Anasayasa Mahkemesi - Bireysel Başvuru - HİDAYET METİN Başvurusuna İlişkin Karar - 6/4/2017

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Nuri NECİPOĞLU

Hasan Tahsin GÖKCAN

Kadir ÖZKAYA

Yusuf Şevki HAKYEMEZ

Raportör

:

Ayhan KILIÇ

Başvurucu

:

Hidayet METİN

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, futbol müsabakaları müşterek bahis oyunları (SporToto) bayiliği ruhsatının iptali nedeniyle mülkiyet hakkının; iptal işleminekarşı açılan davadaki yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle makul süredeyargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 27/5/2014 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesineticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bireksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş sunmamıştır.

III. OLAY VE OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgiliolaylar özetle şöyledir:

8. Başvurucu 1977 doğumlu olup İstanbul'da ikamet etmektedir.

9.Başvurucu 31/5/2006 tarihli Bayilik Sözleşmesi'yle Gençlik veSpor Genel Müdürlüğü (Genel Müdürlük) Spor Toto Teşkilat Başkanlığından(Teşkilat Başkanlığı) Spor Toto bayiliği ruhsatı almıştır.

10. Teşkilat Başkanlığının 13/6/2007 tarihli işlemiyle başvurucununSpor Toto bayiliği ruhsatı, bayiliğin üçüncü kişilere devredildiği gerekçesiyleiptal edilmiştir. İlgili işlemde 14/8/2002 tarihli ve 24842 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Futbolda MüşterekBahis Oyunları Uygulama Yönetmeliği'nin (Yönetmelik) 21. ve 22. maddeleri ileBayilik Sözleşmesi'nin 2. ve 8. maddelerine dayanıldığı açıklanmıştır.

11.Başvurucu tarafından 13/6/2007 tarihli dilekçe ile işleminkaldırılması istemiyle Teşkilat Başkanlığına yapılan başvuru, aynı hükümlereatıfta bulunularak reddedilmiştir.

12. Başvurucu 29/8/2008 tarihinde Ankara 4. Sulh HukukMahkemesinde Genel Müdürlük ile bayiliğin devredildiği iddia edilen H. M. ve İ.D. isimli şahıslar ile bunların vekili sıfatıyla hareket eden B. Ç. isimlişahıs aleyhine dava açmıştır. Anılan davada, Bayilik Devir Sözleşmesi'nin H. M.ve İ. D. tarafından zor ve tehditle imzalatıldığı savunularak haksız feshedilenbayiliğin iadesi ve bu sebeple uğranılan zararın tazmini istemindebulunulmuştur. Ankara 4. Sulh Hukuk Mahkemesince 1/9/2008 tarihli kararlaAnkara Asliye Hukuk Mahkemesinin görevli olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararıverilmiştir.

13. Dosyanın gönderildiği Ankara 19. Asliye Hukuk Mahkemesi16/2/2010 tarihli duruşmada Genel Müdürlüğe yönelik davanın tefrikine kararvermiştir. Yeni bir esasa kaydedilen bu davada Mahkeme 27/5/2010 tarihlikararla davanın idari yargının görevine girdiği gerekçesiyle görevsizlik kararıvermiştir. Ancak anılan karar, Yargıtay 13. Hukuk Dairesinin 18/4/2011 tarihlikararıyla bozulmuştur. Daire, Bayilik Sözleşmesi'nin hizmet sözleşmesi değilbir özel hukuk sözleşmesi olduğunu ve Bayilik Sözleşmesi'nin feshinden doğanuyuşmazlığın çözümlenmesinin adli yargının görevine girdiğini belirtmiştir.

14. Dairenin bozma kararına uyan Mahkeme 15/12/2011 tarihlikararla Genel Müdürlüğe ilişkin bu davayı tekrar H. M., İ. D. ve B. Ç. isimlişahıslar aleyhine açılan dava ile birleştirmiş ve her iki davayı tek esasüzerinden birlikte görmüştür.

15. Mahkeme 13/11/2012 tarihli kararla davayı B. Ç. yönünden feragatnedeniyle, Genel Müdürlük ile diğer iki davalı yönünden ise esastanreddetmiştir. Kararın gerekçesinde, ortaklık sözleşmesinin (Bayilik DevirSözleşmesi) başvurucu tarafından düzenlendiği ve imzalandığı hususunun sabitolduğu ve başvurucunun bu imzayı zor ve tehdit altında imzaladığı iddiasınıispatlayamadığı ifade edilmiştir. Kararda, tehdit ve dolandırıcılıksuçlamasıyla Gaziosmanpaşa Cumhuriyet Başsavcılığına yapılan şikâyetler üzerineyapılan soruşturmada 5/6/2009 ve 9/6/2008 tarihlerinde kovuşturmaya yerolmadığına kararlar verildiğine işaret edilmiştir. Sözü edilen kovuşturmaya yerolmadığı kararları karşısında ortaklık sözleşmesinin zor ve tehditleimzalandığının kabulünün mümkün olmadığı ifade edilen gerekçede, bilirkişiraporuna da atıfla başvurucunun davalılardan talep edebileceği bir bedelinbulunmadığı açıklanmıştır. Ancak kararda, davanın Genel Müdürlüğe yönelikolduğu anlaşılan, bayiliğin iadesi istemine ilişkin kısmının nedenreddedildiğine dair herhangi bir gerekçeye yer verilmemiştir.

16. Mahkeme kararı, Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 30/10/2013tarihli kararıyla onanmış, karar düzeltme istemi de aynı Dairenin 25/3/2014tarihli kararıyla reddedilmiş ve hüküm bu şekilde kesinleşmiştir.

17. Kararın düzeltilmesi isteminin reddine ilişkin karar28/4/2014 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir.

18.Başvurucu 27/5/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. OLAY VE OLGULAR

A. Ulusal Hukuk

19. 29/4/1959 tarihli ve 7258 sayılı Futbol ve Diğer SporMüsabakalarında Bahis ve Şans Oyunları Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un 1.maddesinin ilgili bölümü şöyledir:

 “Yurtiçinde ve yurtdışında spor müsabakaları üzerine sabit ihtimalli vemüşterek bahis oyunlarını oynatmak üzere, Gençlik ve Spor Bakanlığına bağlı,tüzel kişiliği haiz Spor Toto Teşkilat Başkanlığı kurulmuştur. ...”

20. 7258 sayılı Kanun'un 2. maddesinin ilgili bölümü şöyledir:

 “Teşkilat Başkanlığı söz konusu yetkisini bizzat kullanabileceği gibikısmen veya tamamen özel hukuk tüzel kişilerine devredebilir veya mal ve hizmetsatın alma yoluna gidebilir.

...

1) Teşkilat Başkanlığının görev ve yetkilerişunlardır:

a) Yurt içinde ve yurt dışında yapılan hertürlü spor müsabakası üzerine yurt içinde ve yurt dışında spora dayalı bahis veşans oyunları düzenlemek, denetim ve gözetimi altında düzenletmek, bunlarailişkin her türlü izni vermek ve sözleşmeyi yapmak.

...

e) İzinsiz olarak spora dayalı bahis ve şansoyunları düzenleyen, başbayilik veya bayilik faaliyetinde bulunan veyakurallara aykırı hareket eden gerçek ve tüzel kişilere uygulanacak yaptırımlarailişkin esasları belirlemek ve bunlar hakkında gerekli yasal işlemleri yapmak.

...

Teşkilat Başkanlığı spora dayalı bahis ve şansoyunlarının düzenlenmesi ve düzenletilmesinde tek yetkilidir. Gençlik ve SporBakanlığının izin veya onayıyla spora dayalı bahis ve şans oyunlarınındüzenlenmesi, denetim ve gözetimi altında düzenletilmesi, oynatılması, gereklialtyapı ve organizasyonun sağlanması ve yürütülmesi için gerçek ve tüzelkişilerle sözleşme yapabilir.

...

5) Bayilik Şube Müdürlüğünün görevlerişunlardır:

a) Bayi müracaatlarını değerlendirerek uygungörülen kişilerle sözleşme işlemlerini yapmak ve ruhsatlarını düzenlemek, bayilistelerini sürekli izleyerek bayi sayılarındaki değişiklikleri takip ve tespitetmek.

...”

21. Yönetmelik'in 15. maddesinin ilgili bölümü şöyledir:

 “Teşkilat tarafından bayilik ruhsatı verilen gerçek veya tüzel kişilerile Teşkilat arasında bayilik sözleşmesi düzenlenir. Bayilik sözleşmesi,ruhsatın iptali halinde başkaca bir işleme gerek olmaksızın kendiliğinden fesh edilir. Bayilik ruhsatı verilecek gerçek kişilerinaşağıda belirtilen şartları haiz olmaları gerekir;

...”

22. Yönetmelik'in 21. maddesi şöyledir:

 “Bayilik ruhsatı hiçbir şekilde başkalarına devredilemez. Ancak bayininölümü veya bayilik faaliyetini yürütemeyecek derecede hastalanması veyayaşlanması halinde, bayinin ruhsatı iptal edilerek bayi olabilme şartlarınıtaşıyan eşi veya çocuklarından birine aynı işyerine mahsus olmak üzere bayilikruhsatı öncelikle verilebilir.”

23. Yönetmelik'in 22. maddesi şöyledir:

 “Bayilerin; bu Yönetmeliğin 38 ve 39 uncu maddelerinde sayılmayan fakatbayilik ruhsatının iptalini gerektiren fiil ve hareketleri tespit edildiğitakdirde, Teşkilat takdir hakkını kullanarak iptal kararı verebilir.”

24. Yönetmelik'in 38. maddesi şöyledir:

 “Madde 38 — Aşağıda belirtilen hallerde bayilik ruhsatı, Teşkilattarafından tek taraflı olarak ve herhangi bildirim süresine uyulmaksızın iptaledilir;

a) Bayinin ruhsatının iptalini talep etmesi,

b) İzinli süreler ve mücbir sebepler dışındaher ne sebeple olursa olsun bir takvim yılı içinde toplam on gün oyunoynatmaması,

c) Oyunu Teşkilat tarafından belirlenendeğerinden fazla bedelle oynatması,

d) Sanal ortam bayi olabilme şartlarındanherhangi birini yitirmesi veya ruhsat verildikten sonra bu şartlardan herhangibirine sahip olmadığının anlaşılması,

e) Teşkilatın itibarını zedeleyecek veyaTeşkilata olan güvenin sarsılmasına neden olacak davranış, yayın veyafaaliyetlerde bulunması, verilen talimat ve kurallara riayet etmemesi, uyumluçalışmayı bozması,

f) Teşkilatın yetkili personellerine fiilisaldırı yada kötü muamelede bulunulması,

g) Teşkilat malları aleyhine suç işlemesi,

h) 18 yaşından küçüklere oyun oynatması,

ı) Bayinin ölümü hali.

Yukarıda belirtilen hallerin tespiti halindebayilik ruhsatı süresiz iptal edilerek, durum yazılı olarak bayiye bildirilir.”

25. Yönetmelik'in 40. maddesi şöyledir:

 “Bayilik ruhsatının iptalini gerektiren haller dışında Yönetmelikhükümlerine veya Teşkilat tarafından konulan kurallara aykırı davranışlardabulunan bayilerin, kusurlu veya hatalı davranış veya işlemlerinin tespitihalinde Teşkilat tarafından 10 güne kadar bayilik faaliyeti geçici olarakdurdurulur, bu husus bayiye yazılı olarak bildirilir ve kamuoyuna duyurulur.”

26. Yönetmelik'in 41. maddesi şöyledir:

 “Bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan hallerde genel hükümlere göre hareketedilir.”

B. Uluslararası Hukuk

27. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), alkollü içki servisiruhsatının iptalinin (1) No.lu Protokol'ün 1. maddesinin ikinci fıkrasıkapsamında düşünülebilecek mülkün kullanımının kontrolüne ilişkin bir önlemteşkil ettiği tespitini yapmıştır (Tre Traktörer Aktiebolag/İsveç, B.No: 10873/84, 7/7/1989, § 55). AİHM, bir işletmeyi yürütmek için geçerliizinlerin kaldırılmasının (1) No.lu Protokol'ün 1. maddesinin ikinci fıkrasıkapsamında değerlendirilebilecek bir önlem oluşturduğu sonucuna ulaşmıştır (Rosenzweig And BondedWarehouses Ltd./Polonya, B. No: 51728/99,28/7/2005, § 49). AİHM, bankacılık lisansının iptal edilmesi kararının ülkedekibankacılık sektörünü kontrol etmek için bir önlem olduğunubelirtereklisans iptaline ilişkin başvuruda (1) No.lu Protokol'ün 1. maddesinin ikincifıkrasının uygulanması gerektiğine karar vermiştir (Capital Bank AD/Bulgaristan, B. No: 49429/99, 24/11/2005, §§ 130,131).

28. AİHM, başvuran şirketin gümrüksüz satış mağazası ve barınıçalıştırma lisansının iptal edilmesinin şikâyet konusu edildiği başvuruyu, (1)No.lu Protokol'ün 1. maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenen mülkün kontrolükapsamında incelemiştir (Bimer S.A./Moldova, B. No: 15084/03, 10/7/2007,§§ 49, 50, 51). AİHM aynı şekilde, başvurucu şirketin İnternet ve sabit telefonhizmetleri sağlama lisansının Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne ek (1) No.luProtokol'ün 1. maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesi bağlamındamülkiyetten yoksunluk olarak değil maddenin ikinci fıkrası bağlamındaincelenecek mülkiyetin kontrolüne ilişkin bir önlem olarak görülmesigerektiğini ifade etmiştir (Megadat.comSRL/Moldova, B. No: 21151/04, 8/4/2008, §§ 62, 63, 64 ve 65).

V. İNCELEME VE GEREKÇE

29. Mahkemenin 6/4/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Mülkiyet Hakkının İhlal Edildiği İddiası

1.Başvurucunun İddiaları

30. Başvurucu, Spor Toto bayiliği ruhsatının Yönetmelik'tebelirtilen hiçbir bildirim süresine uyulmaksızın süresiz olarak iptalinedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Başvurucu,davanın Spor Toto bayiliği ruhsatının iptal edilmesiyle ilgili kısmının hangigerekçeyle reddedildiğine ilişkin hiçbir açıklama yapılmaması ve ret sonucunaulaşılmasının yasal dayanağının gösterilmemesi nedenleriyle adil yargılanmahakkının ihlal edildiğini belirtmiştir.

2. Değerlendirme

31.Anayasa'nın "Mülkiyethakkı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir:

"Herkes, mülkiyet ve miras haklarınasahiptir.

Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunlasınırlanabilir.

Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararınaaykırı olamaz."

32. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılanhukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifinikendisi takdir eder (Tahir Canan,B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun, davanın Spor Toto bayiliğiruhsatının iptal edilmesiyle ilgili kısmının hangi gerekçeyle reddedildiğineilişkin hiçbir açıklama yapılmamasına ve ret sonucuna ulaşılmasının yasaldayanağının gösterilmemesine ilişkin şikâyeti mülkiyet hakkına yapılanmüdahalenin ölçülülüğüne ilişkin görüldüğünden mülkiyet hakkı kapsamındaincelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

33. Öte yandan, başvurucunun davanın tamamen özel kişilerarasındaki bir ihtilaf niteliğinde olan ve H. M. ve İ. D. ile aktedilen Bayilik Devir Sözleşmesi'nin cebir ve tehditaltında imzalandığının ispatlanamadığı yargısına ulaşılan kısmına yönelikherhangi bir şikâyeti bulunmamaktadır. Bu nedenle Ortaklık Sözleşmesi'nin cebirve tehdit altında imzalandığının ispatlanamadığı yolunda Mahkemece ulaşılankanaate ilişkin herhangi bir inceleme yapılmayacaktır. İnceleme, davanın SporToto bayiliği ruhsatının iptaline ilişkin kısmı ile sınırlı tutulacaktır.

34. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 48. maddesinin (2) numaralıfıkrasında açıkça dayanaktan yoksun başvuruların Mahkemece kabul edilemezliğinekarar verilebileceği belirtilmiştir. Bu bağlamda başvurucunun ihlal iddialarınıkanıtlayamadığı, temel haklara yönelik bir müdahalenin olmadığı veyamüdahalenin meşru olduğu açık olan başvurular ile karmaşık veya zorlamaşikâyetlerden ibaret başvurular açıkça dayanaktan yoksun kabul edilebilir (Hikmet Balabanoğlu,B. No: 2012/1334, 17/9/2013, § 24).

35. Anayasa'nın 35. maddesinin birinci fıkrasında "Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir."denilerek mülkiyet hakkı güvenceye bağlanmıştır. Anayasa'nın anılan maddesiylegüvenceye bağlanan mülkiyet hakkı, ekonomik değer ifade eden ve parayladeğerlendirilebilen her türlü mal varlığı hakkını kapsamaktadır (AYM,E.2015/39, K.2015/62, 1/7/2015, § 20).

36.Somut olayda, başvurucunun Spor Toto Bayiliği Sözleşmesiiptal edilmiştir. Spor Toto Bayiliği Sözleşmesi'nin iptalinin mülkiyet hakkıkapsamında incelenebilmesi için öncelikle Spor Toto bayiliğinin hukukimahiyetinin ortaya konulması gerekmektedir.

37. 7258 sayılı Kanun'un 1. maddesiyle, yurt içinde ve yurtdışında spor müsabakaları üzerine sabit ihtimalli ve müşterek bahis oyunlarınıoynatmak üzere Gençlik ve Spor Bakanlığına bağlı, tüzel kişiliği haiz Spor TotoTeşkilat Başkanlığı kurulmuştur. Anılan Kanun'un 2. maddesinin dördüncüfıkrasında Teşkilat Başkanlığının spora dayalı bahis ve şans oyunlarınındüzenlenmesi ve düzenlenmesinin sağlanmasında tek yetkili olduğu belirtilmeksuretiyle spora dayalı bahis ve şans oyunlarının düzenlenmesi hususu TeşkilatBaşkanlığının tekeline bırakılmıştır. Dolayısıyla spora dayalı bahis ve şansoyunlarının bir kamu hizmeti olarak öngörüldüğü ve bu hizmetin TeşkilatBaşkanlığının görev alanına dâhil edildiği anlaşılmaktadır.

38. Değinilen Kanun'un 2. maddesinin birinci fıkrasına göreTeşkilat Başkanlığı söz konusu yetkisini (spora dayalı bahis ve şans oyunlarınıdüzenleme yetkisini) bizzat kullanabileceği gibi kısmen veya tamamen özel hukuktüzel kişilerine devredebilir veya mal ve hizmet satın alma yoluna gidebilir.Teşkilat Başkanlığının bu görevlerini özel hukuk tüzel kişilerinedevredebilmesi ile mal ve hizmet satın alma yoluna gidebilmesi, bunun kanundabir kamu hizmeti olarak düzenlendiği gerçeğini değiştirmemektedir. Kamuhizmetinin özel kişilere devri veya hizmet satın alınması yoluyla gördürülmesihususu diğer kamu hizmetlerinde de yaygın olarak karşılaşılan bir durum oluphizmetin "kamusallık" mahiyetini etkilememektedir.

39. Genel Müdürlük tarafından çıkarılan Yönetmelik'le sporadayalı bahis ve şans oyunlarını düzenleme yetkisinin özel kişilere devrinderuhsat usulünün uygulanması benimsenmiştir. Ruhsat, özel kişilerin belli ticarive iktisadi faaliyette bulunabilmek için idareden aldıkları özel izni ifadeetmektedir. Spor Toto bayiliği ruhsatının alınması da spora dayalı bahis veşans oyunlarını düzenlenmesi hususunda Teşkilat Başkanlığı tarafındanyetkilendirilmiş olunması anlamına gelmektedir. Anılan Yönetmelik uyarınca SporToto bayiliği ruhsatı verilmesi, bayi adayı ile Teşkilat Başkanlığı arasındaakdedilecek bir sözleşmeyle söz konusu olmaktadır. Diğer bir ifadeyle bayiadayı ile Teşkilat Başkanlığı arasında akdedilecek sözleşme, taraflarınmüzakere etmek suretiyle koşullarını belirlediği bir borçlar hukukusözleşmesinden öte, ruhsatın koşullarını belirleyen idari bir işlem niteliğitaşımaktadır. Bu nedenle bu sözleşmenin feshi, hukuki niteliği itibarıylaruhsatın iptali mahiyetindedir.

40. Sonuç olarak idare tarafından Bayilik Sözleşmesi akdedilmeksuretiyle verilen bir ruhsata dayalı olarak yürütülen ve bahis ve şans oyunlarıoynatılmasını içeren Spor Toto bayiliğinin, bayi yönünden ekonomik bir değerifade ettiği ve dolayısıyla mülkiyet hakkı kapsamında olduğu açıktır (Çalışmaruhsatlarının mülk teşkil ettiğini ilişkin bkz. Ak Demirtaş Madencilik Nakliyat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.,B. No: 2014/1989, 15/6/2016, § 35). Dolayısıyla başvurucunun Anayasa'nın 35.maddesi kapsamında ekonomik bir değer teşkil eden mülkünün var olduğuanlaşılmaktadır.

41. Başvurucunun Spor Toto bayiliği ruhsatının, BayilikSözleşmesi'nin feshi yoluyla iptal edilmesi mülkiyet hakkına kamuotoritelerince yapılan bir müdahale niteliği taşımaktadır. Bir ekonomikfaaliyetin ruhsata bağlanması, ilgili ekonomik alanın devlet tarafındandüzenlemesi ve kontrol edilmesi amacına yöneliktir. Dolayısıyla Spor Totobayiliği ruhsatı verilmesi ve bu ruhsatın iptali de mülkiyetin kontrolükapsamında yapılan bir işlem olup somut davadaki iddianın mülkiyetin kontrolübiçimindeki üçüncü kural kapsamında incelenmesi gerektiği sonucunaulaşılmaktadır.

42. Anayasa’nın 13. ve 35. maddeleri uyarınca mülkiyet hakkınayönelik müdahalenin Anayasa'ya uygun düşebilmesi için kanuna dayanması, kamuyararı amacı taşıması ve ayrıca ölçülülük ilkesi gözetilerek yapılmasıgerekmektedir.

43. Somut olayda başvurucunun Spor Toto bayiliği 7258 sayılıKanun hükümlerine dayanılarak iptal edildiğinden müdahalenin kanuni dayanağınınbulunduğu kanaatine varılmaktadır. Başvurucunun Spor Toto bayiliğinin iptali,Bayilik Sözleşmesi hükümlerine aykırı olarak bayiliğini üçüncü kişileredevretmiş olması gerekçesine dayandırılmıştır. Bayilik Sözleşmesi hükümlerineaykırı davranmak sebebiyle Spor Toto ruhsatının iptal edilmesinde kamuyararının bulunmadığı söylenemez.

44. Ölçülülük ilkesi “elverişlilik”, “gereklilik” ve“orantılılık” olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. “Elverişlilik” öngörülenmüdahalenin ulaşılmak istenen amacı gerçekleştirmeye elverişli olmasını,“gereklilik” ulaşılmak istenen amaç bakımından müdahalenin zorunlu olmasınıyani aynı amaca daha hafif bir müdahale ile ulaşılmasının mümkün olmamasını,“orantılılık” ise bireyin hakkına yapılan müdahale ile ulaşılmak istenen amaçarasında makul bir dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir (AYM,E.2011/111, K.2012/56, 11/4/2012; E. 2012/102, K.2012/207, 27/12/2012;E.2012/149, K.2013/63, 22/5/2013; E.2013/32, K.2013/112, 10/10/2013; E.2013/15,K.2013/131, 14/11/2013; E.2013/158, K.2014/68, 27/3/2014; E.2013/66, K.2014/19,29/1/2014; E.2014/176, K.2015/53, 27/5/2015; E.2015/43, K.2015/101, 12/11/2015;E.2016/16, K.2016/37, 5/5/2016; E.2016/13, K.2016/127, 22/6/2016; Mehmet Akdoğan ve diğerleri, B.No: 2013/817, 19/12/2013, § 38).

45. Başvurucunun spor toto bayiliği ruhsatının iptal edilmesininsebebi, bayiliği üçüncü kişilere devretmiş olmasıdır. Başvurucu, ortaklıksözleşmesinin (Bayilik Devir Sözleşmesinin) zor ve tehditle imzalatıldığınıileri sürerek açtığı davada Mahkemece, ortaklık sözleşmesinin zor ve tehditledeğil, başvurucunun serbest iradesiyle imzalandığı kanaatine ulaşılmıştır.Başvurucunun, Mahkemenin bu kanaatine yönelik bir şikayetibulunmamaktadır.

46. Spor toto bayiliği ruhsatı, spora dayalı bahis ve şansoyunlarını düzenlenme yetkisi veren bir izin mahiyetindedir. Ruhsat, bayiadayının kişisel durumu dikkate alınarak verildiğinden ruhsata konu faaliyetinruhsat sahibi tarafından yürütülmesi büyük önem taşımaktadır. Bu nedenleidareden aldığı spor toto bayiliği ruhsatını üçüncü kişilere devrettiği sübutaeren başvurucunun bu ruhsatının iptal edilmesinin, başvurucuya aşırı veolağanın ötesinde bir külfet yüklemediği ve ölçülü olduğu sonucunaulaşılmaktadır. Sonuç olarak mülkiyet hakkına yönelik açık bir ihlalinbulunmadığı kanaatine varılmaktadır.

47. Açıklanan nedenlerle başvurunun, diğer kabul edilebilirlikkoşulları yönünden incelenmeksizin açıkçadayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna kararverilmesi gerekir.

B. Makul Sürede Yargılanma Hakkı Yönünden

48. Başvurucu, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle makul süredeyargılanma hakkının ihlal edildiğini iddia etmektedir.

1. Kabul EdilebilirlikYönünden

49. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğinekarar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan makulsürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilirolduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

50. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkinyargılamanın süresi tespit edilirken sürenin başlangıç tarihi olarak davanınikame edildiği tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak -çoğu zaman icraaşamasını da kapsayacak şekilde- yargılamanın sona erdiği tarih, yargılamasıdevam eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yargılanmahakkının ihlal edildiğine ilişkin şikâyetle ilgili kararını verdiği tarih esasalınır (Güher Ergun ve diğerleri,B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 50, 52).

51. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkinyargılama süresinin makul olup olmadığı değerlendirilirken yargılamanınkarmaşıklığı ve kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılamasürecindeki tutumu ve başvurucunun yargılamanın süratle sonuçlandırılmasındakimenfaatinin niteliği gibi hususlar dikkate alınır (Güher Ergun ve diğerleri, §§ 41-45).

52. Anılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer başvurulardaverdiği kararlar dikkate alındığında somut olayda yaklaşık beş yıl yedi aysüren yargılama süresinin makul olmadığı sonucuna varmak gerekir.

53. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 36. maddesinde güvencealtına alınan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesigerekir.

C. 6216 Sayılı Kanun'un50. Maddesi Yönünden

54. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin (1) numaralıfıkrası şöyledir:

“(1) Esas inceleme sonunda, başvurucununhakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararıverilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılmasıgerekenlere hükmedilir. …

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararındankaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılamayapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasındahukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veyagenel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılamayapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığıihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden kararverir.”

55. Başvurucu Spor Toto bayiliği ruhsatının iptali nedeniyleuğradığı maddi zararların tazmini talebinde bulunmuştur. Başvurucu, diğerhaklarının ihlali nedeniyle ayrıca tazminata hükmedilmesi istemindebulunmuştur.

56. Başvurucunun mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniylekabul edilemez olduğu sonucuna varıldığından buna ilişkin tazminat istemininreddi gerekir.

57. Somut olayda makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğisonucuna varılmıştır.

58. İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlarıkarşılığında başvurucuya net 6.000 TL manevi tazminat ödenmesine kararverilmesi gerekir.

59. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 206,10 TL harçtan oluşanyargılama giderinin başvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. 1. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

 2. Makul süredeyargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİROLDUĞUNA,

B. Anayasa'nın 36. maddesinde güvenceye bağlanan makul süredeyargılanma hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Başvurucuya net 6.000 TL manevi tazminat ÖDENMESİNE,tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDİNE

D. 206,10 TL harçtan oluşan yargılama giderinin BAŞVURUCUYAÖDENMESİNE,

E. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun MaliyeBakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemedegecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadargeçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

F. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE6/4/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Full & Egal Universal Law Academy