TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
HASİP KAPLAN BAŞVURUSU (3)
(Başvuru Numarası: 2015/4085)
Karar Tarihi: 29/11/2018
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Burhan ÜSTÜN
Üyeler
:
Serruh KALELİ
Hasan Tahsin GÖKCAN
Kadir ÖZKAYA
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Raportör
:
Recep KAPLAN
Başvurucu
:
Hasip KAPLAN
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru; yasama Meclisindeki çalışma saatlerinin uzunluğunedeniyle zorla çalıştırma yasağının, yasama çalışmalarında maruz kalınanşiddet hareketleri ve sözlü saldırılar nedeniyle de işkence yasağı ile maddi vemanevi varlığı koruma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 5/3/2015 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgiliolaylar özetle şöyledir:
6. Başvurucu, olay tarihinde Halkların Demokratik Partisi (HDP)milletvekili olarak görev yapmaktadır.
7. Kamuoyunda "içgüvenlik paketi" olarak bilinen "684 sıra sayılı Polis Vazife ve Salâhiyet Kanunu ileBazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun"tasarısının görüşmeleri öncesinde iktidar partisinin teklifi ve Türkiye BüyükMillet Meclisi (TBMM) Genel Kurulunun onayıyla TBMM Genel Kurulunun çalışmasaatleri uzatılmıştır.
8. Tasarının TBMM Genel Kurulunda görüşülmesi esnasındakamuoyuna da yansıdığı şekilde çok hararetli tartışmalar yaşanmış vemilletvekilleri arasında sözlü ve hatta fiilî münakaşalar yaşanmıştır.Başvurucuya göre bu münakaşalar esnasında bazı milletvekilleri yaralanmıştır.
9. Başvurucunun mensubu olduğu siyasi Partinin uzun çalışmasaatlerine ilişkin itirazları oylanmış ve reddedilmiştir.
10. Başvurucu, mensubu bulunduğu Partinin yaptığı itirazların2/3/2015 ve 3/3/2015 tarihlerinde TBMM çoğunluğu tarafından reddedildiğini vebu itirazlar bakımından başvuracak başkaca bir hukuk yolu da bulunmadığınıbelirtmiştir.
11. Başvurucu 5/3/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
12. Mahkemenin 29/11/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
13.Başvurucu;
i. Uzun çalışma saatleri nedeniyle tüm milletvekillerinin zorlaçalıştırma ve angarya yasağına aykırı çalıştırıldığını, yaşlı ve hastamilletvekillerinin ise işkence ve kötü muameleye maruz kaldığını,
ii. İktidar partisine mensup TBMM başkanvekillerinin muhalefetintüm itirazlarını yok saymasının TBMM İçtüzüğü'ne(İçtüzük) aykırı olduğunu,
iii. Kanun tasarısının diğer komisyonlardan görüş alınmadansadece İçişleri Komisyonunda görüşülmesinin İçtüzük'eaykırı olduğunu,
iv. Muhalefete mensup milletvekillerinin konuşmalarının İçtüzük'e aykırı olarak engellendiğini,
v. Kendisine ait itirazlara ilişkin olanlar dâhil TBMM GenelKurulundaki oylamaların usulsüz yapıldığını,
vi. TBMM çalışmaları sırasında bazı milletvekillerininyaralandığını, oturumları yöneten iktidar partisine mensup başkanvekillerinin İçtüzük'e aykırı olarak bu duruma müdahale etmediklerini,TBMM Başkanı'nın da muhalefet partisi milletvekillerine hakaret edenbaşkanvekillerini koruduğunu ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme
14. Başvurucu, şikâyetlerini ağırlıklı olarak TBMM çalışmalarıesnasında yapılan kimi uygulamaların İçtüzük'e aykırıolduğu üzerine temellendirmiştir. Buna karşın Anayasa'nın 148. maddesininüçüncü fıkrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 45. maddesinin (1) numaralıfıkraları uyarınca Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapma hakkı, Anayasa'dagüvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan HaklarıSözleşmesi (Sözleşme) ve buna ek Türkiye'nin taraf olduğu protokollerkapsamındaki haklardan herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiğiniiddia eden kişilere tanınmıştır.
15. Anılan kapsamda başvurucunun TBMM çalışmaları esnasındayapılan kimi uygulamaların İçtüzük hükümlerine aykırı olduğu yönündekiiddialarının ayrıca incelenmesine gerek görülmemiştir.
16. Başvurucunun işkence ve kötü muamele yasağı ile zorlaçalıştırma yasağına ilişkin şikâyetleri ise aşağıda ayrı ayrı incelenmiştir.
1. İşkence ve KötüMuamele Yasağının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
17. 6216 sayılı Kanun’un 46. maddesine göre Anayasa Mahkemesinebireysel başvuruda bulunulması için başvuruya konu edilen ve ihlale yol açtığıileri sürülen kamusal eylem veya işlemden başvurucunun kişisel olarak ve doğrudan etkilenmiş olması gerekir (Onur Doğanay, B. No: 2013/1977, 9/1/2014,§§ 42-45).
18. Somut olayda başvurucu, TBMM çalışmaları bağlamında çalışmasaatlerinin uzunluğu nedeniyle yaşlı ve hasta milletvekillerinin işkence vekötü muameleye maruz kaldığını ileri sürmüştür. Bununla birlikte başvurucununkendisinin hasta ya da yaşlı olduğuna dair bir iddiası bulunmamaktadır. Bunedenle başvurucunun ihlale neden olduğunu ileri sürdüğü kamusal işlem veyaeylemden kişisel olarak etkilenmediği anlaşılmaktadır.
19. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabuledilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin kişi bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemezolduğuna karar verilmesi gerekir.
2. Zorla ÇalıştırmaYasağının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
20. Anayasa'nın 18. maddesinde zorla çalıştırma yasağıylabirlikte angaryanın da yasak olduğu belirtilmiştir. Sözleşme'deyer almayan bu ifade, Anayasa'nın 18. maddesinin gerekçesinde "kişinin emeğinin karşılığını almadan zorlaçalıştırılması"; Anayasa Mahkemesinin çeşitli kararlarında da "birmaldan ya da bir kişinin çalışmasından karşılıksız yararlanma"şeklinde tanımlanmıştır (AYM, E.2011/150, K.2013/30, 14/2/2013; E.2006/21,K.2006/38, 13/3/2006). Buna göre angarya, zorla çalıştırmanın bedelödenmeksizin yaptırılan şekli olarak kabul edilebilir. Dolayısıyla angarya yasağıile ilgili şikâyetlerin de zorla çalıştırma yasağı kapsamında incelenmesigerekir (Halil Üstündağ, B. No:2013/5062, 14/1/2014,§ 24).
21. Anayasa Mahkemesi zorla çalıştırmayı üstün bir iradeninbuyurmasıyla kişinin serbest iradesine aykırı olarak ve yaptırım tehdidialtında yapmış olduğu çalışma olarak tanımlamaktadır (Yasemin Balcı [GK], B. No: 2014/8881,25/7/2017, § 63).
22. Somut olayda milletvekili olan başvurucu, uzun çalışmasaatleri nedeniyle kendisinin de arasında olduğu tüm milletvekillerinin zorlaçalıştırma ve angarya yasağına aykırı çalıştırıldığını iddia etmiştir. AnayasaMahkemesi içtihadında benimsenen ilkeler çerçevesinde başvurucunun iddiasıdeğerlendirildiğinde başvurucunun milletvekilliği görevini yapmasının iradesidışında, bir tehdit veya baskı sonucu gerçekleştiğine dair bir iddiasıbulunmamaktadır. Esasen başvurucu, milletvekilliği görevinin katlanılmazlığından değil bu görev esnasında uzun çalışmasürelerine maruz kalmaktan şikâyet etmektedir.
23. Açıklanan gerekçelerle zorla çalıştırma yasağı hususunda birmüdahalenin olmadığı açık olduğundan başvurunun bu kısmının da diğer kabuledilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemezolduğuna karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. İşkence ve kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkiniddianın kişi bakımından yetkisizlik nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
2. Zorla çalıştırma yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA29/11/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.