TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
HAYDAR KOL VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2017/277)
Karar Tarihi: 21/10/2020
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Kadir ÖZKAYA
Üyeler
:
M. Emin KUZ
Rıdvan GÜLEÇ
Yıldız SEFERİNOĞLU
Basri BAĞCI
Raportör
:
Muzaffer KORKMAZ
Başvurucular
:
1. Ali AKIN
2. Haydar KOL
3. Mehmet ŞAHAN
4. Mehmet UZUNDAL
5. Ali Feyzullah ŞAHİN
Başvurucular Vekili
:
Av. Hasan TOK
6. Erdem GENÇAY
Vekili
:
Av. Utku Coşkuner SAKARYA
7. Hayreddin AYDINBAŞ
Vekili
:
Av. Nurefşan TORUNOĞLU YASUL
I. BAŞVURUNUNKONUSU
1. Başvuru, tutuklu bulunulan ceza infaz kurumundaavukatla yapılan görüşmelerin teknik araçlarla kayda alınması ve görüşmelerininfaz koruma memurları tarafından izlenmesi nedenleriyle kişi hürriyeti vegüvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURUSÜRECİ
2. Başvurular 9/9/2016, 25/1/2017, 23/2/2017, 30/3/2017,10/5/2017, 2/3/2018 ve 3/7/2018 tarihlerinde yapılmıştır.
3. Başvurular, başvuru formu ve eklerinin idari yöndenyapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. 2017/23452, 2017/6175, 2017/15655, 2017/20256,2018/6682, 2018/23609 numaralı bireysel başvuru dosyalarının konu yönündenhukuki irtibat nedeniyle 2017/277 numaralı bireysel başvuru dosyası ilebirleştirilmesine, incelemenin 2017/277 numaralı dosya üzerinden yürütülmesinekarar verilmiştir.
5. Komisyon tarafından başvurucuların bu karardaincelenen şikâyetleri haricindeki diğer iddialarının kabul edilemez olduğuna,karara konu olan iddiaların kabul edilebilirlik incelemesinin ise Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir. Komisyon, başvurucular Ali FeyzullahŞahin, Mehmet Şahan ve Mehmet Uzundal'ın adli yardım taleplerini kabuletmiştir.
6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için AdaletBakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir.
7. Başvuruculardan Erdem Gençay, Haydar Kol ve Mehmet ŞahanBakanlık görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmuştur.
III. OLAY VEOLGULAR
8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle veUlusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgelerçerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir:
A. GenelBilgiler
9. Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî bir darbeteşebbüsüyle karşı karşıya kalmış ve bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülkegenelinde olağanüstü hâl ilan edilmiştir. Olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihindeson bulmuştur. Kamu makamları ve yargı organları -olgusal temellere dayanarak-bu teşebbüsün arkasında Türkiye'de çok uzun yıllardır faaliyetlerine devam edenve son yıllarda Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel DevletYapılanması (PDY) olarak isimlendirilen bir yapılanmanın olduğunudeğerlendirmişlerdir (Aydın Yavuz ve diğerleri [GK], B. No: 2016/22169,20/6/2017, §§ 12-25).
10. Darbe teşebbüsü sırasında ve sonrasında ülkegenelinde darbe girişimiyle bağlantılı ya da doğrudan darbe girişimiylebağlantılı olmasa bile FETÖ/PDY ile bağlantılı olan çok sayıda kişi hakkındaCumhuriyet başsavcılıkları tarafından soruşturma başlatılmıştır (Aydın Yavuzve diğerleri, § 51).
B. Başvurucularaİlişkin Süreç
11. Başvurucular hakkında FETÖ/PDY'nin hiyerarşikyapılanmasında yer aldıkları iddiasıyla darbe teşebbüsünden sonra ayrı ayrısoruşturmalar başlatılmıştır.
12. Bu soruşturmalarda tutuklanan başvurucular,tutukluluk hâllerinin devamına ilişkin kesin nitelikteki kararların kendilerinetebliğ edilmesinin ardından başvuru süresi içinde bireysel başvurudabulunmuşlardır.
IV. İLGİLİHUKUK
13. İlgili hukuk için bkz. Emre Ayhan, B.No: 2016/80704, 13/2/2020, §§ 32-57.
V. İNCELEME VEGEREKÇE
14. Mahkemenin 21/10/2020 tarihinde yapmış olduğutoplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucularınİddiaları ve Bakanlık Görüşü
15. Başvurucular, tutuklu bulundukları ceza infazkurumunda avukatlarıyla yaptıkları görüşmelerin teknik araçlarla kayda alınmasıve bu sırada infaz koruma memurlarının görüşmeleri izlemesi nedenleriyletutukluluğa itiraz bağlamında etkili bir şekilde hukuki yardımdanyararlandırılmadıklarını belirterek kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlaledildiğini ileri sürmüşlerdir.
16. Bakanlık görüşünde, öncelikle başvurucuların4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. maddesinde ve16/5/2001 tarihli ve 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu'nda öngörülen başvuruyollarını tüketmeden bireysel başvuru yaptıkları belirtilerek başvuruyollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemezlik kararı verilmesi gerektiğiifade edilmiştir.
17. Bakanlık şikâyetin esasına ilişkin olarak iseolağanüstü hâl döneminde çıkarılan kanun hükmünde kararname (KHK) ile getirilenve bireysel başvuruya konu müdahalenin dayanağını oluşturan düzenlemenin yeterligüvenceleri bünyesinde taşıdığını belirtmiştir. Bakanlık, başvurucularınüzerine atılı suçun niteliği (FETÖ/PDY üyelerinde örgütsel davranış bilincininyoğunluğu ve faaliyetlerini gizli icra etmeleri) dikkate alındığında toplumunve ceza infaz kurumunun güvenliğinin tehlikeye düşürülmesi, terör örgütü veyadiğer suç örgütlerinin yönlendirilmesi, bunlara emir veya talimat verilmesi yada yorumlarıyla gizli, açık veya şifreli mesajlar iletilmesi şüphesinin varlığıhâlinde söz konusu tedbirin uygulandığını belirterek anılan tedbirin orantılıve ölçülü olduğunu, dolayısıyla başvurunun açıkça dayanaktan yoksunluknedeniyle kabul edilemez bulunması gerektiğini ifade etmiştir.
18. Başvurucular Erdem Gençay, Haydar Kol ve Mehmet ŞahanBakanlık görüşüne karşı beyanlarında başvuru dilekçelerindeki ifadeleriniyinelemişler, ayrıca Bakanlık görüşünde tüketilmesi gerektiği ifade edilenkanun yollarının etkili olmadığını belirtmişlerdir.
B. Değerlendirme
19. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucular tarafındanyapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukukitavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013 §16). Başvurucuların şikâyetlerinin özü müdafileri ile görüşmelerinin teknikkayda alınması ve bu görüşmeler sırasında infaz koruma memurlarının hazırbulunması nedeniyle tutukluluğa etkili bir şekilde itiraz hakkınınengellendiğine ilişkindir. Dolayısıyla başvurucuların bu bölümdeki iddialarınınAnayasa'nın 19. maddesinin sekizinci fıkrası bağlamındaki kişi hürriyeti vegüvenliği hakkı kapsamında incelenmesi gerekir.
20. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi 15 Temmuz darbeteşebbüsünden sonra ilan edilen olağanüstü hâl döneminde çıkarılan 22/7/2016tarihli ve 667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkinKHK'nın 6. maddesi uyarıca terör suçları dâhil olmak üzere bazı suçlardantutuklanan kişiler hakkında uygulanan avukatla görüşmelerin kayda alınması veceza infaz kurumu görevlileri aracılığıyla izlenmesi tedbirine ilişkin olarak-ilgili kanun hükümleri ve ülke genelinde derece mahkemelerinin karar veuygulamalarından hareketle- infaz hâkimliklerine şikâyet yolunun tüketilmesigereken ulaşılabilir ve etkili bir başvuru yolu olduğu sonucuna varmıştır (İsmailSolmaz, B. No:2017/15251, 12/2/2020, §§102-106; Emre Ayhan, §§132-136). Somut olayda terörle (FETÖ/PDY) bağlantılı suçtan tutuklu bulunanbaşvurucular yönünden anılan bu kararlardaki değerlendirme ve sonuçtanayrılmayı gerektiren bir durum mevcut değildir. Buna göre başvurucuların infazhâkimliğine şikâyet yolunu tüketmeden yaptıkları bireysel başvurununincelenmesi bireysel başvurunun ikincillik niteliği ilebağdaşmamaktadır.
21. Açıklanan gerekçelerle başvurunun başvuruyollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesigerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Tutukluluğun hukukiliğine etkili bir şekilde itirazedilememesi dolayısıyla kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğineilişkin iddianın başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZOLDUĞUNA,
B. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk MuhakemeleriKanunu’nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesimağduriyete neden olacağından adli yardım talebi kabul edilen başvurucular AliFeyzullah Şahin, Mehmet Şahan ve Mehmet Uzundal'ın yargılama giderleriniödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA,
C. Diğer başvurucular yönünden yargılama giderlerininüzerilerinde BIRAKILMASINA 21/10/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.