TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
HASAN BAŞARAN BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2018/15130)
Karar Tarihi: 7/4/2021
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üyeler
:
Recai AKYEL
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Selahaddin MENTEŞ
İrfan FİDAN
Raportör
:
Gökçe GÜLTEKİN YILMAZ
Başvurucu
:
Hasan BAŞARAN
Vekili
:
Av. Temel EKEN
I. BAŞVURUNUNKONUSU
1. Başvuru, gözaltı sürecinde kolluğun fizikisaldırılarına maruz kalınması ve bu eylemlerle ilgili olarak etkili birsoruşturma yürütülmemesi nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiğiiddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURUSÜRECİ
2. Başvuru 31/5/2018 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yöndenyapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlikincelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabuledilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VEOLGULAR
6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle veUlusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden erişilen, BeypazarıCumhuriyet Başsavcılığının (Başsavcılık) soruşturma dosyasındaki bilgi vebelgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir:
7. Başvurucu ve olay sırasında görevli olmayan polismemuru Ş.K. arasında trafikte tartışma yaşanmış ve şahıslar birbirlerinikarşılıklı olarak darbetmiştir.
8. Olayın kolluk birimlerine haber verilmesi üzerine polismemurları E.G. ve S.Y. başvurucunun ikamet adresine giderek adli işlemler içinbaşvurucuyu polis merkezine davet etmiş, başvurucunun karşı çıkması üzerine zorkullanarak başvurucuyu polis aracına bindirmişlerdir.
A. BaşvurucununBeyanı
9. Soruşturma aşamasında başvurucunun olayıngerçekleştiği gün olan 15/12/2017 tarihinde alınan ifadesinin ilgili kısmışöyledir:
"...Aracımıza binerek ikametadresimiz olan ... yere geldik. Araçtan ineceğim sırada yanımıza sivil bir araçgeldi ve benim aracımın önünü kesti. Araçtan yine sivil kıyafetli 2 erkek şahısindi. Sonra bende araçtan indim. Yanıma gelen şahıslar 'biz polisiz' dedilerancak kimliklerini göstermediler. Bana hitaben 'sen nasıl polis döversin, sanagöstereceğiz, dön arkanı dön' diye bağırdılar. Bende ne olduğunu anlamadan 'birdakika durun, ne oluyor' dedim. Eşim [F.B.] polis olduğunu iddia eden şahıslara kimliklerinigöstermesini söyledi. Ancak şahıslar herhangi bir kimlik göstermediler. Sonrabana zor kullanarak ellerimi arkaya doğru getirdiler ve ellerimi arkadankelepçelediler. O esnada eşim [F.] birşeyler söyledi ancak bendediğini şu an hatırlamıyorum. Eşimin söylediklerine karşılık ise polisler 'gitnereye şikayet edersen et' diye karşılık verdiler. Beni kelepçeledikten sonrapolis aracına bindirdiler ve beni oradan alarak götürmeye başladılar. Aracabinerken ismini sonradan öğrendiğim [E.G.] isimli polis memurubana ana avrat küfür etti. Diğer polis memuru [S.Y.] hiç hakaretetmedi, kötü davranışta bulunmadı. Ekip aracıyla giderken sürücü koltuğunda [E.G.]vardı. Araç ile giderken mezarlığın arkasına doğru gittik. Araç orada durdu. [E.]isimli polis araçtan indi ve yanıma geldi 'sen demek polis döversin, hadi şimdide beni döv bakalım, sen vatan haini misin, terörist misin' diyerek kolumdantutup beni aşağıya indirmeye çalıştı. Bende 'ben terörist vatan haini değilim,bana bu şekilde vatan haini terörist diyemezsin' diyerek karşılık verdim. Sonra[E.G.] beni bıraktı ve araca tekrar bindi. Sonrasında beni polismerkezine götürdüler. Polis merkezine geldiğimde ismini bilmediğim 2 sivilkıyafetli erkek şahıs, sanırım sivil polisler bana 'ananı avradını s... O...çocuğu' diyerek hakaret ettiler. Ayrıca hakaret eden bu iki şahıs beni polismerkezinde göğsüme ve karın bölgeme elleri ve ayaklarıyla vurarak darp ettiler.Ben sivil kıyafetli olan bu iki polis memurunu ismen tanımıyorum ancakşahısları görsem tanırım ve net olarak teşhis edebilirim..."
B. Soruşturmaİşlemleri Neticesinde Verilen Kararlar
10. Soruşturma kapsamında Başsavcılık, başvurucu ileŞ.K., M.T. ve M.B.Ö. hakkında 16/3/2018 tarihli iddianame düzenlenmiştir.İddianamenin ilgili kısmı şöyledir:
"Yukarıda açık kimlik bilgileriyazılı olan Ş.K.nın 14/12/2017 tarihinde, sevk ve idaresi altında bulunan...plakalı araçla, eşi [B.K.]ile birlikte Hacıkara Mahallesi Yıldırım Beyazıt Caddesi üzerinde seyirhalinde olduğu, Hasan Başaran’ın ise eşi [F.B.] ile birlikte belirtilencadde üzerinde sevk ve idaresi altında bulunan ... plakalı araç ile beklemeyaptığı, [Ş.K.] nın yola devam edebilmek maksadıyla Hasan Başaran’asellektör yaptığı, bunun üzerine önce Hasan Başaran’ın, daha sonra [Ş.K.]nın araçlarından indikleri, tarafların yol ve sellektör meseleleri yüzündentartıştıkları, taraflar arasında çıkan sözlü tartışmanın kavgaya dönüştüğü,
Hasan Başaran’ın eniştesi olan ve olayyerinde bulunan [M.T.]nin kavgaya müdahil olarak [Ş.K.] nın yüzüne yumruk attığı, HasanBaşaran ve [M.T.] nin yere düşen [Ş.K.] ya tekme attıkları veelleri ile yine vücudunun çeşitli yerlerine vurdukları, kavga sırasında [Ş.K.]nın da Hasan Başaran'a yumruk attığı,
Akabinde Hasan Başaran ve [M.T.] nin olay yerindenuzaklaştıkları,
Hasan Başaran’ın [F.B.] ile birlikte ... bulunanikametgahına gittiği, gerekli adli işlemlerinin yapılabilmesi için olaytarihinde görevli polis ekibince Beypazarı İlçe Emniyet Müdürlüğü’ne davetedildiği, bunun üzerine Hasan Başaran’ın görevli polis memurlarına hitaben'Terörist mi alıyorsunuz lan, ben gelmiyorum' dediği, görevli polis memuru [E.G.]yi iteklediği ve bu şekilde ekipten kurtulmaya çalışarak direndiği sırada [E.G.]nin ayağına bastığı ve yaralanmasına neden olduğu,
Daha sonra ekip aracına bindirildiği veadli işlemleri için Beypazarı Ş.E.D. Polis Merkezi Amirliği’ne götürüldüğü,olay tarihinde nöbetçi amir olan [M.B.Ö.] nün bu nedenle karakolda bulunduğu, olay nedeniyleHasan Başaran’ın göğsüne ve karnına, elleri ve ayakları ile vurduğu, ayrıcaHasan Başaran’a hitaben 'O çocuğu ne hale getirmiş onun a.ına koyacam, a...koduğumun ... seni, anasını s... evladı, ...Senin a.. koyacam a... koduğumunşerefsizi' dediği, incelenen kamera kayıtları, bu kameralara ait ses kayıtları,özellikle ses kayıtlarında geçen '[M.] çok pis dal...abi....[M.]çok pis dal....' şeklindeki ibareler ve suçtan kurtulmaya yönelik olduğudeğerlendirilen [M.B.Ö.] nün savunması nazara alındığında açıklananeylemlerin son derece sabit olduğunun görüldüğü,
Alınan adli muayene raporlarında, [Ş.K.] nın ve Hasan Başaran’ınyaralanmalarının basit bir tıbbi müdahale ile giderilebilecek ölçüde hafifnitelikte olduğunun, [E.G.]nin yaralanmasının ise bu nitelikte olmadığının,vücudunda kemik kırığına neden olduğunun, bu kemik kırığının hayatfonksiyonlarına etkisinin hafif (1) derecede olduğunun tespit edildiği,
Tüm dosya kapsamı bir aradadeğerlendirildiğinde; iştirak iradesi ile hareket eden Hasan Başaran ve [M.T.] nin [Ş.K.]yı darpederek yaraladıkları, [Ş.K.] nın da Hasan Başaran’ı yaraladığı, HasanBaşaran’ın görevli polis memurlarına hitaben 'Terörist mi alıyorsunuz lan, bengelmiyorum' diyerek hakarette bulunduğu ve direndiği, görevli polismemurlarından [E.G.] yi iteklediği, ayrıca bu sırada [E.G.]ninayağına basarak yaralanmasına neden olduğu, [M.B.Ö.] nün ise adliişlemler için karakolda bulunan Hasan Başaran’ı darp ederek yaraladığı, ayrıcayukarıda belirtilen şekilde hakarette ve tehditte bulunduğu,
Hasan Başaran’ın eylemlerinin 5237sayılı TCK’nın 86/2, 125/1-3.a-4, 265/1-5 ve 86/1, 87/3 maddelerinde düzenlenenkasten yaralama, hakaret, görevi yaptırmamak için direnme ve neticesi sebebiyleağırlaşmış yaralama suçları kapsamında kaldığı, hakaret ve görevi yaptırmamakiçin direnme suçlarının aynı yasanın 43/2 maddesi uyarınca zincirleme suçhükümlerine tabi olduğu,[M.T.] ve [Ş.K.]nın eylemlerinin86/2 maddesinde düzenlenen kastenyaralama suçu kapsamında kaldığı, [M.B.Ö.]nün eyleminin ise 86/2-3. d,125/1-4, 106/1.1.cümle maddelerinde düzenlenen kasten yaralama, hakaret vetehdit suçları kapsamında kaldığı kanaati ile..."
11. Başsavcılığın 16/3/2018 tarihli kararıyla şüphelilerE.G., S.Y., Ş.K. ve A.D. hakkında ek kovuşturmaya yer olmadığına dair kararverilmiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"Hasan Başaran’ın [F.B.] ile birlikte ... bulunanikametgahına gittiği, gerekli adli işlemlerinin yapılabilmesi için olaytarihinde görevli polis ekibince Beypazarı İlçe Emniyet Müdürlüğü’ne davetedildiği, bunun üzerine Hasan Başaran’ın görevli polis memurlarına hakaretettiği ve direndiği, [E.G.]nin sevk ve idaresi altında bulunan ekiparacına bindirildiği, araçta görevli polis memuru [S.Y.]nin debulunduğu, tahkikat evrakında bulunan krokide ayrıntılı bir şekildebelirtildiği üzere Hasan Başaran’ın ikametgahı önünden hareket eden aracınsırasıyla Ankara Üniversitesi Beypazarı Meslek Yüksek Okulu ve Beypazarı İlçeGıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü önünden geçtiği ve mezarlığın arka girişkapısına doğru ilerlediği, ancak 3 dakika 31 saniye sonra geri döndüğü veBeypazarı Ş.E.D. Polis Merkezi Amirliğine doğru hareket ettiği, bu husustabaşkaca bir kamera kaydı bulunmadığının tespit edildiği,
Hasan Başaran’ın Beypazarı Ş.E.D. PolisMerkezi Amirliği’ne götürüldüğü,
Hasan Başaran’ın olayın sıcağı sıcağınaalınan ve Cumhuriyet başsavcılığımızda da aynen tekrar etmiş olduğu ilkifadesinde [E.G.]ninkendisine ana avrat küfrettiğini, [S.Y.]nin ise hakaret etmediğini veherhangi bir kötü davranışta bulunmadığını, karakolda 2 sivil polis tarafındandarp edildiğini ve bu polislerin kendisine hitaben 'ananı avradını s... o...çocuğu' dediklerini belirttiği, kolluk görevlilerince yapılan mülakatta1 polismemuru tarafından darp edildiğini, diğer polis memurunun sadece hakaretettiğini beyan ettiği, müdafii aracılığıyla ibraz etmiş olduğu ve sonradangeliştirildiği kanaatine ulaşılan dilekçede ise bu sırada [E.G.]tarafından darp edildiğini beyan ettiği, [S.Y.] hakkında da çeşitliithamlarda bulunduğu ayrıca bu sefer şikayetçi de olduğunun görüldüğü,
Karakolda bulunan sivil polismemurlarının açık kimlik ve adres bilgilerinin tespit edildiği, alınanifadelerinde atılı suçları kabul etmediklerinin görüldüğü, ancak görevli polis [M.B.Ö.]nün eylemlerinin sabitbulunduğu,
Olay yerinde ve karakolda bulunan kamerakayıtlarının incelendiği, yine tanık olan şahısların ifadelerinin alındığı veolayın etraflıca araştırıldığı, toplanan delillerin açıklanan hususları dışındaHasan Başaran’ın iddialarını destekler nitelikte olmadıklarının tespitedildiği,
Bu kameralara ait ses kayıtlarınınincelenmesinde ise Hasan Başaran’ın çok uzun bir süre suç ortağının açık kimlikve adres bilgilerini paylaşmadığının, ısrarla olayı tek başınagerçekleştirdiğini belirttiğinin, ayrıca [A.D.]ye ait olabileceği düşünülen herhangi birhakaret ve tehdit içeren söze de rastlanmadığının görüldüğü,
Tüm dosya kapsamı bir aradadeğerlendirildiğinde; [Ş.K.]nın[M.T.]ye karşı suç içeren herhangi bir eyleminden söz edilemeyeceği,Hasan Başaran’a karşı tehditte bulunduğuna dair Hasan Başaran’ın soyutiddialarından başkaca herhangi bir delilin dosyada mevcut olmadığı, olayakarışan şüpheli şahıs sayısı, bu şahıslardan birinin hala yakalanmamış olması,bu hususta devam eden çalışmalar, şahsın bulunduğu iddia edilen mevkii, zamandilimi ve destekler nitelikteki kameralara ait ses kayıtları da gözetildiğinde [E.G.]ve [S.Y.]nin Hasan Başaran’a karşı kişiyi hürriyetinden yoksun kılmasuçunu işlediklerinden de söz edilemeyeceği, ayrıca [E.G.]nin HasanBaşaran’a karşı hakarette ve tehditte bulunup Hasan Başaran’ı darp ettiğine,yine [A.D.]nin Hasan Başaran’a karşı darpta, hakarette ve tehdittebulunduğuna dair iddiadan başkaca herhangi bir delilin dosyada mevcut olmadığı,salt iddia ile kamu davası açılamayacağı anlaşılmakla..."
12. Başvurucunun bu karara yaptığı itiraz, Ankara Batı 1.Sulh Ceza Hâkimliğinin 7/5/2018 tarihli kararıyla kesin olarak reddedilmiştir.
13. Anılan karar 15/5/2018 tarihinde tebliğ edilmiş,başvurucu 31/5/2018 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
C. BireyselBaşvuru Sonrasındaki Süreç
14. Başvurucu, polis memurları tarafından mezarlığagötürüldüğünü, 3 dakika 31 saniye sonra mezarlıktan döndüklerinin kamerakayıtlarıyla sabit olduğunu, burada hürriyetinden yoksun bırakıldığını, tehdit,hakaret ve darp eylemlerine maruz kaldığını ileri sürmüş; ek kovuşturmaya yerolmadığına dair karara itiraz üzerine verilen karara karşı kanun yararına bozmatalebinde bulunmuştur.
15. Yargıtay 8. Ceza Dairesi 16/12/2019 tarihinde, anılankarara karşı yapılan kanun yararına bozma talebini kabul etmiştir. Yargıtay 8.Ceza Dairesi, şüpheliler E.nin ve Y.nin başvurucuyu polis merkezine götürmekiçin araca bindirdikten sonra mezarlığa doğru gittikleri ve 3 dakika 31 saniyesonra aynı güzergâhtan dönüp polis merkezine döndükleri hususunun kamerakayıtlarıyla sabit olduğu, şüphelilerin başvuruya karşı hürriyetinden yoksunkılma suçunu işledikleri konusunda yeterli delilin bulunduğu, ayrıca şüpheliM.nin azmettiren sıfatıyla sorumlu olup olmadığının tespit edilmesi gerektiğigerekçesiyle Ankara Batı 1. Sulh Ceza Hâkimliğinin kararını bozmuştur.
16. Kanun yararına bozma kararı üzerine Ankara Batı 1.Sulh Ceza Hâkimliği ek kovuşturmaya yer olmadığına dair verilen kararın kısmenisabetsiz olduğu gerekçesiyle kaldırılmasına karar vermiştir.
17. Anılan karar üzerine Başsavcılık, şüpheliler E.G.,S.Y. ve A.D. hakkında8/12/2020 tarihli iddianame düzenlenmiştir. İddianameninilgili kısmı şöyledir:
"Tüm dosya kapsamı bir aradadeğerlendirildiğinde; şüphelilerden A.]nın müştekiye yönelik BTM ilegiderilecek şekilde yaralama eyleminde bulunduğu, müştekiye yönelik "ananıavradını s..., o... çocuğu" şeklinde tehdit ve hakarette bulunduğu, diğerşüpheliler [E.]ve [S.]nin müştekiyi ekip aracına aldıktan sonra hakkında işlemyapmak üzere polis karakolunun zıt istikametine araç ile gittikleri, yaklaşık 3dakika 31 saniye sonra dönüşe geçtikleri, araç içerisinde iken müşteki darpettikleri, bu haliyle şüpheliler [E.] ve [S.]ninüzerilerine atılı Cebir Tehdit veya Hile Kullanarak Kişiyi Hürriyetinden YoksunKılma suçunu işledikleri anlaşılmakla,...."
IV. İLGİLİ HUKUK
18. İlgili hukuk için bkz. İsmail Buğra İşlek, B.No: 2013/1177, 26/3/2013, § 17; Bayram Gök, B. No: 2012/946, 26/3/2013, § 18; SerpilKerimoğlu ve diğerleri, B. No: 2012/752, 17/9/2013, § 55; Cezmi Demir vediğerleri, B. No: 2013/293, 17/7/2014, § 112.
V. İNCELEME VEGEREKÇE
19. Mahkemenin 7/4/2021 tarihinde yapmış olduğutoplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucununİddiaları
20. Başvurucu; ikametine gelen polisler tarafından zorkullanılarak polis aracına bindirildiğini, polis merkezinin zıt istikametindebulunan mezarlığa götürüldüğünü, burada özgürlüğünden yoksun bırakıldığını,darbedildiğini, hakaret ve tehditlere maruz kaldığını, şikâyetçi olduğupolisler hakkında kovuşturma yapılmasına yer olmadığına dair karar verildiğinibelirterek kötü muamele yasağının, adil yargılanma hakkının, kişi hürriyeti vegüvenliği hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme
21. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafındanyapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukukitavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,§ 16). Başvurucunun şikâyetleri kötü muamele yasağı kapsamındadeğerlendirilmiştir.
22. Anayasa’nın 148. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:
"…Başvuruda bulunabilmek içinolağan kanun yollarının tüketilmiş olması şarttır."
23. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un “Bireysel başvuru hakkı”kenar başlıklı 45. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:
"İhlale neden olduğu ilerisürülen işlem, eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve yargısalbaşvuru yollarının tamamının bireysel başvuru yapılmadan önce tüketilmiş olmasıgerekir."
24. Başvuru yollarının tüketilmesi koşulu, bireyselbaşvurunun temel hak ihlallerini önlemek için son ve olağanüstü bir çareolmasının doğal sonucudur. Diğer bir ifadeyle temel hak ihlallerini öncelikleidari makamların ve derece mahkemelerinin gidermekle yükümlü olması, başvuruyollarının tüketilmesi koşulunu zorunlu kılmaktadır (Necati Gündüz ve RecepGündüz, B. No: 2012/1027, 12/2/2013, § 20).
25. Temel hak ve özgürlüklere saygı, devletin tüm organlarınınanayasal ödevi olup bu ödevin ihmal edilmesi nedeniyle ortaya çıkan hakihlallerinin düzeltilmesi, idari ve yargısal makamların görevidir (AyşeZıraman ve Cennet Yeşilyurt, B. No: 2012/403, 26/3/2013, § 16).
26. Somut olayda başvurucu, ek kovuşturma yapılmasına yerolmadığına dair karara karşı kanun yararına bozma talebinde bulunmuş, bu talebiYargıtay 8. Ceza Dairesi tarafından kabul edilmiş ve kötü muamelesine maruzkaldığını ileri sürdüğü polisler hakkında Başsavcılık tarafından iddianame düzenlenmiştir.Bu durumda başvurucunun şikâyeti hakkında kovuşturma sürecinin devam ettiği vebaşvurucunun olağan kanun yollarını tüketmeden bireysel başvuruda bulunduğuanlaşılmıştır.
27. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabuledilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarınıntüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkiniddianın başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZOLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerindeBIRAKILMASINA 7/4/2021 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.