TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
HATİCE KÖŞKER TOPRAK BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/17673)
Karar Tarihi:18/1/2017
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Burhan ÜSTÜN
Üyeler
:
Serruh KALELİ
Nuri NECİPOĞLU
Hasan Tahsin GÖKCAN
Rıdvan GÜLEÇ
Raportör Yrd.
:
Gökçe GÜLTEKİN
Başvurucu
:
Hatice KÖŞKER TOPRAK
Vekili
:
Av. Keleş ÖZTÜRK
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğiiddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 11/11/2014 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığınagönderilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgiliolaylar özetle şöyledir:
8. Başvurucu 19/12/2000 tarihinde hükümlü olarak Üsküdar E TipiKapalı Ceza İnfaz Kurumunda bulunmaktayken meydana gelen olaylar sonucundaCezaevindeki çok sayıda tutuklu ve hükümlü hayatını kaybetmiş veyayaralanmıştır. (Kapatılan) Üsküdar Cumhuriyet Başsavcılığınca başvurucunun daaralarında bulunduğu 405 kişi hakkında soruşturma başlatılmış ve şüphelilerinadam öldürme suçuna iştiraki, Cezaevini tahrip etmek ve Cezaevi idaresine karşıtoplu olarak ayaklanmak suçlarından tutuklanmaları talebi üzerine 25/12/2000tarihinde 405 kişinin gıyaben tutuklanmalarına karar verilmiştir. (Kapatılan)Üsküdar Cumhuriyet Başsavcılığının 23/3/2001 tarihli iddianamesi ile kamudavası açmıştır.
9. (Kapatılan) Üsküdar l. Ağır Ceza Mahkemesince 9/4/2001tarihli kararla Mahkemenin görevsizliğine, dava dosyasının görevli İstanbulDevlet Güvenlik Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir. İstanbul 1 No.luDevlet Güvenlik Mahkemesince 30/4/2001 tarihinde görevsizlik kararı verilmesiüzerine dava dosyası Yargıtaya gönderilmiştir.Yargıtay 5. Ceza Dairesinin 6/6/2001 tarihli kararıyla (kapatılan) Üsküdar l.Ağır Ceza Mahkemesinin görevsizlik kararı kaldırılmıştır.
10. Mahkemece yargılamaya devam edilerek 31/5/2004 tarihindebaşvurucunun çağrılmasına karar verilmiş, başvurucu 28/3/2007 tarihli duruşmayagelerek savunmasını yapmıştır. (Kapatılan) Üsküdar 1. Ağır Ceza Mahkemesininkapatılması üzerine yargılamaya İstanbul Anadolu 5. Ağır Ceza Mahkemesindedevam edilmiştir. Mahkemenin 22/1/2016 tarihli kararıyla başvurucunun bir kısımsuçtan beraatine, başvurucu hakkında bir kısım suçtanaçılan davanın ise zamanaşımı nedeniyle düşürülmesine karar verilmiştir. Hükümtemyiz edilmiş olup inceleme devam etmektedir.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
11. Mahkemenin 18/1/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
12. Başvurucu, etkili başvuru hakkı ve makul sürede yargılanmahakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
13. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılanhukuki tavsifi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki nitelendirmesinikendisi takdir eder (Tahir Canan,B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvuru formu ve ekleri incelendiğindebaşvurucunun, uzun süren yargılama süreci boyunca makul sürede yargılamayapılmamasından dolayı uğradığı hak kaybına ilişkin olarak başvurabileceği biriç hukuk yolunun bulunmadığını belirterek etkili başvuru hakkının ihlaledildiği iddiasında bulunduğu anlaşılmıştır. Anılan ihlal iddiası, başvurucununbaşvurabileceği bir iç hukuk yolu olarak Anayasa Mahkemesine bireysel başvurudabulunma imkânının sağlanması durumu ve başvuruya konu yargılamanın devam ettiğihususu da dikkate alındığında makul sürede yargılanma hakkı kapsamındadeğerlendirilmiştir.
A. Kabul EdilebilirlikYönünden
14. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğinekarar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan makulsürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilirolduğuna karar verilmesi gerekir.
B. Esas Yönünden
15. Ceza yargılamasının süresi tespit edilirken süreninbaşlangıç tarihi olarak bir kişiye suç işlediği iddiasının yetkili makamlartarafından bildirildiği veya isnattan ilk olarak etkilendiği arama ve gözaltıgibi birtakım tedbirlerin uygulandığı tarih; sürenin sona erdiği tarih olaraksuç isnadına ilişkin nihai kararın verildiği, yargılaması devam eden davalaryönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul süre şikâyetiyle ilgili kararınıverdiği tarih esas alınır (B.E.,B. No: 2012/625, 9/1/2014, § 34).
16. Ceza yargılamasının süresinin makul olup olmadığıdeğerlendirilirken yargılamanın karmaşıklığı ve kaç dereceli olduğu, taraflarınve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunun yargılamanınsüratle sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar dikkatealınır (B.E., § 29).
17. Anılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer başvurulardaverdiği kararlar dikkate alındığında somut olayda on altı yılı aşan yargılamasüresinin makul olmadığı sonucuna varmak gerekir.
18. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 36. maddesinde güvencealtına alınan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesigerekir.
C. 6216 Sayılı Kanun'un50. Maddesi Yönünden
19. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 50. maddesinin (1) numaralıfıkrası şöyledir:
“Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkınınihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesihâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlerehükmedilir…”
20. Başvurucu, manevi tazminat talebinde bulunmuştur.
21. Somut olayda makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğisonucuna varılmıştır.
22. İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlarıkarşılığında -yargılamadaki taraf sayısı da dikkate alınarak- başvurucuya net7.920 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.
23. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 206,10 TL harç ve 1.800TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 2.006,10 TL yargılama giderinin başvurucuyaödenmesine karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkiniddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul süredeyargılanma hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Başvurucuya net 7.920 TL manevi tazminat ÖDENMESİNE,tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDİNE,
D. 206,10 TL harç ve 1.800 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam2.006,10 TL yargılama giderinin BAŞVURUCUYA ÖDENMESİNE,
E. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun MaliyeBakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemedegecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadargeçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
F. Kararın bir örneğinin YargıtayCumhuriyet Başsavcılığına (TebliğnameNo.16-2016/188929) GÖNDERİLMESİNE,
G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE18/1/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.