Anasayasa Mahkemesi - Bireysel Başvuru - HASAN KARA VE DİĞERLERİ Başvurusuna İlişkin Karar - 27/6/2018

Başkan

:

Engin YILDIRIM

Üyeler

:

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Muammer TOPAL

M. Emin KUZ

Rıdvan GÜLEÇ

Raportör Yrd.

:

Halil İbrahim DURSUN

Başvurucular

:

1. Hasan KARA

2. Mücelle KARA

3. Aynur KARA

4. Fatma Ayten KARA

5. Mustafa Kemal KARA

6. Asuman KARA

Vekili

:

Av. İlter AKSOYLU

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru; zorunlu askerlik hizmeti sırasında meydana gelenintihar olayı nedeniyle yaşam hakkının, bu olay üzerine açılan davada isebağımsız ve tarafsız mahkeme hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 9/11/2015 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş bildirmemiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgiliolaylar özetle şöyledir:

8. İlk iki başvurucunun oğlu ve diğer başvurucuların kardeşiolan 1992 doğumlu S.K., Manisa/Turgutlu İlçe Jandarma Komutanlığı emrinde askeriken 24/1/2013 tarihinde ateşli silahla yaralanma sonucu yaşamını yitirmiştir.

A. S.K.nınAskerlik Süreci ve Ölümü

9. S.K., Yenifoça 7’nci JandarmaKomando Eğitim Alay Komutanlığı (İzmir/Foça) emrinde bir aylık asker ikenkomando seçilemediği için jiletle kendisine zarar vermesi üzerine İzmir AskerHastanesinde muayene olmuş ve 6/6/2012 tarihinde organik olmayan psikoz tanısıyla daha ileri tetkik ve tedaviiçin Gülhane Askerî Tıp Akademisi (GATA) Haydarpaşa Eğitim Hastanesi PsikiyatriPolikliniğine sevk edilmiştir.

10.GATA Haydarpaşa Eğitim Hastanesi Psikiyatri Polikliniğindemuayene edilen S.K.ya psikotik bozukluktanısıyla üç ay hava değişimi verilmiştir. 20/6/2012 tarihli bu raporda ayrıca S.K.nın bazı ilaçlarıkullanmasının ve ayda bir kontrole gelmesinin uygun olduğu belirtilmiştir.Raporun açıklamalar kısmı şöyledir:

“(...) Hastanın önceden bilinen psikiyatriksağlık kurul işlemi bulunmamaktadır.

Hasta unutkanlık ve dalgınlık şikâyetininolduğunu belirtiyor.

RUHSAL MUAYENE: Ayakta, yaşında görünümde, özbakımı azalmış, çevresine ilgisi azalmış, mizacı durgun,mimik ve jestleri mizacına uyumlu, sosyabilitesiçekingen, ürkek, konuşması soru cevap tarzında azalmış, ses tonu azalmış,bilinç açık, dikkat azalmış, bellek normal, algı tabii. Yönelimi tam. Zeka klinik olarak yeterli. Yargılama bozuk. Uyku normal,iştah normal. Fikir akış hızı ve ritmi azalmış, amacına geç varıyor. Fikiriçeriğinde askerlik sürecine yoğunlaşma ve referenssanrılar var. Duygulanım hafif ölçüde endifere.Davranışlarında psikomotor retardasyon,zaman zaman ajitasyon şeklinde bozulmalar var.

Öyküsünden; hastanın sivil hayatında psikiyatriktanı ve tedavisinin olmadığı, lise yıllarından beri esrar kötüye kullanımöyküsünün bulunduğu, askerlik görevine başladıktan sonra dezorganizedavranışlar, psikomotor huzursuzluk, sosyal izolasyontarzında şikâyetlerin ortaya çıktığı, komando seçilemediği için jiletlekendisine zarar verdiği, işlevselliğinin azalması üzerine sevk edildiğianlaşılmaktadır.

Kıta anket formunda: iletişimden uzak olduğu,esrar ve hap kullandığı, kavgaya karıştığı, çelişkili ve tutarsız konuştuğu,arkadaşlarının kendisinin arkasından konuştuğunu düşündüğü, jiletle kendisiniyaraladığı belirtilmiştir.”

11. S.K. üç aylık hava değişimi süresinin bitmesi üzerine30/9/2012 tarihinde Manisa/Turgutlu İlçe Jandarma Komutanlığındaki birliğinekatılmıştır. S.K., Turgutlu İlçe Jandarma Komutanlığındaki birliğinekatılmasından sonra Rehberlik ve Danışma Merkezi (RDM) takibine alınmış vetakibe alındığı için kendisine silahlı görevler verilmemiştir.

12. S.K. 17/10/2012 tarihinde Manisa Asker Hastanesi PsikiyatriPolikliniğinde muayene edilmiştir. Psikiyatrist E.Ö. tarafından muayene edilen S.K.ya “Depresif nöbet, tanımlanmamış.” Tanısı konulmuştur. Rapordaayrıca S.K.nın E. 75 mg veZ. Adlı ilaçları kullanmasının ve bir ay sonra kontrole gelmesinin uygun olduğubelirtilmiştir.

13. S.K. bu muayeneden altı gün sonra 23/10/2012 tarihindeManisa Asker Hastanesi Psikiyatri Polikliniğinde aynı psikiyatrist tarafındantekrar muayene edilmiştir. Psikiyatrist E.Ö. tarafından yapılan bu muayeneneticesinde ise “Geçirilmiş uyum bozukluğuyakınması yok, tedavi gerektirmez.” Kararı verilmiştir.

14.Bu karar üzerine 21/12/2012 tarihli Manisa İl JandarmaKomutanlığı Emniyet Kaza Önleme Kurulu toplantısında S.K.nın RDM takibinden çıkarılmasına karar verilmiştir.J Er S.K.ya 4/1/2013tarihinden itibaren silahlı görevler de verilmeye başlanmıştır.

15. S.K. 24/1/2013 tarihinde doldur-boşalt istasyonuna gidipgerekli hazırlıkları yaptıktan sonra 15.00 ile 18.00 saatleri arasında nöbetçiolduğu İlçe Jandarma Komutanlığı ön nizamiyesindeki nöbetçi kulübesinegitmiştir. Saat 15.20 sıralarında S.K.nınnöbetçi olduğu yerden silah sesi duyulmuş, bu sesin geldiği yere gidilmesiüzerine S.K.nın nöbet kulübesinin içinde baş bölgesindenvurulmuş bir vaziyette olduğu görülmüştür. Bunun üzerine S.K., olay yerinegelen ambulansla hastaneye götürülmüş ancak kurtarılamayarak aynı gün yaşamınıyitirmiştir.

B. Ceza Soruşturması Süreci

16. Hava Kuvvetleri Komutanlığı Hava Eğitim Komutanlığı AskerîSavcılığı (Askerî Savcılık) tarafından olay hakkında resen bir soruşturmabaşlatılmıştır. Ölüm olayının gerçekleştiği gün olay yeri incelemesi, ölümuayene işlemi ve klasik otopsi işlemi gerçekleştirilmiştir. Klasik otopsiişlemi sonucunda hazırlanan otopsi raporuna göre S.K.nın çenesinin alt orta kısmında 0.7 cm çapındamermi çekirdeği giriş yarası, sol frontoparietalbölge saçlı deri içinde ise 2x2 cm boyutlarında mermi çekirdeği çıkış yarasıbulunmaktadır. Otopsi raporuna göre mermi çekirdeği, çenenin alt orta kısmındangirip aşağıdan yukarıya ve önden arkaya doğru bir seyir izleyerek vücudu terketmiştir. Otopsi raporunda, cilt-cilt altı bulgulara göre atışın bitişikmesafeden yapılmış olduğu ve bu atışın tek başına öldürücü nitelikte olduğubelirtilmiştir. Otopsi raporunda ayrıca S.K.nınidrarında esrar maddesi bulunduğu belirtilmiştir. Soruşturma kapsamında yapılanaraştırmalar neticesinde olay yerinde bulunan bir adet 9x19 mm çapındaki mermikovanı ile mermi çekirdeğinin yine olay yerinde bulunan S.K. üzerine zimmetli36557 seri numaralı silahla atıldığı tespit edilmiştir.

17. Askerî savcı, S.K.yıvurulmuş vaziyette ilk gören J Er Ö.Ç.nin ifadesinialmıştır. Ö.Ç. ifadesinde özetle Turgutlu İlçe Jandarma Komutanlığı nizamiyegirişi yanında bulunan noktada nizamiye görevlisi olarak sabah 06.30’dan akşam18.15’e kadar görev yaptığını, S.K.nınolay günü saat 15.00’te nöbet yerine geldiğini, nöbeti devralırken kendisine “Nasılsın abi?” dediğini ve ardından nöbetyerine gittiğini, aralarındaki mesafenin 2-3 metre olduğunu belirtmiştir. Ö.Ç.devamında saat 15.20 sıralarında S.K.nınbulunduğu yerden bir el silah sesi geldiğini, sesin geldiği yere dönüpbaktığında S.K.nın kanlar içinde yere düştüğünügördüğünü ifade etmiştir. Ö.Ç. ayrıca onun içine kapanık bir asker olduğunu dabelirtmiştir.

18. Askerî savcı, Turgutlu İlçe Jandarma Komutanlığında astsubayolarak görev yapan ve can dostu sistemine göre S.K. ile ilgilenen A.D.nin ifadesini almıştır. Astsubay A.D. ifadesinde özetleS.K.nın Turgutlu İlçeJandarma Komutanlığına kendi devrelerinden iki ay geç olarak 30/9/2012tarihinde katılış yaptığını, katılış yaptığında S.K.nınRDM takibinin olduğunu, bu takipten dolayı S.K.yasilah vermediklerini ifade etmiştir. Astsubay A.D., S.K.nınkendisine silah verilmemesinden rahatsızlık duyduğunu, “Komutanım bana niye silah vermiyorlar, ben silahalmak istiyorum.” Şeklinde yakınmalarının olduğunu, kendisinin deRDM takibinin olduğunu, kurallar gereği RDM takipli askerlere silahverilmediğini, silahın ancak asker hastanesi tarafından verilecek kurulraporuna istinaden İl Jandarma bünyesinde oluşturulan Birlik Psikolojik DanışmaKurulu tarafından RDM kapsamından çıkarılması kararını müteakipverilebileceğini söylediğini belirtmiştir. Astsubay A.D., daha sonrakigörüşmelerinde de S.K.nınsürekli olarak silah alma isteğinde bulunduğunu, onun bu taleplerini İlçeJandarma Komutanı’na ilettiğini, İlçe Jandarma Komutanı’nın da S.K. için “Asker hastanesine sevk edin.” Dediğini,bunun üzerine S.K.yı hastaneye sevk ettiklerini ifadeetmiştir. Astsubay A.D., Manisa Asker Hastanesinin 17/10/2012 tarihli ilkmuayenede S.K.nın RDM takibinden çıkarılmasını uygungörmeyip ilaç tedavisine devam etmesi yönünde karar verdiğini, Manisa AskerHastanesinin yaklaşık bir hafta sonraki 23/10/2012 tarihli muayenede ise “Geçirilmiş uyum bozukluğu, yakınması yok, tedavigerektirmez.” Şeklinde karar verdiğini, kendilerinin de bu raporuManisa İl Jandarma Komutanlığına gönderdiklerini, Manisa İl JandarmaKomutanlığının ise Kasım-Aralık ayındaki heyet toplantısında S.K.yı RDM kapsamından çıkardığını belirtmiştir. AstsubayA.D., S.K.ya bu karardansonra 4/1/2013 tarihinde MP-5 marka bir silah verdiklerini ve S.K.nın yaklaşık yirmi gün silahlı görevlere çıktığınıifade etmiştir. Astsubay A.D. silah verdikten sonra S.K.yı ceza infaz kurumunda görevlendirmekistediklerini ancak S.K.nın bu görevi istemediğini,bunun üzerine onu gece devriyesine verdiklerini belirtmiştir.

19. Askerî savcı, Turgutlu İlçe Jandarma Komutanı JandarmaYüzbaşı L.T.nin ifadesini almıştır. Yüzbaşı L.T.ifadesinde özetle;

i. S.K.nın30/9/2012 tarihinde Turgutlu İlçe Jandarma Komutanlığı emrine katılışyaptığını, standart olarak birliğe katılış yapan tüm erbaş/erlerle rütbelipersonelin görüştüğünü, askere bir can dostu tayin edildiğini, oluşturulangruplar içine ayrıca sorumlu rütbeli bir personelin atandığını,

ii. S.K.nınacemi birliğindeki şahsi dosyasında yer alan bilgiler doğrultusunda 17/10/2012tarihinde Manisa Asker Hastanesine sevk edildiğini, burada yapılan muayenede S.K.ya depresif nöbet tanısı konulduğunu, eğitim birliğindeRDM kaydı olan S.K.ya zaten silahsız görevverdiklerini, bu rapordan sonra uygulamanın aynı şekilde devam ettiğini,

iii. S.K.nın 17/10/2012 tarihlimuayeneden sonra tekrar psikiyatriye gitmek istediğini kendisine Astsubay A.D.nin ilettiğini, kendisinin özelikle psikiyatrik açıdanrahatsız olduğunu belirten askerlere karşı herhangi bir sorgulama yapmadan sevkyazılarını imzaladığını, kişinin kısa bir süre önce psikiyatriye gitmişolmasının buna engel olmadığını çünkü verilen ilaçların sıkıntı yaratmasının yada kişinin başka bir sorun yaşıyor olmasının mümkün olabileceğini, sevkyazılarında matbu olarak “personelin silahkullanmasında sakınca olup olmadığının bildirilmesi” ibaresinin yeraldığını, neticede J Er S.K.nın 23/10/2012 tarihindeManisa Asker Hastanesinde tekrar muayene olduğunu ve hakkında “Yakınması yok, tedavi gerektirmez.” Şeklinderapor düzenlenmiş olduğunu,

iv. Bu rapor üzerine kendilerinin başka bir değerlendirmeyapmasının mümkün olmadığını, S.K.nın birliğe katılışyaptığı tarihten yaşamını yitirdiği tarihe kadar uyumsuzluk gösteren, problemyaratan ya da sorun çıkaran bir asker olmadığını, S.K. hakkında kendilerinifarklı bir düşünceye itecek ne kendisinin ne de diğer rütbeli personelin birgözleminin bulunduğunu, S.K.nın arkadaşları ileuyumlu, rütbeli personel tarafından sevilen bir yapıda olduğunu, bu sebeple sözkonusu tabip raporunu irdelemelerini gerektirecek bir durumun bulunmadığını,zaten böyle bir rapor olmasına rağmen sıkıntılı bir durum tespit edilirsesıkıntıya vücut veren somut olaya ilişkin bir tutanak ve Kıta Anket Formudüzenlenerek hastaneye sevk işlemlerinin yapıldığını,

v. İl Jandarma Komutanlığında her ay Emniyet Kaza Önleme Kurulutoplantısı yapıldığını, bu toplantılarda birçok konuyla birlikte silahsız görevyapan erbaş ve erlerin durumunun da değerlendirildiğini, bu değerlendirmeyapılırken tabip raporunun ilgili birlik komutanlarının kanaatlerinin bir bütünolarak değerlendirildiğini, sıkıntılı bir durum yoksa askere silahlı görevlerverilebildiğini, S.K.nın da Emniyet ve Kaza ÖnlemeKurulu tarafından verilen karar doğrultusunda silahla görev yapmayabaşladığını, bu göreve başladıktan sonra S.K.nınsıkıntılı bir durumunu ne kendisinin gözlemlediğini ne de bu konuda kendisinebir rapor verildiğini, süreç bu şekilde devam ederken S.K.nın24/1/2013 tarihinde nizamiye girişinde nöbet esnasında ateşli silah yaralanmasısonucu yaşamını yitirdiğini,

vi. İlaç tedavisi gören askerlerin ilaçlarının ya bizzat karakolkomutanı ya da görevlendirilen başka bir personel tarafından verildiğini, S.K.nın otopsi sırasında alınan idrarında çıkan esrarmaddesinin çarşı izni sırasında temin edilmiş olabileceğini, çarşı iznindendönen erlerin nöbetçi personel tarafından kontrol edildiğini ancak azmiktardaki esrarı bulmanın mümkün olmayabileceğini, S.K. ile ilgili olaraksivil hayatında esrar kullandığı şeklinde bir bilginin olduğunu ancak askerlikhizmeti esnasında esrar kullandığı yönünde tespitlerinin ya da böyle birihbarın olmadığını ifade etmiştir.

20. Soruşturma kapsamında, Manisa Asker Hastanesinde S.K.yı muayene eden ve 17/10/2012tarihli rapor ile 23/10/2012 tarihli raporu düzenleyen Psikiyatrist E.Ö.nün ifadesi alınmıştır. Psikiyatrist E.Ö. ifadesindeözetle psikiyatri servisinde muayene olan ve ilaç kullanan askerlerin diğeraskerler ve komutanlar tarafından damgalanmaları nedeniyle ilaç kullanmak vemuayeneye gelmek istemediklerini ifade etmiştir. Psikiyatrist E.Ö., S.K.nın 23/10/2012 tarihlimuayenesinde olağan dışı bir durumun dikkatini çekmediğini, S.K.nınilaç kullanmak ve psikiyatri polikliniğine gelmek istemediğini kendisine söylediğini,ayrıca herhangi bir şikâyetinin olmadığını kendisine ifade ettiğinibelirtmiştir. Psikiyatrist E.Ö. S.K.nın durumunusosyal faktörlere bağlı olarak gelişen depresif belirtilerin olduğu uyumbozukluğu tablosu olarak değerlendirdiğini, 23/10/2012 tarihli muayenedehastanın şikâyetinin olmamasını, ilaç kullanmak ve psikiyatri polikliniğinegelmek istemediğini ifade etmesini, muayene sırasında önemli bir bulguolmamasını ve Kıta Anket Formu’nda önemli bir konununbulunmamasını dikkate alarak sosyal faktörlerin bu tabloda düzelme için çok anive iyileştirici bir etkisinin olduğunu değerlendirdiğini ve bu şekilde birrapor düzenlediğini ifade etmiştir.

21. Askerî savcı, ölüm olayı sonrasında S.K.nın naaşını memleketinegötüren ve burada ailesiyle görüşen Astsubay M.A.E.ninifadesini almıştır. Astsubay M.A.E. ifadesinde özetle cenazeyi Kahramanmaraş’ınPazarcık ilçesine götürdüğünü ve daha sonra S.K.nın evinin önünde kurulan taziye çadırınageçtiğini, S.K.nın annesi başvurucu Mücelle Kara’nın burada kendisine “Olaydan bir gün önce [S.K.] kız kardeşini telefonla arayarak konuşmuşlar. [S.K.] kız kardeşine ben bu askerliği yapmayacağım, kendimivuracağım süresiz izine geleceğim gibi şeyler söylemiş kızım da beni aradı. Bende sabah saat 08:00 gibi [S.K.yı] aradım oradaki askerlere [S.K.nın] rüyalarımagirdiğini [S.K.nın] asker arkadaşları ve komutanları ile arasındaherhangi bir sıkıntısının olup olmadığının oradaki askerlere sordum. (...) Bensabah saat 08:00’da aradığımda oradaki askerlere beni komutanlarınızlagörüştürün [S.K.nın] silahını alsınlar diyemedim. O anda herhalde nutkumtutuldu yavrumun ölmesine ben sebep oldum.” Şeklinde sözlersöylediğini ifade etmiştir. Astsubay M.A.E. ayrıca S.K.nın sessiz, sakin ve sevilen bir asker olduğunubelirtmiştir.

22. Askerî savcı, S.K.nınbabası başvurucu Hasan Kara’nın da ifadesini almıştır. Hasan Kara ifadesindeözetle oğluyla askerlik görevini yaptığı usta birliğinde hemen hemen her güngörüştüğünü, en son onunla olaydan bir gün önce saat 16.00 sıralarındatelefonla görüştüğünü, bu görüşmenin toplam on dakika kadar sürdüğünü, bugörüşmede oğlunun izinde olan Kahramanmaraşlı bir arkadaşıyla kendisine telefongöndermesini istediğini belirtmiştir. Hasan Kara, bu görüşmeden sonra gece saat00.00 sıralarında kızının mesaj attığını, mesajda “Baba [S.K.nın] canı mı sıkkın bir onu arayın.” Dediğini,bunun üzerine kızını aradığını, kızının “Bababeni [S.K.] aradı ve bana ‘Ablaben izine geleceğim sen de eve gel, orada görüşelim.’ Dedi. Sıkıntısı mı var, [S.K.yı] bir arayın.” Diye de eklediğini ifade etmiştir. Hasan Kara,bu görüşmenin hemen akabinde oğlunu defalarca aradığını fakat oğluna ulaşamadığını,eşinin de aynı anda askeriyenin santralini arayarak bir görevli ilegörüştüğünü, santral görevlisi tarafından kendisine S.K.nın uyuduğunun söylendiğini belirtmiştir. HasanKara ayrıca oğlunun askerlik öncesinde herhangi bir sıkıntısının olmadığını,askerlik süresince yaptığı görüşmelerde de oğlunun herhangi bir huzursuzluğununbulunduğu veya sıkıntısının olduğu yönünde kendisine bir şey söylemediğinifakat oğlunun acemilik döneminde psikolojik bunalım geçirmiş olması nedeniyleİstanbul GATA’ya gönderildiğini ve yaklaşık yirmi gün orada tedavi gördüğünü,tedaviden sonra oğluna üç ay hava değişimi verildiğini ifade etmiştir. HasanKara; oğlu ile üç aylık hava değişimi süresince herhangi bir sıkıntıyaşamadıklarını, zaten kendisine hastaneden tedavi amaçlı iki hap verildiğini,oğlunun bu süre içinde hapları düzenli olarak kullandığını belirtmiştir. HasanKara son olarak oğlunun intihar etmediğini düşündüğünü, oğlunun bu şekildedavranacak bir insan olmadığını, olayın kaza sonucu meydana geldiğini ve oğlununşehit olduğunu düşündüğünü ifade etmiştir.

23. Soruşturma kapsamında, S.K.nın annesi Mücelle Kara’nınolay günü telefonla konuştuğu J Er M.K.nın da ifadesialınmıştır. M.K. ifadesinde özetle olayın gerçekleştiği günün sabahında S.K.nın annesinin santrali arayarak oğlu ile görüşmekistediğini söylediğini, kendisinin de ona telefonu kapatıp beş dakika sonraaramasını, S.K.yı çağıracağını söylediğini, dahasonra S.K.yı çağırmak için yukarı çıkıp S.K.ya “Annen arıyor, 5dakika sonra seni tekrar arayacak.” Dediğini, S.K.nında “Ben onu sonra ararım.” Deyiptekrar uyumaya devam ettiğini, bunun üzerine aşağıya inip S.K.nınannesine “Teyze şu an [S.K.] istirahatte, seni sonra arayacakmış.” Dediğinive telefonu kapattığını ifade etmiştir. M.K. ayrıca S.K.nın sessiz ve sakin biri olduğunu ifade etmiştir.

24. Soruşturma kapsamında ifadesi alınan diğer kişiler de genelolarak S.K.nın içine kapanıkve sessiz bir asker olduğunu, arkadaşlarıyla herhangi bir problemininbulunmadığını ifade etmişlerdir.

25.Askerî Savcılık 21/6/2013 tarihinde Adli Tıp KurumuBaşkanlığına müzekkere yazarak kişinin ölüm sebebinin belirlenmesi ve kişiningördüğü psikiyatrik tedavilerde tıbbi açıdan bir kusur ya da ihmal bulunupbulunmadığının tespit edilmesi talebinde bulunmuştur.

26. Adli Tıp Kurumu 1. İhtisas Kurulu, olay hakkındaki adli vetıbbi evrakı dikkate alarak 17/7/2013 tarihli bir rapor hazırlamıştır. Raporda;kişinin ateşli silah mermi çekirdeği yaralanması dışında başka bir travmatik tesirle öldüğünün delillerinin bulunmadığı,idrarında esrar maddesi bulunan kişinin zehirlenerek öldüğünün delillerinin debulunmadığı, kişinin ölümünün ateşli silah mermi yaralanmasına bağlı beyinkanaması ve beyin doku harabiyeti sonucu meydanageldiği belirtilmiştir. Raporda, S.K.ya altı günarayla iki farkla rapor verilmesi hususu ile ilgili olarak ise “Kişinin antisosyalkişilik özellikleri, esrar kullanımına bağlı olarak ortaya çıkan psikotik süreçlerin arasında depresif yakınmaları saptayıptedavisinin başlaması hekimin özeninin ve dikkatinin göstergesi olduğu, 1 haftasonraki kararının değiştirilmesi ise hastanın özgüven eksikliğinin giderilmesibakımından sosyal müdahale olarak tedavinin parçası olarak kabul edildiği,intiharın ön görülemez bir “belirti” olduğu, herhangi bir insanda herhangi birzamanda ortaya çıkabileceği de dikkate alındığında; İzmir Askeri Hastanesi,Haydarpaşa GATA Eğitim ve Araştırma Hastanesi ve Manisa Askeri Hastanesindepsikiyatri bölümlerinde kişinin takip ve tedavilerinde bulunan hekimlere atfıkabil kusur bulunmadığı oy birliğiyle mütalaa olunur.” Şeklindedeğerlendirmelerde bulunulmuştur. Bu raporda, Psikiyatri Uzmanı Prof. Dr. N.K.dâhil toplam yedi kişinin imzası bulunmaktadır.

27. Başvurucular, psikiyatrik rahatsızlıklarla ilgili hususlardayetkili Adli Tıp Kurumu Kurulunun 4. İhtisas Kurulu olduğunu, bu sebeple somutolayda Adli Tıp Kurumu 4. İhtisas Kurulundan rapor alınması gerektiğini ancakAdli Tıp Kurumu 1. İhtisas Kurulundan rapor alındığını belirterek rapora itirazetmişlerdir.

28. Askerî Savcılık, soruşturma kapsamında elde ettiği tüm buverileri değerlendirerek S.K.nınölümünde herhangi bir kişiye atfı kabil kusur ve ihmal bulunmadığı, ölümünintihar sonucu meydana geldiği kanaatine varmış; 2/7/2014 tarihli karar ilekovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir. Askerî Savcılık, gerek S.K.nın arkadaşlarının gerekseaile fertlerinin beyanlarında S.K.nın RDM takibindençıkarılmasının ve S.K.ya silah verilmesinin yerindeolmadığına işaret edecek, dış dünyaya yansıyan herhangi bir sorunlu hâl, hareketve davranıştan bahsedilmediğinden birlik komutanlarının bu süreçte bir ihmalive yanlış değerlendirmesinin bulunmadığı sonucuna ulaşmıştır. Askerî Savcılıkayrıca ölümlü olaylarda Adli Tıp Kurumu 1. İhtisas Kurulunun görevli olduğunu,konu ile ilgili olarak başka bir uzmanlık alanının bilgisi gerekiyorsa ilgiliuzmanlık alanından bir bilirkişinin de görüşünün alındığını, somut olayda daPsikiyatri Uzmanı Prof. Dr. N.K.nıntoplantıya katılarak görüşünün alındığını dikkate alarak başvurucularınbilirkişi raporuna yönelik itirazlarını yerinde görmemiştir.

29. Başvurucuların anılan karara yaptığı itiraz, Kara KuvvetleriKomutanlığı Ege Ordusu Komutanlığı Askerî Mahkemesinin (Askerî Mahkeme)25/10/2014 tarihli kararıyla reddedilmiştir.

C. Askeri Yüksek İdareMahkemesinde Açılan Tam Yargı Davası Süreci

30. Başvurucular, maddi ve manevi zararlarının tazmini istemiyle29/4/2013 tarihinde Jandarma Genel Komutanlığına (İdare) müracaat etmiş; İdare,dilekçeye süresi içinde cevap vermeyerek başvuruyu zımnen reddetmiştir.

31. Başvurucular, zımni ret üzerine 3/9/2013 tarihinde AskeriYüksek İdare Mahkemesinde (AYİM) idare aleyhine tam yargı davası açmıştır.Başvurucular dava dilekçesinde özetle yakınları S.K.nın sivil yaşantısında herhangi bir psikolojiksorun yaşamadığını ve bu kapsamda bir tedavi görmediğini, yakınlarının askerlikgörevini ifa ettiği sırada psikolojik yönden rahatsızlandığını, bu durumunkomutanlar tarafından da bilindiğini ifade etmişlerdir. Başvurucular 17/10/2012tarihli raporda yakınlarına ilaç tedavisi önerilmesine rağmen bundan altı günsonraki 23/10/2012 tarihli raporda “Tedavigerektirmez.” Şeklinde rapor tanzim edilmesinin görevli komutanlarile tabibin ihmalini ortaya koyduğunu belirtmişlerdir. Başvurucular, yakınlarınagerçek mermi ve silah verilerek nöbet tutturulmasının İdarenin kusurunu daha daartırdığını, ayrıca yakınlarının ilaçlarını alıp almadığının kontroledilmediğini ileri sürmüşlerdir. Başvurucular, somut olayda hem askere alımişlemleri sırasındaki muayenelerin hem de askerlik hizmeti sırasındaki muyene ve kontrollerin yetersiz olduğunu iddia etmişlerdir.

32. Davalı İdare ise başvurucuların yakını S.K.nın intihar ettiğinin soruşturma dosyasında bulunanbilgi ve belgelerden anlaşıldığını, yasal dayanaktan yoksun davanınreddedilmesi gerektiğini savunmuştur.

33. AYİM İkinci Dairesi 21/1/2015 tarihli karar ilebaşvurucuların dilekçelerini, ölüm olayı hakkında yürütülen cezasoruşturmasında bulunan bilgi ve belgeleri dikkate alarak oyçokluğuyla davanınreddine karar vermiştir. AYİM kararının ilgili kısmı şöyledir:

“(...) [S.K.nin] ailevi, kişiselveya yalnızca kendisince bilinebilecek başka nedenlerden dolayı kapıldığı anibunalım sonucu ateşli silahla intihar ettiği, olayda kendisine kusur izafeedilebilecek başkaca bir personel bulunmadığı (kötü muamele veya hakareteuğradığına dair bir emare de bulunmadığı), olayla ilgili yapılan adlisoruşturma neticesinde de tespit edildiği üzere, müteveffanın tamamen kendiiradesi ile ölümü olayında zararlı sonucu doğuran eylem ile hizmet arasındailliyet bağının bulunmadığı, davacılar vekilinin de intihar olayına ilişkinolarak davalı idarenin kusurlu ya da kusursuz sorumluluğunu doğuracak herhangibir somut delili ortaya koyamadığı, davalı idareye yüklenebilecek birnedensellik bağının mevcut olmadığı, davalı idarenin herhangi bir hizmetkusurunun ya da kusursuz sorumluluk şartlarının mevcut olmadığıdeğerlendirilerek, dava konusu olayda idareye yüklenebilecek hukuki birsorumluluğun bulunmadığı, tüm bu hususlar birlikte değerlendirildiğindedavacıların maddi ve manevi tazminat isteminin reddine karar verilmesigerektiği sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır.”

34. Karara katılmayan iki üye ise S.K.nınacemi birliğinden hatta sivil hayatından beri süregelen bir psikiyatrikrahatsızlığının bulunduğunu, soruşturma kapsamında alınan ifadelere göre S.K.nın içine kapanık, çevresiyle fazla iletişim kurmayanbir yapıya sahip olduğunu, öncesinde RDM takibinde olan S.K.nınısrarlı talepleri sonucu Manisa Asker Hastanesine sevk edildiğini ve ManisaAsker Hastanesinin bir hafta arayla iki farklı rapor düzenlediğini ve bufarklılığın izah edilmemesinin çelişki olduğunu, bu hâliyle S.K.nınısrarlı talebine dayanılarak iyi niyetle rapor düzenlendiğinin anlaşıldığınıancak bunun hizmete uyarlı olmadığını, davalı idarenin bu şekilde davranmakla S.K.nın intihar etmesine katkıda bulunduğunu belirterekdavanın kısmen kabul edilmesi gerektiğini, bu sebeple karara katılmadıklarınıifade etmiştir.

35. Başvurucular genel olarak dava dilekçesinde belirttiklerihususları yineleyerek karar düzeltme isteminde bulunmuş ve eksik incelemesonucu kurulan hükmün kaldırılarak davanın kabulüne karar verilmesi talebindebulunmuşlardır.

36. Başvurucuların karar düzeltme talebi, AYİM İkinci Dairesinin16/9/2015 tarihli kararıyla reddedilmiştir.

37. Anılan kararın 9/10//2015 tarihinde başvurucuların vekilinetebliğ edilmesiyle 9/11/2015 tarihinde bireysel başvuru yapılmıştır.

IV. İLGİLİ HUKUK

38. 14/4/1982 tarihli ve 2659 sayılı Adlî Tıp Kurumu Kanunu’nun “Görev” kenar başlıklı 2. Maddesininilgili kısmı şöyledir:

“Adlî Tıp Kurumunun görevleri şunlardır:

F) Mahkemeler, hâkimlikler ve savcılıklar ile Kurumun uygun gördüğüalanlarda kamu kurum ve kuruluşları tarafından gönderilen adlî tıpla ilgilikonularda bilimsel ve teknik görüş bildirmek,

 (...)”

39. 2659 sayılı Kanun’un “AdlîTıp İhtisas Kurulları” kenar başlıklı 7. Maddesinin olaylarınmeydana geldiği tarihte yürürlükte bulunan şekliyle ilgili kısmı şöyledir:

“Adli Tıp Kurumunda altı ihtisas kurulubulunur. Aşağıdaki ihtisas kurulları, bir başkan ve adli tıp uzmanı iki üyeile;

a) Birinci Adli Tıp İhtisas Kurulu birer;

- Tıbbi patoloji,

- İç Hastalıkları,

- Kardiyoloji,

- Genel Cerrahi,

- Beyin ve Sinir Cerrahisi,

- Anesteziyoloji ve Reanimasyon,

- Kadın Hastalıkları ve Doğum,

- Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları,

(...)

d) Dördüncü Adli Tıp İhtisas Kurulu;

- Ruh Sağlığı ve Hastalıkları için iki,

- Çocuk psikiyatrisi için bir,

- Nöroloji için bir,

 (...)

Uzmanlarından oluşur.

 (...)”

40. 2659 sayılı Kanun’un “AdlîTıp Kurumunda bilirkişi dinlenmesi ve toplantılara katılma” kenarbaşlıklı 24. Maddesi şöyledir:

“I- Adlî Tıp Üst Kurulları ve adlî tıp ihtisaskurulları ile adlî tıp ihtisas daireleri, inceledikleri konularla ilgili olarakAdlî Tıp Kurumunda bulunmayan tıp ve diğer uzmanlık dallarında Adlî Tıp Kurumudışından uzmanların bilirkişi olarak davet edilmesine karar verebilirler. Uzmankişiler oy hakları olmamakla beraber görüşlerini bir raporla Adlî Tıp ÜstKurulları, adlî tıp ihtisas kurulu veya adlî tıp ihtisas dairesi başkanlığınabildirirler.

Bilirkişilere yönetmelikteki esaslara göreAdlî Tıp Üst Kurulları, adlî tıp ihtisas kurulu ve adlî tıp ihtisas dairesibaşkanlığınca yaptıkları çalışmaya uygun ücret takdir olunur.

II- a) Adlî Tıp Üst Kurulları, adlî tıpihtisas kurulları ile adlî tıp ihtisas daireleri, inceledikleri konularlailgili olarak kendi kurul veya dairelerinde bulunmayan, Adlî Tıp Kurumundakidiğer kurul veya dairelerde bulunan uzmanların davet edilmesine kararverebilirler. Uzman kişiler, o olayla ilgili toplantıya katılır ve oykullanırlar.”

41. İlgili hukuk için ayrıca bkz. Kumrişan Akkuş ve Sefer Akkuş, B.No: 2014/14672, ½/2017, §§ 45-56.

V. İNCELEME VE GEREKÇE

42. Mahkemenin 27/6/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Yaşam Hakkının İhlalEdildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucularınİddiaları

43. Başvurucular; zorunlu askerlik hizmetini ifa edenyakınlarının ateşli silah yaralanması sonucu yaşamını yitirdiğini, olayhakkında açtıkları tam yargı davasının meydana gelen ölüm olayının intiharolduğu gerekçesiyle verilen kovuşturmaya yer olmadığı kararına dayanılarakreddedildiğini belirtmişlerdir.

44. Başvurucular, kovuşturmaya yer olmadığına dair kararınİdarenin kusurlu olmadığı ve tazmin yükümlülüğünün bulunmadığı sonucunu doğurmadığınıifade etmişlerdir. Başvurucular, yakınları S.K.nın askerliğe elverişliğiolmadığının askere gitmeden önce veya askerliğinin ilk dönemlerinde tespitedilmesi mümkün iken yetkili makamların hmalidavranışları ve askere alma sisteminin iyi kurulmamış olması nedenleriyletespit edilemediğini ileri sürmüşlerdir. Başvurucular, S.K.nın psikolojik rahatsızlığının üstlerincebilinmesine rağmen bu konuda gerekli tedbirlerin alınmadığını ve hiç ihtiyaçyokken S.K.ya silahlı nöbet tutturulduğunu iddiaetmişlerdir. Başvurucular ayrıca yakınlarının tedavisinin gerektiği gibiyaptırılmadığını ileri sürmüşlerdir.

45. Başvurucular, devletin askere sevk işlemlerinden önceyükümlülerin askerliğe elverişli olup olmadığının tespiti için etkili bir tıbbikontrol mekanizması kurması ve makul sayılabilecek tüm tıbbi muayene vetetkikleri gerçekleştirmesi gerektiğini ancak Türkiye’de son yoklamamuayenelerinin son derece yüzeysel olduğunu ileri sürmüşlerdir. Başvurucular,yakınlarının daha önceden de var olan psikolojik sorunlarının ve esrarkullanmasının askere alındıktan ancak bir ay sonra tespit edilebildiğini,devletin askere alımlarda uyguladığı sağlık tarama sisteminin yaşam hakkınıkoruma bakımından yetersiz olduğunu belirtmişlerdir.

46. Başvurucular; devletin yükümlülerin askere alınmasındansonra da yaşam hakkını koruma bakımından yükümlülüklerinin bulunduğunu,askerlik hizmeti sırasında psikolojik sorunların ortaya çıkmasını önleyecekdüzenli ve periyodik bir muayene sisteminin kurulması gerektiğini ifade etmişlerdir.Başvurucular; yakınlarının askerlik hizmetini ifa ettiği sırada psikolojikyönden rahatsızlandığını, yakınlarının psikolojik durumunun birlikkomutanlarınca bilindiğini, buna rağmen gerçek mermi ve silah verilerek nöbettutturulduğunu, ilaçlarını alıp almadığının kontrol edilmesi gerekirken bununyapılmadığını ileri sürmüşlerdir. Başvurucular 17/10/2012 tarihli raporda ilaçtedavisi önerilmesine ve bir ay sonra kontrole gelmesi gerektiği belirtilmesinerağmen yakınlarının bu rapordan altı gün sonra tekrar hastaneye sevkedilmesinin ve bu defa “Tedavi gerektirmez” şeklinderapor düzenlenmesinin gerek birlik komutanlarının gerekse görevli tabibinihmalini ortaya koyduğunu ifade etmişlerdir.

47. Başvurucular; davanın reddine dayanak yapılan ceza soruşturmasısırasında alınan bilirkişi raporunun da akla, mantığa ve tıp bilimine aykırıolduğunu, raporun açıkça meslektaş dayanışması saikiylehazırlanmış olduğunu, kaldı ki anılan raporun Adli Tıp Kurumunun psikiyatrikrahatsızlıklarla ilgili raporları hazırlayan 4. İhtisas Kurulunca hazırlanmasıgerekirken 1. İhtisas Kurulunca hazırlandığını, branş itibarıyla ilgisizkişilerin raporu hazırladığını, heyette bir psikiyatri uzmanının bulunmasınınise yeterli olmadığını ileri sürmüşlerdir.

48. Başvurucular, ayrıca yakınlarının desteğinden yoksunkalmaları nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiğini belirtmişlerdir.

2. Değerlendirme

49. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılanhukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifinikendisi takdir eder (Tahir Canan,B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucular, AYİM kararından sonra bireyselbaşvuru yapmış olup olay hakkında yürütülen ceza soruşturması ile ilgili olarakherhangi bir iddia ve itiraz ileri sürmemişlerdir. Başvurucular, AYİMkararından sonra yaptıkları bireysel başvuruda temel olarak yakınları S.K.nın yaşamının yetkilimakamlarca korunamadığını ve bu konuda etkili bir yargısal korumadanyararlanamadıklarını ileri sürmüşlerdir. Bu sebeple başvurucuların bu başlıkaltındaki tüm iddialarının Anayasa’nın 17. Maddesinde güvence altına alınanyaşam hakkı kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

50. Anayasa’nın “Kişinindokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı” başlıklı 17. Maddesininbirinci fıkrası şöyledir:

 “Herkes,yaşama, maddî ve manevî varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.”

51. Anayasa’nın 5. Maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

 “Devletintemel amaç ve görevleri, (...) kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyalhukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal,ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevî varlığınıngelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”

a. Kabul EdilebilirlikYönünden

52. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğinekarar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan yaşamhakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna kararverilmesi gerekir.

b. Esas Yönünden

i. Genel İlkeler

53. Kişinin yaşam hakkı ile maddi ve manevi varlığını korumahakkı birbiriyle sıkı bağlantıları olan devredilmez ve vazgeçilmez haklardanolup devletin bu konuda pozitif ve negatif yükümlülükleri bulunmaktadır.Devletin negatif bir yükümlülük olarak yetki alanında bulunan hiçbir bireyinyaşamına kasıtlı ve hukuka aykırı olarak son vermeme, bunun yanı sıra pozitifbir yükümlülük olarak yine yetki alanında bulunan tüm bireylerin yaşam hakkınıgerek kamusal makamların gerek diğer bireylerin gerekse kişinin kendisinineylemlerinden kaynaklanabilecek risklere karşı koruma yükümlülüğü bulunmaktadır(Serpil Kerimoğlu ve diğerleri,B. No: 2012/752, 17/9/2013, §§ 50, 51).

54. Anayasa Mahkemesinin yaşam hakkı kapsamında devletin pozitifyükümlülükleri açısından benimsediği temel yaklaşıma göre devletinsorumluluğunu gerektirebilecek şartlar altında gerçekleşen ölüm olaylarında Anayasa’nın17. Maddesi, devlete elindeki tüm imkânları kullanarak bu konuda ihdas edilmişyasal ve idari çerçevenin yaşamı tehlikede olan kişileri korumak için gereğigibi uygulanmasını ve bu hakka yönelik ihlallerin durdurulup cezalandırılmasınısağlayacak etkili idari ve yargısal tedbirleri alma görevi yüklemektedir. Buyükümlülük, kamusal olsun veya olmasın yaşam hakkının tehlikeye girebileceğiher türlü faaliyet bakımından geçerlidir (SerpilKerimoğlu ve diğerleri, § 52).

55. Bu kapsamda bazı özel koşullarda devletin kişinin kendieylemlerinden kaynaklanabilecek risklere karşı yaşamı korumak amacıyla gereklitedbirleri alma yükümlülüğü bulunmaktadır. Zorunlu askerlik hizmeti için degeçerli olan bu yükümlülüğün ortaya çıkması için askerî mercilerin kendikontrolleri altındaki bir kişinin kendini öldürmesi konusunda gerçek bir riskolduğunu bilip bilmediklerini ya da bilmeleri gerekip gerekmediğini tespitetmek, böyle bir durum söz konusu ise bu riski ortadan kaldırmak için makulölçüler çerçevesinde ve sahip oldukları yetkiler kapsamında kendilerindenbeklenen her şeyi yapıp yapmadıklarını incelemek gerekir. Ancak özellikle insandavranışının öngörülemezliği, öncelikler ve kaynaklardeğerlendirilerek yapılacak işlemin veya yürütülecek faaliyetin tercihi dikkatealınarak pozitif yükümlülük; yetkililer üzerine aşırı yük oluşturacak şekildeyorumlanmamalıdır. Bu çerçevede Anayasa Mahkemesince yapılacak incelemede,basit bir ihmali veya değerlendirme hatasını aşan bir kusurun askerîyetkililere atfedilebilip atfedilemeyeceğinin ortaya konulması gerekmektedir (Sadık Koçak ve diğerleri, B. No: 2013/841,23/1/2014, § 74).

56. Askerlik yükümlülüğü kapsamında yürütülen bazı eylem veetkinliklerin doğasına ve insan unsuruna bağlı olarak ortaya çıkan risk seviyesineuygun şekilde yaşamı koruyucu yasal ve idari düzenlemelerin bulunmasıgerekmektedir. Devlet, askerlik görevini zorunlu kıldığı için özelliklesilahların kullanımı konusunda büyük bir titizlik göstermeli; psikolojiksorunları olan askerlerin tedavi edilmesini ve onlara yönelik uygun tedbirlerinalınmasını sağlamalıdır. Oluşturulan yasal ve idari düzenlemelerde, askerlikyaşamının doğasında var olan tehlikelerle karşı karşıya bulunan askerlerinetkin bir şekilde korunmasını sağlayan uygulamaya ilişkin tedbirlerin ve emirkomuta zinciri içinde yer alan sorumlular tarafından işlenebilecek kusur vehataların tespit edilmesini sağlayacak usullerin öngörülmesi gerekmektedir. Buçerçevede askere alım sırasında kişilerin uygun denetimlerden geçirilmesi,askerlik öncesinde vesırasında kişilere gerekli denetim ve müdahalelerin yapılması büyük önemtaşımaktadır (Sadık Koçak ve diğerleri,§§ 75, 76).

57. Kişilerin yaşamının korunması için yeterli yasal ve idaribir çerçevenin oluşturulması yükümlülüğü, askerlik hizmetini ifa eden kişilerinyaşam ve sağlıklarının korunması için de geçerlidir.

ii. İlkelerin OlayaUygulanması

58. Somut olayda başvurucular, yakınlarının üçüncü kişi ya dakişilerce kasıtlı bir şekilde öldürüldüğü yönünde bir iddia ileri sürmemişlerdir.Bu durumda başvuru konusu olay açısından yukarıda yer verilen ilkelerçerçevesinde devletin S.K.nınyaşamını kendi eylemine karşı koruma yükümlülüğünün olup olmadığının tespitigerekmektedir. Bu bağlamda öncelikli olarak askerî yetkililerin S.K.nın intihar etme riskini bilipbilmediklerinin veya bilmelerinin gerekip gerekmediğinin ortaya konulması,böyle bir durum söz konusu ise yetkileri çerçevesinde kendilerinden makulolarak beklenebilecek tedbirleri alıp almadıklarının açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.

59. S.K.nın askere alındığı tarihteyürürlükte bulunan, 24/11/1986 tarihli ve 19291 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 86/11092 sayılı mülga Türk SilahlıKuvvetleri Sağlık Yeteneği Yönetmeliği’nin (Yönetmelik) 5. Maddesinde; askerlikçağına giren yükümlülerin askere alınmadan önce sağlık muayenesindengeçirileceği, bu muayene sırasında yükümlünün bildiği herhangi bir hastalıkveya arızasının bulunup bulunmadığına ve muayene sırasında herhangi bir sağlıkyakınmasının olup olmadığına ilişkin yazılı beyanının alınacağı belirtilmiştir.Aynı Yönetmelik’in S.K.nınaskere alındığı tarihte yürürlükte bulunan 10. Maddesinde ise sağlıkkontrolleri neticesinde askerliğe elverişli olmadığı tespit edilen yükümlülerinaskere alınmayacağı belirtilmiş; sağlık durumları geçici olarak bozuk olan sonyoklamaya tabi yükümlüler hakkında ertesi yıla bırakma kararı, sevke tabiolanlar hakkında ise sevk tehiri kararı verileceği ifade edilmiştir.

60. Başvurucular; askere sevk işlemlerinden önce yapılan tıbbimuayene ve kontrollerin son derece yüzeysel olduğunu, devletin askere alımlardauyguladığı sağlık tarama sisteminin yaşam hakkını koruma bakımından yetersizolduğunu ileri sürmekle birlikte askere sevk işlemlerinden önce yakınlarınauygulanan tıbbi muayeneye ilişkin herhangi bir bilgi ve belgeyi AnayasaMahkemesine sunmamışlardır. Kaldı ki başvurucular gerek AYİM’esundukları dava dilekçesinde gerekse AYİM kararına karşı başvurdukları karardüzeltme yolunda yakınları S.K.nınsivil yaşantısında herhangi bir psikolojik sorun yaşamadığını ve bu kapsamdabir tedavi görmediğini, yakınlarının askerlik görevini ifa ettiği sıradapsikolojik yönden rahatsızlandığını ifade etmişlerdir (bkz. §§ 31, 35).Başvurucuların herhangi bir somut iddiası olmaması nedeniyle derece mahkemeside askerlik öncesine ilişkin herhangi bir değerlendirmede bulunmamıştır.

61. Bu durumda somut olayda incelenmesi gereken asıl sürecinaskerlik dönemi olduğu anlaşılmaktadır.

62. Bu incelemeye geçmeden önce başvurucuların Adli Tıp Kurumu1. İhtisas Kurulu raporuna yönelik iddialarına değinmek gerekir. Başvuruculardavanın reddine dayanak yapılan bilirkişi raporunun akla, mantığa ve tıpbilimine aykırı olduğunu, raporun branş itibarıyla ilgisiz kişilercehazırlandığını iler sürmüş ise de başvuru formu ve eklerinde, psikiyatrialanında uzman bir profesörün de katılımıyla hazırlanan Adli Tıp Kurumuraporunun objektifliğinin ve/veya yeterliğinin sorgulanmasına neden olabilecekherhangi bir husus tespit edilememiştir. Başvuru dosyasında bulunan tıbbi bilgive belgelerden hareketle bilirkişilerin vardığı sonuçların doğruluğu hakkındavarsayıma dayalı olarak fikir yürütmek Anayasa Mahkemesinin görevi de değildir.Dolayısıyla Adli Tıp Kurumu 1. İhtisas Kurulu raporunda belirtilen kanaatleregöre değerlendirmelerde bulunmanın somut olayda herhangi bir sakıncasınınolmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

63. Başvurucuların yakını S.K, Yenifoça7’nci Jandarma Komando Eğitim Alay Komutanlığı (İzmir/Foça) emrinde bir aylıkasker iken komando seçilemediği için jiletle kendisine zarar vermiştir. Bununüzerine İzmir Asker Hastanesinde muayene olan S.K., 6/6/2012 tarihinde organik olmayan psikoz tanısıyla dahaileri tetkik ve tedavi için GATA Haydarpaşa Eğitim Hastanesi PsikiyatriPolikliniğine sevk edilmiştir. GATA Haydarpaşa Eğitim Hastanesi PsikiyatriPolikliniğinde muayene edilen S.K.ya 20/6/2012 tarihinde psikotik bozukluk tanısıyla üç ay hava değişimi raporu verilmiştir.Bu hususlar dikkate alındığında S.K.nınaskerliğinin ilk dönemlerinde kendisine zarar verme eğiliminin olduğu ve budurumun yetkili makamlarca da bilindiği açıktır.

64. Üç aylık hava değişimi süresinin bitmesi üzerine 30/9/2012tarihinde Manisa/Turgutlu İlçe Jandarma Komutanlığındaki birliğine katılanS.K., RDM takibine alınmış ve takibe alındığı için kendisine silahlı görevlerverilmemiştir. Manisa Asker Hastanesi Psikiyatri Polikliniğinde görevliPsikiyatrist E.Ö. tarafından 17/10/2012 tarihinde muayene edilen S.K.ya “Depresif nöbet, tanımlanmamış.” Tanısı konularakilaç tedavisiönerilmesine rağmen aynı psikiyatrist tarafından 23/10/2012 tarihinde yapılan muayenede”Geçirilmiş uyum bozukluğu yakınması yok tedavi gerektirmez.”Şeklinde değerlendirmeler yapılarak herhangi bir ilaç tedavisi önerilmemiştir.Psikiyatrist E.Ö., ceza soruşturması kapsamında alınan ifadesinde sosyalfaktörlerin iyileştirici etkisinin olduğunu gözönündebulundurarak ilaç tedavisinden vazgeçtiğini belirtmiştir. Benzer şekilde AdliTıp Kurumu 1. İhtisas Kurulu, bir hafta sonraki karar değişikliğini”(...) hastanın özgüven eksikliğinin giderilmesi bakımındansosyal müdahale olarak tedavinin parçası (...)” olarakdeğerlendirmiştir. Bu durumda, 23/10/2012 tarihli muayenede S.K.nın yaşadığı psikolojik sorunların geçtiği yönündebir tespitte bulunulmadığına, bu muayene neticesinde sosyal faktörleriniyileştirici etkisine vurgu yapılarak sadece ilaç tedavisinden vazgeçildiğinehatta 23/10/2012 tarihli ikinci muayene sonucunda verilen kararın Adli TıpKurumu 1. İhtisas Kurulunca tedavinin bir parçası olarak değerlendirildiğineözellikle vurgu yapmak gerekir.

65. Yukarıdaki tespitler dikkate alındığında S.K.nın askerî yetkililerinin dikkatini çekebilecekderecede kendisine zarar verme eğilimi gösterdiği değerlendirilmektedir.Nitekim askerî yetkililer kendisine zarar verebileceği düşüncesiyle 23/10/2012tarihli muayeneden sonra da S.K.yabelli bir dönem silah vermemişlerdir. Dolayısıyla somut olayda S.K.nın kendisine zarar vermeriskinin bulunduğunun askerî yetkililerce bilindiğinin, en azından bilinmesigerektiğinin kabul edilmesi gerekmektedir.

66. Bu durumda somut olayın koşulları çerçevesinde S.K.nın sağlığının korunması vekendisine zarar vermemesi açısından önleyici bazı tedbirlerin alınmasıgerektiği açıktır. Dolayısıyla başvuru formu ve eklerinin bu kapsamdaincelenmesi gerekir.

67. Bu kapsamda öncelikle daha önceden kendisine zarar vericieylemlerde bulunan ve psikolojik rahatsızlığının bulunduğu sağlık kurumlarıncada tespit edilen bir kişiye silah verilmesinin bazı durumlarda oldukçasakıncalı sonuçlara yol açabileceği belirtilmelidir.

68. Somut olayda 23/10/2012 tarihli muayeneden sonra belli birdönem gözlemlenen ve bu gözlem neticesinde RDM takibinden çıkarılan S.K.,kendisine silah verilmesinden yirmi gün sonra tek başına nöbet tuttuğu sıradaüzerine zimmetli silahlaintihar ederek yaşamınıyitirmiştir.

69. İntihar olayından önce kendisine zarar verici eylemlerdebulunmuş ve psikotikbozukluk tanısıyla üç ay hava değişimi raporu verilerek evinegönderilmiş olan S.K.nın üçaylık hava değişimi süresinin bitmesi üzerine askerlik hizmetine tekrarbaşlamasından sonra kısa sayılabilecek bir süre içinde RDM takibindençıkarılarak silahlı bir şekilde tek başına nöbet tutmayla görevlendirilmesisomut olayın koşulları bağlamında makul görünmemektedir.

70. Başvuru formu ve eklerinde, S.K.nın 23/10/2012 tarihli muayeneden sonra kontrolamaçlı olarak tekrar hastaneye götürüldüğüne ve muayene edildiğine ilişkin birbilgi ve belge de bulunmamaktadır. 23/10/2012 tarihli muayenede PsikiyatristE.Ö. tarafından yapılan değerlendirmenin Adli Tıp Kurumu 1. İhtisas Kuruluncasosyal bir müdahale ve tedavinin bir parçası olarak kabul edildiği gözönünde bulundurulduğunda S.K.nın bu tarihten sonra hastaneye kontrol amaçlıolarak hiç götürülmemesi S.K.nın yaşamının korunmasıiçin alınması gereken tedbirler yönünden önemli bir eksiklik olarak gözeçarpmaktadır.

71. Başvuru konusu olayda S.K.nın 23/10/2012 tarihinden sonra hastaneyegötürülerek muayene ettirilmesi ve S.K.ya silahlınöbet görevi verilmemesi yetkililerden beklenebilecek makul tedbirlerdir. S.K.nın yaşamının korunması içinalınması gereken bu tedbirler, yetkili makamlara aşırı bir yük deyüklememektedir.

72. Tüm bu koşullar birlikte değerlendirildiğinde somut olayda S.K.nın yaşamının korunması içingerekli olan makul tedbirlerin alındığının söylenemeyeceği sonucunavarılmıştır.

73. Açıklanan gerekçelerle yaşam hakkının ihlal edildiğine kararverilmesi gerekir.

M. Emin KUZ bu görüşe katılmamıştır.

B. Adil YargılanmaHakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

74. Başvurucular ayrıca bağımsız ve tarafsız bir mahkemedeyargılama yapılmadığını, AYİM’in yapısı itibarıylabağımsız ve tarafsız bir mahkeme olmadığını ileri sürmüşlerdir.

75. Anayasa Mahkemesi tarafından bu konu daha önce incelenirkenbelirtildiği üzere AYİM’in oluşumu, statüsü vegörevleri Anayasa ve ilgili kanunda hüküm altına alınmıştır. AYİM’e atanan askerî hâkimlerin bağımsızlığının Anayasa veilgili kanun hükümleri ile garanti altına alındığı, atanma ve çalışma usulleriyönünden askerî hâkimlerin bağımsızlıklarını zedeleyecek bir hususun olmadığı,kararlarından dolayı idareye hesap verme durumunda bulunmadıkları, disiplineilişkin konuların AYİM Yüksek Disiplin Kurulunca incelenip karara bağlandığıgörülmektedir (Yaşasın Aslan, B.No: 2013/1134, 16/5/2013, § 29). Diğer yandan sınıf subayı üyelerin en fazladört yıllık bir süre ile görev yapmaları, disiplin konularında DisiplinKuruluna tabi kılınmaları, görev süreleri boyunca idari veya askerîyetkililerce herhangi bir değerlendirmeye tabi tutulmamaları bu subaylarınidareye karşı bağımsızlıklarını güçlendirmiştir (Yaşasın Aslan, § 30).

76. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabuledilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemezolduğuna karar verilmesi gerekir.

C. 6216 Sayılı Kanun’un50. Maddesi Yönünden

77. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 50. Maddesinin (1) ve (2)numaralı fıkraları şöyledir:

 “(1)Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya daedilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesi hâlinde ihlalin vesonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilir…

 (2)Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali vesonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgilimahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayanhâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde davaaçılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme,Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadankaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”

78. Başvurucular, yaşam hakkının ihlalinin tespiti ile yenidenyargılama yapılmasına karar verilmesi talebinde bulunmuşlardır. Başvurucular tazminattalebinde bulunmamışlardır.

79. Somut olayda, yaşam hakkının ihlal edildiği sonucunavarılmıştır.

80. Yaşam hakkı ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması içinyeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunduğundan kararın bir örneğininyeniden yargılama yapılmak üzere yetkili idari yargı merciine gönderilmesinekarar verilmesi gerekir.

81. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 226,90 TL harç ve 1.980TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 2.206,90 TL yargılama giderininbaşvuruculara ödenmesine karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. 1. Yaşam hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABULEDİLEBİLİR OLDUĞUNA OYBİRLİĞİYLE,

2. Adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianınKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA OYBİRLİĞİYLE,

B. Anayasa’nın 17. Maddesinde güvence altına alınan yaşamhakkının İHLAL EDİLDİĞİNE M. Emin KUZ’un karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,

C. Kararın bir örneğinin yaşam hakkının ihlalinin sonuçlarınınortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere -Anayasa’nın21/1/2017 tarihli ve 6771 sayılı Kanun ile getirilen geçici 21. Maddesininbirinci fıkrasının € bendiyle Askeri Yüksek İdare Mahkemesi kaldırılmışolduğundan anılan bendin (b) alt bendi gereğince- YETKİLİ İDARİ YARGI MERCİİNEGÖNDERİLMESİNE (Askeri Yüksek İdare Mahkemesi İkinci Dairesinin E.2015/1357sayılı dosyası),

D. 226,90 TL harç ve 1.980 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam2.206,90 TL yargılama giderinin başvuruculara MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,

E. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların MaliyeBakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemedegecikme olması halinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadargeçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

F. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE27/6/2018 tarihinde karar verildi.

KARŞIOY GEREKÇESİ

Zorunlu askerlik hizmeti sırasında meydana gelen intiharnedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiğine karar verilmiştir.

Kararın gerekçesinde, intihar olayından önce kendisine zararverici eylemlerde bulunmuş ve "psikotikbozukluk" tanısıyla üç ay hava değişimi verilerek evine gönderilmiş olankişinin bu sürenin bitmesinden ve askerlik hizmetine tekrar başlamasından kısabir süre sonra silahlı nöbet görevine verilmesinin makul görünmediği ve bukişinin yaşamının korunması için makul tedbirlerin alındığının söylenemeyeceğibelirtilmektedir (§§ 69-72).

Önceki kararlarımızda olduğu gibi bu kararda da vurgulanan genelilkeler çerçevesinde Devletin, başvurucuların yakını olan ve zorunlu askerlikhizmeti sırasında intihar ettiği belirtilen kişinin yaşamını kendi eyleminekarşı koruma yükümlülüğünün olup olmadığının tespiti ve bu bağlamda askerîyetkililerin sözü edilen kişinin intihar etme riskini bilip bilmediklerininveya bilmelerinin gerekip gerekmediğinin ortaya konulması, böyle bir durum sözkonusu ise yetkileri çerçevesinde kendilerinden makul olarak beklenebilecektedbirleri alıp almadıklarının açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.

Başvurucular yakınlarının askerlik öncesinde herhangi birpsikolojik sorun yaşamadığını, bu kapsamda bir tedavi görmediğini ve askerlikgörevi sırasında rahatsızlandığını belirttiklerinden, incelenmesi gereken asılsürecin askerlik dönemi olduğu anlaşılmaktadır (§§ 60-61).

Yapılan incelemede; başvurucuların yakınının yaklaşık bir aylıkasker iken komando seçilemediği için jiletle kendisine zarar vermesi üzerineönce İzmir Asker Hastanesine, sonra da GATA Haydarpaşa Eğitim Hastanesine sevkedilerek muayene ve tedavi olduğu, ardından "psikotikbozukluk" teşhisiyle hava değişimi verildiği, ilaç tedavisinin de devamettiği üç aylık hava değişimi süresinin sonunda Birliğine katılan anılankişiye, Birliğine katılmasından yaklaşık iki hafta, ilk muayenesinden iseyaklaşık dört ay sonra "Depresif nöbet, tanımlanmamış" teşhisiyleilaç kullanmaya devam etmesi yönünde rapor verildiği, bu muayeneden altı günsonra ise aynı hastanenin psikiyatri polikliniğinde aynı psikiyatristtarafından yapılan muayene sonucunda "Geçirilmiş uyum bozukluğu, yakınmasıyok, tedavi gerektirmez" kararı verildiği görülmektedir (§§ 9-13).

Bu karardan yaklaşık iki ay sonra, ilgilinin Birliğinekatılmasından sonra hakkında alınan ve kendisine silahlı görev verilmesiniengelleyen Rehberlik ve Danışma Merkezi (RDM) takibinden çıkarılmasına kararverildiği, bu karardan iki hafta sonra silahlı görevler de verildiğianlaşılmaktadır.

Olayla ilgili ceza soruşturması kapsamında alınan ifadelerden,başvurucuların yakınının kendisine silahlı görevler verilmemesinden rahatsızlıkduyduğu ve bunu üstlerine ilettiği, ayrıca bir aylık kontrol tarihi gelmeden tekrarmuayene talebinde bulunduğu, yetkililerin muayeneye sevk etmemenin kişihakkında olumsuz sonuçlar doğurabileceği değerlendirmesiyle sevk kararı aldığıve muayene neticesinde hakkında tedavi gerekmediği yönünde rapor düzenlendiğidikkate alındığında, raporu veren psikiyatristin bu gibi durumlarda sosyalfaktörlerin iyileştirici etkisinin olduğunu gözönündebulundurarak tedavi gerekmediği kararı verdiğine ilişkin açıklamalarının,süresinden önce hastaneye sevk kararının ve ikinci raporun açıkça keyfi olduğundansöz edilemeyeceği değerlendirilmektedir.

Nitekim Adli Tıp Kurumundan alınan bilirkişi raporunda da, tedavinin sona erdirilmesi hastanın özgüvennoksanlığının giderilmesi bakımından isabetli bulunarak ilgili psikiyatristebir kusur atfedilmemiştir.

Ayrıca, askerî yetkililerin; söz konusu rapordan hemen sonra bukişiye silahlı görev vermedikleri ve belli bir süre (yaklaşık iki buçuk ay)daha gözlemledikleri, davranışlarında herhangi bir anormallik görmemeleriüzerine silahlı görevler vermeye başladıkları gözönündebulundurulduğunda, gördüğü tedaviden sonra gerçek intihar riski olarak kabuledilebilecek anormal bir davranış sergilemeyen mezkûr kişinin intihar etmeriskini bildikleri veya bilmeleri gerektiği sonucuna ulaşılmasının mümkünolmadığı düşünülmektedir.

Diğer taraftan, çoğunluğun ihlal gerekçesinde söz konusu kişininson muayeneden sonra kontrol amacıyla tekrar hastaneye götürülmemesininilgilinin yaşamının korunması için alınması gereken tedbirler yönünden önemlibir noksanlık olduğu belirtilmekte ise de (§ 70), ilgilinin son muayenesindeverilen raporda tedavisinin gerekmediğinin belirtilmesi karşısında böyle birsevke gerek görülmemesinin bir noksanlık olarak değerlendirilemeyeceğidüşünülmektedir.

Dolayısıyla askerî yetkililerin, eğitim birliğinde psikolojiksorunlar yaşayan ve tedaviden sonra intihar riski olarak kabul edilebilecek birdavranış göstermeyen kişinin intihar etme riskini bildikleri veya bilmelerigerektiği sonucuna ulaşılmasının mümkün olmadığı, aksinin kabulünün yaşam hakkıkapsamındaki pozitif yükümlülükler bakımından askerî makamlara aşırı bir yükyüklemek anlamına geleceği değerlendirilmektedir.

Bu sebeplerle, yaşam hakkının ihlal edilmediği düşüncesiyleçoğunluğun ihlal kararına katılmıyorum.

Üye

M. Emin KUZ

Full & Egal Universal Law Academy