TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
HATİCENUR UYSAL BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2018/27866)
Karar Tarihi: 20/10/2020
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üyeler
:
Burhan ÜSTÜN
Hicabi DURSUN
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Selahaddin MENTEŞ
Raportör
:
Mehmet AKTEPE
Başvurucu
:
Haticenur UYSAL
Vekili
:
Av. Erdoğan TİRYAKİ
I. BAŞVURUNUNKONUSU
1. Başvuru; usule ilişkin imkânlar bakımından zayıfduruma düşürülme nedeniyle silahların eşitliği ve çelişmeli yargılamailkelerinin, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanmahakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
II. BAŞVURUSÜRECİ
2. Başvuru 10/9/2018 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yöndenyapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlikincelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabuledilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için AdaletBakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş bildirmemiştir.
III. OLAY VEOLGULAR
7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyleilgili olaylar özetle şöyledir:
8. Elmalı Cumhuriyet Başsavcılığının 26/5/2008 tarihliiddianamesi ile çocuğun cinsel istismarı ve çocuğu müstehcen yayınları okumayave seyretmeye teşvik suçlarından başvurucu hakkında kamu davası açılmıştır.
9. Elmalı Ağır Ceza Mahkemesinin (Mahkeme) 7/5/2013tarihli kararıyla başvurucunun iki ayrı mağdura karşı eylemleri nedeniyleçocuğun cinsel istismarı suçundan iki kez 8 yıl 4 ay hapis, çocuğa müstehcengörüntü içeren ürünlerin içeriğini gösterme/dinletme suçundan iki kez 8 ay 10gün hapis cezası ile 1.660 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına,müstehcen görüntü ürünü üretme işinde çocuk olan küçük mağdurları kullanma suçuyönünden ise beraatine karar verilmiştir.
10. Temyiz üzerine Yargıtay, başvurucu yönünden 11/1/2016tarihinde bozma kararı vermiştir.
11. Bozma sonrası yapılan yargılama sonucu Mahkemenin11/10/2016 tarihli kararıyla başvurucunun iki ayrı mağdura karşı eylemlerinedeniyle çocuğun basit cinsel istismarı suçundan iki kez 5 yıl 6 ay 20 gün hapiscezası ile cezalandırılmasına karar verilmiş, çocuğu müstehcen yayınlarıokumaya ve seyretmeye teşvik suçu yönünden ise suçu işlediği sabit olmadığındanberaatine karar verilmiştir.
12. Yargıtay 14. Ceza Dairesinin 21/6/2018 tarihlikararıyla başvurucu hakkındaki hüküm onanmıştır.
13. Yargıtay ilamına ilişkin Ulusal Yargı Ağı BilişimSistemi (UYAP) kayıtlarında yapılan incelemede başvurucunun ilgili Yargıtaykararını 2/8/2018 günü saat 16.47.26’da açarak okuduğu tespit edilmiştir.
14. Dosyadaki belgelerden 1/7/2018 tarihinde başvurucunundoğum yaptığı, sonrasında eşinin 7/8/2018 tarihinde Elmalı CumhuriyetBaşsavcılığına dilekçe ile başvurarak başvurucu hakkında cezanın infazınınertelenmesini talep ettiği anlaşılmıştır.
15. Bahse konu talep üzerine Elmalı CumhuriyetBaşsavcılığı doğum nedeniyle infazın ertelenmesine 7/8/2018 tarihinde kararvermiştir.
16. Başvurucunun UYAP'ta kayıtlı 25/12/2018 tarihliCumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi (CİMER) başvurusunda kullandığı "...temmuzdadoğum yaptım, Elmalı ağır ceza savcısı bana altı ay süt izni verdi, beni28/12/2018 cuma günü tutuklayacaklar..." ifadesinden infazınertelenmesiyle ilgili olarak eşinin yaptığı başvurudan ve hakkında verileninfazın ertelenmesi kararından haberdar olduğu anlaşılmaktadır.
17. Başvurucu, nihai kararı 10/9/2018 tarihinde tebellüğettiğini beyan etmiştir.
18. Başvurucu 10/9/2018 tarihinde bireysel başvurudabulunmuştur.
IV. İNCELEME VEGEREKÇE
19. Mahkemenin 20/10/2020 tarihinde yapmış olduğutoplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucununİddiaları
20. Başvurucu; kendisinin ceza sorumluluğunun tespitiaçısından Mahkemece yaş tespiti yapılmadan karar verildiğini, delillerin hatalıve eksik değerlendirilmesi sonucu çelişkili raporlara itibar edilerek haksız vehakkaniyete aykırı mahkûmiyet kararı verildiğini, yargılamanın makul süredesonuçlandırılmadığını ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme
21. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un "Bireysel başvuruusulü" kenar başlıklı 47. maddesinin (5) numaralı fıkrası şöyledir:
"Bireyselbaşvurunun, başvuru yollarının tüketildiği tarihten; başvuru yoluöngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılmasıgerekir. Haklı bir mazereti nedeniyle süresi içinde başvuramayan/ar, mazeretinkalktığı tarihten itibaren onbeş gün içinde ve mazeretlerini belgeleyendelillerle birlikte başvurabilirler ..."
22. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) "Başvurusüresi ve mazeret" kenar başlıklı 64. maddesinin (1) numaralı fıkrasışöyledir:
"Bireyselbaşvurunun, başvuru yollarının tüketildiği tarihten, başvuru yoluöngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılmasıgerekir."
23. Bireysel başvurunun ön şartlarından biri de otuzgünlük süre kuralıdır. Sürenin başvurunun her aşamasında dikkate alınmasıgerekir (Deniz Baykal, B. No: 2013/7521, 4/12/2013, § 32).
24. Bireysel başvurunun süre koşuluna bağlanmasıylahukuki istikrarın sağlanması hedeflenmektedir. Dolayısıyla anayasal bir hakarama yolu olan bireysel başvurunun yapılması için belli sürelerin öngörülmesihukuki istikrar ilkesinin bir gereğidir ve bu süre -bireysel başvuruyapılmasını imkânsız kılacak ölçüde kısa olmadıkça- bireysel başvuru hakkınaaykırılık oluşturmaz (kısmi değişikliklerle birlikte bkz. Remzi Durmaz,B. No: 2013/1718, 2/10/2013, § 27).
25. Bireysel başvuruların 6216 sayılı Kanun'un 47.maddesinin (5) numaralı fıkrası ile İçtüzük'ün 64. maddesinin (1) numaralıfıkrası uyarınca başvuru yollarının tüketildiği tarihten, başvuru yoluöngörülmemiş ise ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içindeyapılması gerekmektedir. Anılan düzenlemelerde başvuru yolu öngörülendurumlarda bireysel başvuru süresinin başlangıcına ilişkin olarak başvuru yollarınıntüketildiği tarihten söz edilmekte ise de haberdar olunmayan bir husustabaşvuru yapılamayacağı dikkate alınarak bu ibarenin nihai kararıngerekçesinin öğrenildiği tarih olarak anlaşılması gerekir (A. C. vediğerleri [GK], B. No: 2013/1827, 25/2/2016, § 25).
26. Bireysel başvuru süresinin işlemeye başlamasıyönünden nihai kararın gerekçesinin tebliği, öğrenme şekillerinden biridir (MehmetAli Kurtuldu, B. No: 2013/5504, 28/5/2014, § 27). Ancak öğrenme, gerekçelikararın tebliği ile sınırlı olarak gerçekleşmez; başka şekillerde de öğrenmesöz konusu olabilir. Başvurucunun nihai kararın gerekçesini dava dosyasınıincelemek suretiyle öğrenmesi mümkündür. Bu doğrultuda dosyadan suretalınması gibi hâllerde başvurucunun gerekçeli kararı öğrendiği kabuledilebilir. Başvurucunun nihai kararın gerekçesini öğrendiğini beyan ettiğitarih de bireysel başvuru süresinin başlangıcı olarak ele alınabilir (İlyasTüredi, B. No: 2013/1267, 13/6/2013, §§ 21, 22).
27. Diğer yandan somut olayın koşullarında başvurucununnihai karardan daha erken bir tarihte haberdar olması gerektiğinindeğerlendirilmesi durumunda Anayasa Mahkemesi, başvuru süresinin başlangıcıiçin bu tarihi de esas alabilir (Ögeday Akın, B. No: 2014/2345,10/6/2015, § 38).
28. Bu bağlamda Anayasa Mahkemesi, henüz avukatına tebliğedilmemiş olmakla birlikte nihai karar olan gerekçeli Yargıtay ilamının ilkderece mahkemesine ulaştığı, başvurucunun avukatının ise bireysel başvuruformunda bu karardan haberdar olduklarını belirttiği tarihten daha önce ilkderece mahkemesine söz konusu ilamın tebliğe çıkarılması için kendisinin birdenfazla talepte bulunduğunun anlaşıldığı bir bireysel başvuruda başvuru süresininavukatın ilk yazılı talep tarihinden itibaren işlemeye başladığını kabuletmiştir. Anılan kararda Anayasa Mahkemesi, gerekçeli nihai kararın ilk derecemahkemesine ulaştığından başvurucunun haberdar olduğu ve bu durumda UYAP AvukatBilgi Sistemi'ni kullandığı görülen başvurucu vekilinin nihai karar sonucunu vegerekçesini kesin olarak öğrenme olanağına sahip bulunduğu konusunda şüpheolmadığını ifade etmiştir (Suat Bircan [GK], B. No: 2014/16800,1/12/2016, §§ 25-27).
29. UYAP, kullanıcıların kendilerini ilgilendiren bilgive belgelere ihtiyaç duymaları hâlinde hızlı ve kolay şekilde bu belgelere ulaşabilmelerinisağlamaktadır. Her türlü bilgi ve belge alışverişi de UYAP üzerinden elektronikortamda ve anlık denebilecek kısa sürelerde gerçekleştirilebilmektedir.
30. UYAP kapsamında vatandaşların yargıya daha hızlıerişmeleri, yargı hizmetlerinden en iyi şekilde yararlanmaları hedefiyleBakanlık tarafından Vatandaş Portal Bilgi Sistemi geliştirilmiştir. Busistemin kullanılması ile vatandaşlar ülke genelindeki tüm adli ve idari yargıbirimleri ile icra dairelerinde tarafı oldukları dava ve takiplere internetüzerinden erişebilmektedirler. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlık numarası bulunankimseler UYAP Vatandaş Portal Bilgi Sistemi'ni kullanabilmektedir. Bu sistemee-devlet veya kendisine özgü internet adresi üzerinden e-devlet şifresiyle,mobil imza ya da elektronik imza ile erişim sağlanmaktadır.
31. Sisteme Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlık numarası vekişiye özgü belirlenen e-devlet şifresi ile giriş yapanlar UYAP kapsamında adlive idari yargı birimlerinde görülmekte olan dava dosyalarını ve evraklarıniçeriğini görebilmektedir. Sağlanan bu hizmetin sonucu olarak vatandaşlar nihaikararın gerekçesine erişmenin mümkün hâle geldiği durumlarda bu sistemikullanmak suretiyle nihai kararın gerekçesini kesin olarak öğrenme imkânını daelde etmektedirler.
32. Tüm bu işlemler yapılırken bilgi ve belgelerin sonhâli, değişmez ve güvenli bir şekilde veri tabanında saklanmakta ve belgelerüzerinde yapılan işlemler UYAP evrak işlem kütüğünde kayıt altına alınmaktadır.Evrak işlem kütüğü, evrak üzerinde yapılan işlemleri (doküman oluşturma,düzenleme, imzalama, açma, okuma ve yazdırma gibi) kayıt altına almaktadır.Kayıt altına alınan evrak üzerindeki işlemleri yapan şahsın adı ve soyadı,sıfatı, birimi, yapılan işlemin niteliği, tarih ve saati sistemde saklanmaktadır(Hüseyin Aşkan, B. No: 2017/15649, 21/7/2020 § 28).
33. Yargılama sürecinde nihai karar olan Yargıtay ilamınailişkin UYAP evrak işlem kütüğü üzerinde yapılan incelemede de ilgili kararınbaşvurucu tarafından 2/8/2018 günü saat 16.47.26’da açıldığı tespit edilmiş vebuna ilişkin ekran çıktısı alınarak dosyaya konulmuştur. Dolayısıyla bu işlemiyapan ilgililerin nihai kararın sonucunu öğrendikleri söylenebilir. Bu durumdaise bireysel başvuru süresinin sonucun öğrenildiği bu tarihten itibaren başlatılmasıgerekir.
34. Somut olayda başvurucunun Yargıtay ilamını UYAPüzerinden okuduğu 2/8/2018 tarihinde bireysel başvuruya ilişkin nihai karardanhaberdar olduğu ve bu doğrultuda bireysel başvuru süresinin 2/8/2018 tarihindenitibaren işlemeye başladığı kabul edilmelidir. Nitekim ilgili usul kurallarıuyarınca sürenin münhasıran tebliğden itibaren işlemeye başlayacağının kabuledildiği uygulamaların aksine bireysel başvuru yolunda başvuru süresi, ihlalinöğrenilmesi esasına bağlanmıştır (Hüseyin Aşkan, § 30).
35. Dosya kapsamında nihai kararın 2/8/2018 tarihindebaşvurucu tarafından öğrenildiği tespit edilmiştir. Kaldı ki başvurucu, yaptığıdoğum sonrasında hakkında kesinleşen cezanın bir süre infaz edilmemesi içinkendi bilgisi ve rızası doğrultusunda eşi aracılığıyla 7/8/2018 tarihindeinfazın ertelenmesi talebinde bulunmuştur. Buna ilişkin bilgisi ve rızasıyukarıda zikredilen CİMER başvurusundan da ayrıca anlaşılmaktadır (bkz. § 16).Dolayısıyla gerekçeli nihai kararın ilk derece mahkemesine ulaştığındanbaşvurucunun 7/8/2018 tarihinde haberdar olduğu, nihai karar sonucunu vegerekçesini kesin olarak öğrenme olanağına sahip bulunduğu konusunda şüpheyoktur. Bu durumda dahi başvurunun otuz günlük bireysel başvuru süresindensonra yapıldığı açıktır.
36. Sonuç olarak bireysel başvuru konusu yargılamasürecine ilişkin nihai karardan 2/8/2018 tarihinde haberdar olduğu (en geç7/8/2018 tarihinde) anlaşılan başvurucunun otuz günlük bireysel başvurususüresinden sonra 10/9/2018 tarihinde gerçekleştirdiği bireysel başvurusunun süreaşımı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurunun süre aşımı nedeniyle KABUL EDİLEMEZOLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerindeBIRAKILMASINA 20/10/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.