TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
HALİL ÖZHAN KORAL BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2017/18895)
Karar Tarihi: 9/1/2019
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Engin YILDIRIM
Üyeler
:
Recep KÖMÜRCÜ
Celal Mümtaz AKINCI
Muammer TOPAL
M. Emin KUZ
Raportör Yrd.
:
Ceren Sedef EREN
Başvurucu
:
Halil Özhan KORAL
Vekili
:
Av. Emrah ÖNER
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, cezainfaz kurumundaki tutukluya ailesi tarafından getirilen kitapların teslimedilmemesinin eğitim ve adil yargılanma haklarını ihlal ettiği iddialarınailişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 30/3/2017 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgiliolaylar özetle şöyledir:
6. Başvurucu, olayların meydana geldiği tarihte silahlı terörörgütü üyesi olma suçundan tutuklu olarak Sincan T Tipi Kapalı Ceza İnfazKurumunda (İnfaz Kurumu) bulunmaktadır.
7. Adalet Bakanlığı Ceza ve TevkifevleriGenel Müdürlüğü (Genel Müdürlük) tüm ülke genelinde bulunan ceza infazkurumlarına 16/11/2016 tarihinde kurumlara kabul edilecek yayınlarınesaslarının hatırlatıldığı bir yazı göndermiştir. Bahsi geçen yazıda 13/12/2004tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un62. maddesi uyarınca ceza infaz kurumlarında terör suçundan tutuklu ve hükümlüolarak bulunanlara, öğretimine devam edenlere gelen ders kitapları hariç olmaküzere kargo yoluyla ya da yakınları aracılığıyla gelen hiçbir dokümanın teslimedilmemesi gerektiği belirtilmiştir. Söz konusu yazıda, kurum kütüphanesindebulunmayan yayınların ücretleri tutuklu ve hükümlülerin emanet para hesabındankarşılanması koşuluyla ceza infaz kurumu aracılığıyla temin edilebileceği ifadeedilmiştir.
8. İnfaz Kurumu İdare ve Gözlem Kurulu (Kurul) 20/12/2016tarihinde, yakınları tarafından getirilen ya da posta yoluyla gönderilenyayınların tutuklulara teslim edilmemesine karar vermiştir. Kurul, sayılarıfazla olan tutukluların kendilerine teslim edilen yayınlarla yangınçıkarabileceklerini ve böylece kurumda bulunan diğer tutuklu ve hükümlülerezarar verme tehlikesinin bulunduğunu ifade etmiştir.
9. Kurul aynı kararda, tüm ders kitapları ve sınavlara hazırlıkkitaplarının kuruma alınmasının durdurulduğunu da belirtmiştir. Söz konusuuygulamaya gerekçe olarak 23/7/2016 tarihli ve 29779 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 677 sayılı Olağanüstü Hal KapsamındaBazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin (Olağanüstü Hâl Kararnamesi)4. maddesi uyarınca terör örgütü üyeliği veya bu örgütlerin faaliyetiçerçevesinde işlenen suçlar sebebiyle tutuklu veya hükümlü olarak ceza infazkurumunda bulunanların olağanüstü hâlin devamı ve kurumda barındırıldıklarısüre zarfında ülke genelinde uygulanan merkezî sınavlar ile örgün veya yaygınher türlü eğitim ve öğretim kurumları ile kamu kurum ve kuruluşları tarafındanceza infaz kurumu içinde veya dışında yapılan ya da yaptırılan sınavlaragirememeleri gösterilmiştir.
10. Başvurucu, Kurulun söz konusu kararına itiraz etmiştir.Ankara Batı İnfaz Hâkimliği (Hâkimlik) 22/12/2016 tarihinde kararda hukukaaykırılık bulunmadığı gerekçesiyle itirazı reddetmiştir.
11. Başvurucu, Hâkimliğin ret kararına itiraz etmiştir. AnkaraBatı 2. Ağır Ceza Mahkemesi 20/1/2017 tarihinde, Hâkimlik kararının usule veyasaya uygun olduğu gerekçesiyle itirazı reddetmiştir. Ret kararı başvurucuya1/3/2017 tarihinde tebliğ edilmiştir.
12. Başvurucu 30/3/2017 tarihinde bireysel başvurudabulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK
A. Ulusal Hukuk
13. 5275 sayılıKanun'un 62. maddesi şuşekildedir:
"(1) Hükümlü,mahkemelerce yasaklanmamış olması koşuluyla süreli ve süresiz yayınlardanbedelini ödeyerek yararlanma hakkına sahiptir.
(2)Resmî kurumlar, üniversiteler, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ilemahkemelerce yasaklanmamış olması koşuluyla Cumhurbaşkanınca vergi muafiyetitanınan vakıflar ve kamu yararına çalışan dernekler tarafından çıkartılangazete, kitap ve basılı yayınlar, hükümlülere ücretsiz olarak ve serbestçeverilir. Eğitim ve öğretimine devam eden hükümlülerin ders kitapları denetimetâbi tutulamaz.
(3)Kurum güvenliğini tehlikeye düşüren veya müstehcen haber, yazı, fotoğraf veyorumları kapsayan hiçbir yayın hükümlüye verilmez. "
14. Mevcut başvurunun değerlendirilmesi sırasında gözönünde bulundurulan diğer ulusal hukuk kaynakları içinbkz. İbrahim Kaptan (2), B. No:2017/30723, 12/9/2018, §§ 15-19.
B. Uluslararası Hukuk
15. Mevcut başvurunun değerlendirilmesi sırasında göz önündebulundurulan uluslararası hukuk kaynakları için bkz. Mehmet Ali Eneze, B. No: 2017/35352, 23/5/2018,§§14-20.
V. İNCELEME VE GEREKÇE
16. Mahkemenin 9/1/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Savunma Hakkı Yönünden
17. Başvurucu, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) yapacağıbaşvuru ile ilgili olarak ailesi tarafından getirilen yardımcı kaynak kitabın kendisineteslim edilmemesi nedeniyle savunma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
18. Suç isnadı altındaki kişiye savunma hakkının şeklen değilgerçek anlamda sağlanması gerekir. Bunun için suç isnadı altındaki kişi,savunma için yeterli imkâna yani gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olmalıdır(Ufuk Rıfat Çobanoğlu, B. No:2014/6971, 1/2/2017, § 37). Anayasa Mahkemesi de savunma için gerekli zaman vekolaylıklara sahip olma hakkının Anayasa’nın 36. maddesinde belirtilen "adil yargılanma" kavramı dışında “meşru vasıta ve yollardan yararlanmak”kavramının da kapsamında olduğunu belirtmiştir (AYM, E.1992/8, K.1992/39,16/6/1992).
19. Savunma için gereklikolaylık kavramı, şüpheliye/sanığa savunma için yardımcı olacak veyaolabilecek zorunlu olan imkânları ifade etmekte ve silahların eşitliğini sağlamayı amaçlamaktadır. Suç isnadıaltındaki kişiye sağlanması zorunlu kolaylıklar, savunma için gerekli olanlardır. Bu kolaylıklardanbiri, kişinin savunmasını planlayarak mahkeme önünde en uygun ve etkili şekildeyapılabilmesini mümkün kılacak bilgilere ulaşmasına ve böylece yargılamanınsonucunu etkileyebilmesine imkân verilmesidir. Bu hak yönünden somut olayınözelliklerinin belirleyiciliği büyük öneme sahiptir. Değerlendirme,yargılamanın bütünlüğü gözetilerek yapılmalıdır (Ufuk Rıfat Çobanoğlu, § 45).
20. Somut olayda başvurucuya ailesi tarafından getirilen kitap AİHM'e bireysel başvuru yoluna ilişkin olup başvurucununtutukluluk hâline yapacağı itiraz ya da şüpheli sıfatını haiz olduğu mevcutceza yargılamasında yapacağı savunmayla alakalı olduğu ileri sürülmemiştir. Bubağlamda başvurucunun AİHM'e yapacağı başvuruylailgili ihtiyacı olduğunu belirttiği bir kitabın kendisine teslim edilmemesişikâyetinin savunma hakkı kapsamında kaldığı söylenemez.
21. Kaldı ki başvurucunun savunmasıyla ilgili hukuki yardımtalep etme ve Kurum kütüphanesi kapsamındaki kaynaklardan yararlanma imkânlarıbulunduğu gibi başvuru konusu kitabı, emanet hesabına yatırılacak parakarşılığı Kurum idaresi aracılığıyla talep etme imkânı da bulunmaktadır.
22. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 48. maddesinin (2) numaralıfıkrasında açıkça dayanaktan yoksun başvuruların Anayasa Mahkemesince kabuledilemezliğine karar verilebileceği belirtilmiştir. Bu bağlamda temel haklarayönelik bir müdahalenin olmadığı veya müdahalenin meşru olduğu açık olanbaşvurular açıkça dayanaktan yoksun kabul edilebilir (Hikmet Balabanoğlu,B. No: 2012/1334, 17/9/2013, § 24).
23. Açıklanan gerekçelerle başvuru konusu olayda savunma hakkınayönelik bir müdahale olmadığı açık olduğundan başvurunun bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniylekabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
B. Eğitim Hakkı Yönünden
24. Başvurucu; ailesi tarafından getirilen, Akademik Personel veLisanüstü Eğitimi Giriş Sınavı (ALES) ile Yabancı DilBilgisi Seviye Tespit Sınavı (YDS) için hazırlık mahiyetindeki kaynak derskitaplarının Kurulca alınan karar doğrultusunda (bkz. § 8) kendisine teslimedilmemesi nedeniyle eğitim hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
25. Anayasa Mahkemesi, tutuklu ve hükümlüler tarafından belliyayınların kendilerine teslim edilmediğine ya da ceza infaz kurumunda genelolarak bilgiye ulaşma özgürlüğüyle ilgili uygulamalara ilişkin şikâyetleriçeren başvuruları Anayasa'nın 26. maddesinde öngörülen ifade özgürlüğükapsamında incelemektedir (Halil Bayık [GK],B. No: 2014/20002, 30/11/2017, § 23; DiyadinAkdemir, B. No: 2015/9562, 4/4/2018, § 15; İbrahim Kaptan, § 23).
26. Anayasa Mahkemesi, 5275 sayılı Kanun'un 62. maddesidoğrultusunda Genel Müdürlüğün yukarıda yer verilen yazısı uyarınca terörsuçundan tutuklu ve hükümlü olarak bulunanlara, öğretimine devam edenlere gelenders kitapları hariç olmak üzere kargo yoluyla ya da yakınları aracılığıylagelen hiçbir dokümanın teslim edilmemesi şeklinde belirlenen uygulamanınmahpusların ifade özgürlüğünü ihlal etmediğine karar vermiştir (İbrahim Kaptan, § 37).
27. Anayasa Mahkemesi, ceza infaz kurumlarına posta yoluylagönderilen ya da aileleri tarafından getirilen tüm yayınların ceza infazkurumunun düzeni ve güvenliği açısından bir sakıncası olup olmadığı yönünde birinceleme yapılarak mahpuslara verilmesini istemenin ceza infaz kurumu idareleriüzerinde kurum düzeni ve güvenliği ile suç işlenmesinin önlenmesi görevlerinilayıkıyla yerine getirmelerine engel olacak derecede ağır bir iş yüküne yolaçabileceğini ifade etmiştir. Anayasa Mahkemesi ayrıca, söz konusu uygulamanedeniyle mahpusların bilgiye ulaşma ve dolayısıyla ifade özgürlüklerinin adilolmayan bir şekilde kısıtlandığından da bahsedilemeyeceğini, nitekim hükümlü vetutukluların emanet hesabına ücretinin yatırılması hâlinde kurum idaresiaracılığıyla süreli ve süresiz yayın talep etme hakları olduğu gibi kurumkütüphanesinden yararlanma haklarının da bulunduğunu belirtmiştir (İbrahim Kaptan (2), §§ 33, 34).
28. Somut olayda başvurucu, ailesi tarafından getirilenyayınların kendisine teslim edilmemesinden şikâyetçidir. Bu bağlamda başvurucununşikâyetinin bilgiye ulaşma özgürlüğü kapsamındakaldığıanlaşılmaktadır. Bununla birlikte 5275 sayılı Kanun'un 62. maddesinin (2)numaralı fıkrasında eğitim ve öğretimine devam eden mahpusların diğeryayınlardan farklı olarak ders kitaplarının denetime tabi tutulamayacağınailişkin hükmün öngörülmesiyle öncelikli olarak korunmak istenen değerin eğitimhakkı olduğu değerlendirilmiştir. Bu nedenle başvurucunun ailesi tarafındangetirilen, ALES ve YDS sınavlarına hazırlık mahiyetindeki kitapların kendisineteslim edilmediğine ilişkin şikâyeti ifade özgürlüğü ışığında veeğitim hakkı kapsamında incelenecektir.
29. 5275 sayılı Kanun'un 62. maddesinin (2) numaralı fıkrasınınikinci cümlesi uyarınca eğitim ve öğrenimine devam eden hükümlülerin derskitaplarının denetime tabi tutulamayacağı belirtilmiş ve böylece GenelMüdürlüğün yukarıda yer verilen yazısında da ortaya konulduğu üzere yakınlarıtarafından getirilse ya da posta yoluyla gönderilse dahi ders kitabımahiyetinde olduğu anlaşılan yayınların hükümlü ya da tutuklulara teslimedilmesi gerektiği öngörülmüştür. Şu hâlde 5275 sayılı Kanun'un 62. maddesinin(2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesi uyarınca ceza infaz kurumu idarelerinintutuklu ve hükümlülerin eğitim hakkı kapsamında ders kitabı mahiyetindeolduğunu tespit ettikleri yayınları -yakınları tarafından getirilmiş ya daposta yoluyla gönderilmiş olsa dahi- anılan hükmün (3) numaralı fıkrasıyönünden yapılacak bir değerlendirme sonucunda da sakıncalı bulunmaması hâlindebaşvuruculara teslim etme yükümlülükleri bulunmaktadır.
30. Ceza infaz kurumu idareleri üzerindeki bu yükümlülüğünOlağanüstü Hâl Kararnamesi uyarınca terör örgütü üyeliği veya bu örgütlerinfaaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar sebebiyle tutuklu veya hükümlü olarakceza infaz kurumunda bulunanların olağanüstü hâlin devamı ve kurumdabarındırıldıkları süre zarfında ülke genelinde uygulanan merkezî sınavlar ileörgün veya yaygın her türlü eğitim ve öğretim kurumları ile kamu kurum vekuruluşları tarafından ceza infaz kurumu içinde veya dışında yapılan ya dayaptırılan sınavlara girememelerine rağmen devam ettiği de vurgulanmalıdır.
31. Bu bağlamda mevcut başvuruda, ALES ve YDS'ye hazırlık kaynakkitapları olduğu anlaşılan başvuru konusu kitapların 5275 sayılı Kanun'un 62.maddesinin (2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde öngörülen "ders kitabı" kapsamında kalıpkalmadığı değerlendirilmelidir.
32. Anılan Kanun hükmünün madde gerekçesinde, her düzeyde eğitimve öğretimine devam eden hükümlülerin ders kitaplarının denetime tabitutulamayacağı belirtilmiştir. Söz konusu hükmün lafzı ve madde gerekçesibirlikte dikkate alındığında hâlihazırda bir öğretim kurumunda herhangi birdüzeyde eğitim ve öğrenimine devam eden hükümlü ya da tutukluların derskitaplarından bahsedildiği açıktır. Bu doğrultuda ALES ve YDS'ye hazırlık içinkaynak kitabı olduğu anlaşılan başvuru konusu kitapların 5275 sayılı Kanun'un62. maddesinde öngörülen "ders kitabı"kapsamında kalmadığı değerlendirilmiştir. Öte yandan başvurucunun emanethesabına ücretinin yatırılması hâlinde istediği kitabı kurum idaresiaracılığıyla talep etme hakkı olduğu hatırlanmalıdır (bkz. § 27). Dolayısıyladers kitabı niteliği bulunmadığı tespit edilen ve ailesi tarafından getirilenbaşvuru konusu kitapların idarece kurum düzeni ve güvenliği açısından birsakıncası olup olmadığı yönünde bir inceleme yapılmadan kendisine teslimedilmemesi nedeniyle başvurucunun eğitim hakkının ihlal edilmediğinin açıkolduğu sonucuna varılmıştır.
33. Açıklanan gerekçelerle başvuru konusu olayda eğitim hakkınınihlal edilmediği açık olduğundan başvurunun bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniylekabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Savunma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
2. Eğitim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA9/1/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.