TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
HALİL ERDOĞAN BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası:2014/7059)
Karar Tarihi: 7/6/2017
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Burhan ÜSTÜN
Üyeler
:
Nuri NECİPOĞLU
Kadir ÖZKAYA
Rıdvan GÜLEÇ
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Raportör Yrd.
:
İsmail Emrah PERDECİOĞLU
Başvurucu
:
Halil ERDOĞAN
Vekili
:
Av. Aydın ERDOĞAN
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru; kamu kurum ve kuruluşları aleyhine verilmiş,ekonomik değere ilişkin ve icra edilebilir bir yargı kararının uzun süre icraedilmemesi ve taşınmaza kamulaştırmasız olarak el atılması, kamulaştırmasız elatmadan kaynaklanan tazminat davası sonunda hükmedilen bedele kamu alacaklarıiçin öngörülen en yüksek faiz oranının uygulanmaması nedenleriyle adilyargılanma hakkı ile mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 22/5/2014 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına(Bakanlık) gönderilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgiliolaylar özetle şöyledir:
8. Başvurucular ve diğer bir kısım davacı tarafından 9/3/2004tarihinde Ankara 22. Asliye Hukuk Mahkemesinde Orta Doğu Teknik ÜniversitesiRektörlüğü aleyhine kamulaştırmasız el atma nedeniyle açılan tazminat davasında16/12/2010 tarihli karar ile tüm davacılar lehine 33.783.845 TL tazminatın davatarihinden itibaren işletilecek yasal faizi ile birlikte davalı idaredenalınarak başvuruculara ve diğer davacılara ödenmesine hükmedilmiş; İlk DereceMahkemesi kararı, Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 19/9/2011 tarihli ilamı ileonanmış; karar düzeltme istemi de aynı Dairenin 16/1/2012 tarihli ilamı ilereddedilmiş ve yargılama süreci sona ermiştir.
9. Başvurucu 19/12/2016 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunduğudilekçe ile İlk Derece Mahkemesince lehlerine hükmedilen tazminat içinkendisine kısmi ödemeler yapıldığını ancak alacağını tamamen tahsil edemediğinibildirmiştir.
10. İlgili idare 26/12/2016 tarihinde Anayasa Mahkemesinesunduğu dilekçe ile ilgili tazminata ilişkin kısmi ödemeler yapıldığını ancakhalen borcun tamamının ödenemediğini bildirmiştir.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
11. Mahkemenin 7/6/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Mahkemeye Erişim Hakkıve Mülkiyet Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İdddia
12. Başvurucu; ilgili idare aleyhine verilmiş, ekonomik değereilişkin ve icra edilebilir yargı kararının uzun süre icra edilmemesi nedeniylemahkemeye erişim hakkı ile mülkiyet hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
1. Kabul EdilebilirlikYönünden
13. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğinekarar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılanmahkemeye erişim hakkı ile mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianınkabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
2. Esas Yönünden
14. Kamu kurum ve kuruluşları aleyhine verilmiş, icra edilebilirbir yargı kararının hiç icra edilmemesi ya da icranın makul süre içindeyapılmaması, kararın verildiği yargılamada sağlanmış olan mahkemeye erişimhakkı dâhil adil yargılanma hakkı güvencelerini anlamsız hâle getirir.Dolayısıyla böyle bir durum mahkemeye erişim hakkının ihlali sonucunu doğurur (Kenan Yıldırım ve Turan Yıldırım, B. No:2013/711, 3/4/2014, §§ 37-54).
15. Öte yandan mahkeme kararına dayanan icra edilebilir biralacak, mülkiyet hakkı kapsamında korunan ekonomik bir değer ifade eder. Kamukurum ve kuruluşları aleyhine hükmedilmiş böyle bir alacağın hiç ödenmemesi yada ödenmesinin uzun sürmesi suretiyle oluşan belirsizlik, mülkiyet hakkınınihlaline neden olur (Kenan Yıldırım ve TuranYıldırım, §§ 55-75).
16. Anılan ilkelerve AnayasaMahkemesinin benzer başvurularda verdiği kararları dikkate alındığında somutolayda yukarıda belirtilen nitelikteki yargı kararının üzerinden yaklaşık 5 yıl4 aylık bir süre geçmesine karşın kısmen icra edilmiş olması nedeniylemahkemeye erişim hakkı ile mülkiyet hakkının ihlal edildiği sonucuna varmakgerekir.
17. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 36. maddesinde güvencealtına alınan mahkemeye erişim hakkı ile Anayasa’nın 35. maddesinde güvencealtına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
B. Diğer İhlal İddiaları
1. TaşınmazaKamulaştırmasız El Atılması İle Mahkemece HükmedilenTazminata Dava Tarihinden İtibaren Kamu Alacakları İçin Öngörülen En YüksekFaiz Oranı Uygulanmaması Nedenleriyle Mülkiyet Hakkının İhlal edildiğineİlişkin İddia
18. Başvurucu,taşınmazına kamulaştırma usullerine uyulmadan el atılması ve kamulaştırmasız elatmadan kaynaklanan tazminat davası sonunda hükmedilen bedele dava tarihindenitibaren kamu alacakları için öngörülen en yüksek faiz oranının uygulanmamasınedenleriyle mülkiyet hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
19. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşuve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un geçici 1. maddesinin (8) numaralıfıkrası uyarınca Anayasa Mahkemesinin zaman bakımından yetkisinin başlangıcı23/9/2012 tarihi olup bu tarihten sonra kesinleşen nihai işlem ve kararlaraleyhine yapılan bireysel başvurular incelenebilir (Zafer Öztürk, B. No: 2012/51, 25/12/2012, § 17).
20. Somut olayda başvurucu tarafından taşınmazınakamulaştırmasız olarak el atıldığı iddiasıyla 9/3/2004 tarihinde tazminatistemli dava açıldığı, yargılama süreci sonunda kamulaştırmasız el atmanınvarlığı kabul edilerek başvurucular lehine dava tarihinden itibaren yasal faiziile birlikte işletilecek tazminata hükmedildiği ve yargılamanın Yargıtay16/1/2012 tarihli karar düzeltme talebinin reddine ilişkin ilam ile sonaerdiği, dolayısıyla İlk Derece Mahkemesi kararının 23/9/2012 tarihinden öncekesinleştiği anlaşılmıştır.
21. Açıklanan gerekçeyle başvurunun bu kısmının diğer kabuledilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin zaman bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemezolduğuna karar verilmesi gerekir.
2. Mahkemece HükmedilenTazminata, Kesinleşme Tarihinden İtibaren Kamu Alacakları İçin Öngörülen En Yüksek Faiz Oranı Uygulanmamasınaİlişkin İddia
22. Başvurucu 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı KamulaştırmaKanunu'nun geçici 6. maddesinde kamulaştırmasız el atmadan doğan alacaklardataksitle ödeme hâlinde yasal faiz uygulanacağının hüküm altına alınmasınedeniyle mahkeme kararı ile lehlerine hükmedilen ve bugüne kadar kısım kısım ödenmekte olan tazminata kararın kesinleşmesindenitibaren yasal faiz işletildiğini oysa kamulaştırmadan doğan alacaklarda ödemesürecinde kamu alacaklarına uygulanan en yüksek faiz oranının dikkatealındığını, bu durumun eşitlik ilkesine aykırı olduğunu belirterek mülkiyethakkının ihlal edildiğini ileri sürmüş ve 2942 sayılı Kanun'un geçici 6.maddesinin yasal faiz ile ödemeye ilişkin hükmünün iptal edilmesini istemiştir.
23. Anayasa Mahkemesince başvurucuların şikâyetine benzerşikâyetlerin yer aldığı bireysel başvuru dosyalarında yapılan incelemelerde,Mahkeme kararlarının kesinleşmesinden itibaren hükmedilen tazminat bedellerinekamu alacakları için öngörülen en yüksek faiz oranının uygulanması gereğinin Yargıtayca 2011 yılından bu yana kabul edildiği ancakbaşvurucuların bu konudaki taleplerini öncelikle ve süresinde yetkili idari veadli mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip oldukları bilgive kanıtlarını zamanında bu makamlara sunmaları gerektiği, aksi hâlde şikâyetinbaşvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez bulunacağı hükümaltına alınmıştır (Nejat Sakaoğlu,B. No: 2013/9403, 14/10/2015, §§ 22-34; Nejdet Sakaoğlu ve diğerleri, B. No: 2013/9404, 18/11/2015, §§30-42).
24.Somut olayda başvurucu; icra takibi sürecinde alacağına,Mahkeme kararının kesinleşmesinden itibaren kamu alacaklarına öngörülen en yüksekfaizin uygulanması yönünde talepte bulunduğuna, talebinin reddedildiğine ya dabu konuda bir uyuşmazlık çıkartıp bunu mahkemeler önüne taşıdığına dair AnayasaMahkemesine herhangi bir açıklamada bulunmamıştır. Oysa başvurucunun-Yargıtayın 2011 yılından itibaren değişen içtihadı gözönüne alındığında- bireysel başvuruya konu ettiği buşikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve adli mercilere usulüne uygunolarak iletmesi, bu konuda sahip olduğu bilgi ve kanıtları zamanında bumakamlara sunması gerekmektedir.
25. Açıklanan gerekçeyle somut başvuruda Anayasa Mahkemesiiçtihadından ayrılmayı gerektirecek bir sebep görülmediğinden başvurunun bukısmının diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniylekabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
C. 6216 Sayılı Kanun'un50. Maddesi Yönünden
26. 6216 sayılı Kanun’un 50. maddesinin (1) numaralı fıkrasışöyledir:
“Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkınınihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesihâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlerehükmedilir…”
27. Başvurucu, manevi tazminat talebinde bulunmuştur.
28. Somut olayda mahkemeye erişim hakkı ile mülkiyet hakkınınihlal edildiği sonucuna varılmıştır.
29. İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlarıkarşılığında başvurucuya net 14.400 TL manevi tazminat ödenmesine kararverilmesi gerekir.
30. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 206,10 TL harç ve 1.800TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 2.006,10 TL yargılama giderinin başvurucuyaödenmesine karar verilmesi gerekir.
31. Ayrıca yargı kararının mümkün olan en kısa sürede icraedilmesi ve böylece hukuk devleti ilkesi ile adalete olan güvenin gördüğüzararın devam etmesinin önlenmesi için ihlal kararının bir örneğinin ilgiliidareye gönderilmesine karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Mahkemeye erişim hakkı ile mülkiyet hakkının ihlaledildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
2. Mahkemece hükmedilentazminata kesinleşme tarihinden itibaren kamu alacakları için öngörülen enyüksek faiz oranı uygulanmaması nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiğineilişkin iddianın başvuru yollarınıntüketilmemiş olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
3. Taşınmaza kamulaştırmasız el atılması ile mahkemecehükmedilen tazminata, dava tarihinden itibaren kamu alacakları için öngörülenen yüksek faiz oranı uygulanmaması nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiğineilişkin iddianın zaman bakımındanyetkisizlik nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan mahkemeyeerişim hakkı ile Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyethakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Kararın bir örneğinin yargı kararının en kısa sürede icraedilmesi için Orta Doğu Teknik Üniversitesi Rektörlüğüne GÖNDERİLMESİNE,
D. Başvurucuya net 14.400 TL manevi tazminat ÖDENMESİNE,
E. 206,10 TL harç ve 1.800 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam2.006,10 TL yargılama giderinin BAŞVURUCUYA ÖDENMESİNE,
F. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların MaliyeBakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemedegecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadargeçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE7/6/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.