihlaledildiğini ileri sürmüşlerdir.
27. 6216 sayılı Kanun'un 51. maddesi şöyledir:
"Bireyselbaşvuru hakkını açıkça kötüye kullandığı tespit edilen başvurucular aleyhine,yargılama giderlerinin dışında, ayrıca ikibin TürkLirasından fazla olmamak üzere disiplin para cezasına hükmedilebilir."
28. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün(İçtüzük) 83. maddesi şöyledir:
“Başvurucunun istismar edici, yanıltıcı ve benzeri niteliktekidavranışlarıyla bireysel başvuru hakkını açıkça kötüye kullandığının tespitedilmesi hâlinde başvuru reddedilir ve yargılama giderleri dışında, ilgilinin ikibin Türk Lirasından fazla olmamak üzere disiplin paracezasıyla cezalandırılmasına karar verilir.”
29. İlgili düzenlemeler vasıtasıyla genel hukuk teorisinde birkamu düzeni kuralı olarak ele alınan ve genel olarak bir hakkın açıkçaöngörüldüğü amaç dışında ve başkalarını zarara sokacak şekilde kullanılmasınınhukuk düzenince himaye edilmeyeceğini ifade eden hakkın kötüye kullanılmasınınbireysel başvuru alanında özel olarak ele alındığı görülmektedir. Bu bağlamdabireysel başvuru usulünün amacına açıkça aykırı olan ve Anayasa Mahkemesininbaşvuruyu gereği gibi değerlendirmesini engelleyen davranışların başvuruhakkının kötüye kullanılması olarak değerlendirilmesi mümkündür (Mehmet Güven Ulusoy, [GK], B. No:2013/1013, 2/7/2015, § 31; S.Ö.,B. No: 2013/7087, 18/9/2014, § 28).
30. Bu kapsamda özellikle Mahkemeyi yanıltmak amacıyla gerçekolmayan maddi vakıalara dayanılması veya bu nitelikte bilgi ve belge sunulması,başvurunun değerlendirilmesi noktasında esaslı olan bir unsur hakkında bilgiverilmemesi, başvurunun değerlendirilmesi sürecinde vuku bulan ve söz konusudeğerlendirmeyi etkileyecek nitelikte yeni ve önemli gelişmeler hakkındaMahkemenin bilgilendirilmemesi suretiyle başvuru hakkında doğru bir kanaatoluşturulmasının engellenmesi, medeni ve meşru eleştiri sınırları saklı kalmakkaydıyla bireysel başvuru amacıyla bağdaşmayacak surette hakaret, tehdit veyatahrik edici bir üslup kullanılması ile söz konusu başvuru yolu kapsamındaihlalin tespiti ile ihlal ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına ilişkin amaçlabağdaşmayacak surette içeriksiz bir başvuruda bulunulması durumunda başvuruhakkının kötüye kullanıldığı kabul edilebilecektir (Mehmet Güven Ulusoy, § 32; S.Ö.,§ 29).
31. Somut olayda başvurucuların Batman 1. Asliye HukukMahkemesinde açtıkları davayla ilgili olarak yargılamanın makul süredesonuçlanmaması nedeniyle 20/5/2014 tarihinde Komisyona başvurdukları veKomisyonun 15/12/2014 tarihinde verdiği kararla başvurucuların makul süredeyargılanma haklarının ihlal edilmesi nedeniyle başvurucular lehine -Avrupaİnsan Hakları Mahkemesinin uzun yargılama konusundaki yerleşik içtihadını da gözönüne alarak- 3.600 TL tutarında manevi tazminatahükmettiği görülmektedir. Başvurucuların ise Komisyona müracaatta bulunmalarıüzerine makul sürede yargılanma hakkının ihlal edilmesi nedeniyle lehlerinetazminata hükmedildiğine ilişkin Anayasa Mahkemesine herhangi bir bilgi vebelge sunmadıkları ayrıca takip ettikleri alacaklarına ilişkin güncel borçalacak bilgilerini Anayasa Mahkemesine bildirdikleri 3/2/2017 tarihlidilekçelerinde de Komisyonun kararına ilişkin herhangi bir bilgiye yervermedikleri anlaşılmaktadır (bkz. §§ 17, 19).
32. Bu durumda başvurucuların makul süreyi aşması nedeniyleşikâyet konusu yaptıkları davaya ilişkin olarak daha önce ihlalin giderimiimkânı sağlayan bir yola müracaat ettikleri ve lehlerine manevi tazminatahükmedildiği, bireysel başvurunun değerlendirilmesi noktasında esaslı bir unsurolan söz konusu müracaat ve giderim hakkında ise Anayasa Mahkemesininbilgilendirilmediği anlaşıldığından başvurucular tarafından başvuru hakkınınkötüye kullanıldığı kabul edilmelidir.
33. Açıklanan nedenlerle bireysel başvurunun değerlendirilmesinoktasında esaslı bir unsur hakkında Anayasa Mahkemesinin bilgilendirilmemişolduğu dikkate alınarak başvurunun başvuruhakkının kötüye kullanılması nedeniyle reddine karar verilmesigerekir.
34. Bu durumda başvurucuların Anayasa Mahkemesini yanıltıcınitelikte başvuru yapmaları nedeniyle 6216 sayılı Kanun'un 51. maddesi ve İçtüzük’ün 83. maddesi uyarınca aleyhlerine takdiren 1.000 TL disiplin para cezasına hükmedilmesigerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Adli yardım talebinin KABULÜNE,
B. Başvurunun başvuruhakkının kötüye kullanılması nedeniyle REDDİNE,
C. 6216 sayılı Kanun'un 51. maddesi ve Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 83. maddesi uyarınca başvurucuların ayrı ayrı1.000 TL disiplin para cezası ile CEZALANDIRILMALARINA,
D. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA22/6/2017tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.