TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
HALİT KAPLAN BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2015/3178)
Karar Tarihi: 8/5/2019
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üyeler
:
Burhan ÜSTÜN
Hicabi DURSUN
Kadir ÖZKAYA
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Raportör
:
Heysem KOCAÇİNAR
Başvurucu
:
Halit KAPLAN
Vekili
:
Av. Adnan YILMAZ
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, yargılamanın uzun sürmesi ve aleyhe hükmedilentazminat miktarının doğru olmaması nedenleriyle adil yargılanma hakkının ihlaledildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 20/2/2015 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylarözetle şöyledir:
6. Başvurucu, Harran Üniversitesi (Üniversite) MühendislikFakültesinde araştırma görevlisi kadrosunda iken 8/5/1995 tarihinde lisansüstüeğitim yapmak üzere Amerika Birleşik Devletleri'ne gönderilmiştir. Yurt dışıeğitim süresi dolmasına rağmen Üniversitedeki görevine başlamayan başvurucuRektörlüğün 22/4/2004 tarihli ve 1443 sayılı kararı ile müstafi sayılmıştır. Bukarardan sonra yurt dışındaki yüksek lisans ve doktora eğitimi için harcamayapılan 134.967,05 Amerikan doları tutarındaki para kendisine borççıkarılmıştır.
7. Davacı Üniversite talep etmiş olduğu paranın ödenmemesiüzerine 15/7/2004 tarihli dilekçesiyle başvurucuya karşı alacak davasıaçmıştır.
8. Şanlıurfa 2. Asliye Hukuk Mahkemesi (Mahkeme) 3/4/2006 tarihlikararı ile davanın kısmen kabulüne karar vermiştir. Hüküm davalı Üniversitetarafından temyiz edilmiştir. Yargıtay 18. Hukuk Dairesi (Daire) 2/11/2009tarihli kararı ile yargılama sırasında yürürlüğe giren 29/6/2006 tarihli ve5535 sayılı Bazı Kamu Alacaklarının Tahsil ve Terkinine İlişkin Kanun'un 2.maddesi kapsamında başvurucunun hukuki durumunun yeniden değerlendirilmesiamacıyla hükmü bozmuştur.
9. Mahkeme, bozma ilamına uyarak yapmış olduğu yargılamasonucunda 18/6/2013 tarihli karar ile davanın kısmen kabulüyle 67.179,11 TL'ninbaşvurucudan tahsiline karar vermiştir. Mahkeme anılan kararın gerekçesinde,lisansüstü eğitim amacıyla yurt dışına gönderilen başvurucunun bu eğitiminsonunda Üniversitedeki görevine dönerek zorunlu hizmetini tamamlamadığına vemecburi hizmet niteliğinde olduğunu ileri sürdüğü kuruluşlardaki çalışmasınında Yüksek Öğretim Kurulundan (YÖK) izin alınmaması nedeniyle bu kapsamdadeğerlendirilemeyeceğine işaret etmiştir.
10. Taraflarca temyiz edilen hüküm, Dairenin 22/4/2014 tarihlikarar ile onanmış ve başvurucunun karar düzeltme isteğinin reddi sonucunda8/12/2014 tarihinde kesinleşmiştir.
11. Nihai karar 24/1/2015 tarihinde tebliğ edilmiş, başvurucu20/2/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
12. Mahkemenin 8/5/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Makul SüredeYargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
1. Başvurucunun İddiaları
13. Başvurucu, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle makul süredeyargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.
2. Değerlendirme
14. Ferat Yüksel (B. No: 2014/13828, 12/9/2018, §26) kararında Anayasa Mahkemesi; yargılamaların makul süredesonuçlandırılmadığı ya da yargı kararlarının geç veya eksik icra edildiği ya dahiç icra edilmediği iddiasıyla 31/7/2018 tarihinden önce gerçekleştirilenbireysel başvurulara ilişkin olarak Adalet Bakanlığı İnsan Hakları TazminatKomisyonu Başkanlığına (Tazminat Komisyonu) başvuru imkânının getirilmesineilişkin yolu ulaşılabilir olma, başarı şansı sunma ve yeterli giderim sağlamakapasitesinin bulunup bulunmadığı yönlerinden inceleyerek bu yolun etkililiğinitartışmıştır.
15. Ferat Yüksel kararında özetle anılan başvuruyolunun kişileri mali külfet altına sokmaması ve başvuruda kolaylık sağlamasınedenleriyle ulaşılabilir olduğu, düzenleniş şekli itibarıyla ihlal iddialarınamakul bir başarı şansı sunma kapasitesinden mahrum olmadığı ve tazminatödenmesine imkân tanıması ve/veya bu mümkün olmadığında başka türlü telafiolanakları sunması nedenleriyle potansiyel olarak yeterli giderim sağlamaimkânına sahip olduğu hususunda değerlendirmelerde bulunulmuştur (Ferat Yüksel, §§ 27-34). Bu gerekçelerdoğrultusunda Anayasa Mahkemesi, ilk bakışta ulaşılabilir olan ve ihlaliddialarıyla ilgili başarı şansı sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesiolduğu görülen Tazminat Komisyonuna başvuru yolu tüketilmeden yapılanbaşvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun ikincilniteliği ile bağdaşmayacağı sonucuna vararak başvuru yollarınıntüketilmemiş olması nedeniyle kabul edilemezlik kararı vermiştir (Ferat Yüksel, §§ 35, 36).
16. Mevcut başvurunun bu kısmı yönünden söz konusu karardanayrılmayı gerektiren bir durum bulunmamaktadır.
17. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniylekabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
B. Davanın Sonucunaİlişkin Diğer İhlal İddiaları
18. Başvurucu, yurt dışı lisans eğitimi sonrasında görev yaptığıkuruluşlardaki çalışmasının tazminat miktarından düşülmemesinin kanuni birdayanağının bulunmadığını ve derece mahkemelerinin bu husustaki yanlışdeğerlendirmesi nedeniyle hükmedilen tazminat miktarının fazla olduğunu iddiaetmiştir.
19. Anayasa’nın 148. maddesinin dördüncü fıkrasında, kanunyolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel başvurudaincelenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde davakonusu yapılmış maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerindeğerlendirilmesi, hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ileuyuşmazlıkla ilgili varılan sonucun adil olup olmaması bireysel başvurukonusu olamaz. Ancak bireysel başvuru kapsamındakihak ve özgürlüklere müdahale teşkil eden, bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik içeren yorum, uygulama ve sonuçlar AnayasaMahkemesinin denetim yetkisi kapsamındadır (AhmetSağlam, B. No: 2013/3351, 18/9/2013, § 42).
20. Başvurucu tarafından tazminat miktarına yönelik olarak ilerisürülen bu iddialar, mahkemelerce delillerin değerlendirilmesi ve hukukkurallarının yorumlanmasına ilişkin olup mahkeme kararlarında bariz takdirhatası veya açık bir keyfîlik oluşturan bir hususunda bulunmadığı dikkate alındığında ihlal iddialarının kanun yolu şikâyetiniteliğinde olduğu anlaşılmaktadır.
21. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul edilebilirlikkoşulları yönünden incelenmeksizin açıkçadayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna kararverilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkiniddianın başvuru yollarının tüketilmemesinedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
2. Adil yargılanma hakkına yönelik diğer ihlal iddialarının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA,8/5/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.