TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
İHSAN MURAT DÜZ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2018/26178)
Karar Tarihi: 14/10/2020
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üyeler
:
Serdar ÖZGÜLDÜR
Burhan ÜSTÜN
Hicabi DURSUN
Selahaddin MENTEŞ
Raportör
:
Tuğba TUNA IŞIK
Başvurucu
:
İhsan Murat DÜZ
I. BAŞVURUNUNKONUSU
1. Başvuru, istinaf kararına karşı temyiz yolunun kapalıolması nedeniyle hükmün denetlenmesini talep etme hakkının; hakkaniyete aykırıkarar verilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarınailişkindir.
II. BAŞVURUSÜRECİ
2. Başvuru 17/8/2018 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yöndenyapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlikincelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için AdaletBakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir.
6. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı süresinde beyandabulunmuştur.
III. OLAY VEOLGULAR
7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyleilgili olaylar özetle şöyledir:
8. Başvurucu 8/2/2012 tarihinde Hakkari'nin Yüksekovailçesi F. İlköğretim Okuluna aday öğretmen olarak atanmıştır. 8/2/2013tarihinde adaylığı kaldırılan başvurucunun 6/9/2013 tarihinde eş özrüne dayalıolarak Nevşehir'in Ürgüp ilçesi M. Ortaokuluna naklen ataması yapılmıştır.
9. Başvurucunun kademe ilerlemesinin hesaplanmasında F.İlköğretim Okulunda çalıştığı sürelerin 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı DevletMemurları Kanunu'nun 64. maddesinin üçüncü fıkrasında düzenlenen kalkınmadabirinci derecede öncelikli yörelerde fiilen çalışılarak geçirilen her iki yıl içinbir kademe ilerlemesi verilmesi talebiyle yaptığı başvuru Ürgüp Kaymakamlığıİlçe Millî Eğitim Müdürlüğü (İdare) tarafından reddedilmiştir.
10. Başvurucu, İdarenin ret işleminin iptali talebiyleKayseri 1. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) dava açmıştır. Mahkeme 7/9/2017 tarihlikararıyla mevzuata göre adaylıkta geçirilen sürelerin kademe ilerlemesinde esasalınacak olan hizmet süresinin hesabında dikkate alınmayacağına ilişkin birsınırlama bulunmadığı gerekçesiyle işlemin iptaline karar vermiştir.
11. İdare, Mahkeme kararına karşı Ankara Bölge İdareMahkemesi İkinci Dava Dairesine (Bölge İdare Mahkemesi) istinaf başvurusundabulunmuştur. Bölge İdare Mahkemesi 31/5/2018 tarihli kararıyla istinaf talebinikabul etmiş ve davanın reddine kesin olmak üzere karar vermiştir. Karargerekçesinde; kalkınmada öncelikli yerlerde bulunanlara belirli şartlardakademe ilerlemesi verilmesini düzenleyen 657 sayılı Kanun'un 64. maddesininaynı Kanun'un atanan memurlara ilişkin düzenlemenin yer aldığı 72. maddesinegönderme yaptığı, bu nedenle 64. maddenin ancak yer değiştirme suretiyleatananlara uygulanabileceği belirtilmiştir.
12. Başvurucu 17/8/2018 tarihinde bireysel başvurudabulunmuştur.
IV. İNCELEME VEGEREKÇE
13. Mahkemenin 14/10/2020 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. HükmünDenetlenmesini Talep Etme Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
1. Başvurucununİddiaları ve Bakanlık Görüşü
14. Başvurucu; Mahkeme tarafından davanın kabulüne kararverilmesine rağmen istinaf incelemesi sonucunda Bölge İdare Mahkemesitarafından davanın reddine kesin olmak üzere karar verildiğini, temyiz hakkınınverilmemesi sebebiyle hak arama hürriyetinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
15. Bakanlık görüşünde; yargılamaların kaç dereceli yapılacağıile ilgili olarak devletlerin takdir hakkına sahip olduğu, 1/6/1982 tarihli ve2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun somut olaya ilişkin iki dereceliyargılama yapılmasını düzenlediği ve yargılamanın da bu düzenlemeye göreyapıldığı belirtilmiştir. Bakanlık ayrıca iki dereceli yargılanma hakkınınmedeni hak ve yükümlülüğe ilişkin şikâyetler bakımından zorunlu olmadığınıifade etmiştir.
16. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı cevabında başvuruformunda dile getirdiği hususları tekrar etmiştir.
2. Değerlendirme
17. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafındanyapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukukitavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,§ 16). Başvurucunun şikâyetlerinin özünün aleyhine karar veren Bölge İdareMahkemesi kararının temyiz yolunun kapalı olması sebebiyle söz konusu hükmündenetlenememesine ilişkin olması sebebiyle iddianın hükmün denetlenmesini talepetme hakkı kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
18. Anayasa Mahkemesine yapılan bir bireysel başvurununesasının incelenebilmesi için kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddia edilenhakkın Anayasa’da güvence altına alınmış olmasının yanı sıra Avrupa İnsanHakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme) ve Türkiye’nin taraf olduğu ek protokollerinkapsamına da girmesi gerekir. Bir başka ifadeyle Anayasa ve Sözleşme’nin ortakkoruma alanı dışında kalan bir hak ihlali iddiasını içeren başvurunun kabuledilebilir olduğuna karar verilmesi mümkün değildir (Onurhan Solmaz, B.No: 2012/1049, 26/3/2013, § 18).
19. Anayasa Mahkemesi Ömer Şanlı (B. No:2015/7304, 22/1/2019) başvurusuna ilişkin kararında hükmün denetlenmesini talepetme hakkının Anayasa'da güvence altına alınmış olmakla birlikte Sözleşme veülkemizin taraf olduğu ek protokoller, medeni hak yükümlülüklere ilişkinyargılama süreçleri (hukuk yargısı ile idari yargı alanı) yönünden söz konusuhakka dair bir güvence içermediğini belirtmiştir. Dolayısıyla medeni hak veyükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıklar yönünden hükmün denetlenmesini talep etmehakkının Anayasa ve Sözleşme'nin ortak koruma alanının dışında kaldığı, bunedenle anılan hakka dair bir ihlal iddiasının incelenebilmesi içinyargılamanın ceza hukuku alanına ilişkin olması gerektiği vurgulanmıştır. Ayrıcakararda, bir yaptırımın veya hukuki bir tasarrufun/işlemin hangi koşullarla suçisnadı niteliğinde sayılıp suç ve cezalara ilişkin güvenceler kapsamındadeğerlendirilebileceği Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) ve AnayasaMahkemesi kararlarında açıkça ifade edildiği belirtilmiştir (Engel vediğerleri/Hollanda [GK], B. No: 5100/71, 5101/71, 5102/71, 5354/72,5370/72, 8/6/1976; Benham/Birleşik Krallık [BD], B. No: 19380/92,10/6/1996; Anayasa Mahkemesi kararları için bkz. D.M.Ç, B. No:2014/16941, 24/1/2018; B.Y.Ç., B. No: 2013/4554, 15/12/2015; SelçukÖzbölük, B. No: 2015/7206, 14/11/2018).
20. Sözleşme’ye ek 7 No.lu Protokol’ün 2. maddesindecezai konularda iki dereceli yargılanma hakkı tanınmış olup başvuru konusuedilen sürecin ceza yargılamasına ilişkin olmadığı açıktır.
21. Somut bireysel başvuruya konu yargılama sürecinin suçve cezalara ilişkin güvenceler kapsamında değerlendirilebilecek şekilde cezayargılamasına veya bir suç isnadına ilişkin bulunmadığı açıktır.
22. Bu hâle göre başvuru dilekçesinde ifade edilen Bölgeİdare Mahkemesi kararına yönelik hükmün denetlenmesini talep etme hakkı Anayasave Sözleşme’nin, Türkiye’nin taraf olduğu ek protokollerin ortak koruma alanıkapsamı dışında kaldığından bu hakka ilişkin ihlal iddiasının incelenmesiAnayasa Mahkemesinin konu bakımından yetkisi dışında bulunmaktadır.
23. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğerkabul edilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin konu bakımındanyetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
B. HakkaniyeteUygun Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
1. Başvurucununİddiaları
24. Başvurucu; aday memura özlük haklarının bir kısmınınverilip bir kısmının verilmemesinin eşitlik hakkına aykırı olduğunu, Yüksekova'dazor şartlarda çalışmasına rağmen kademe ilerlemesinin her iki yıla bir kademeşeklinde verilmemesinin çalışma hakkını ihlal ettiğini ileri sürmüştür.
25. Bakanlık, söz konusu iddia hakkında görüşbildirmemiştir.
2. Değerlendirme
26. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafındanyapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukukitavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, § 16). Başvurucununşikâyetinin yargılama sonucunda verilen kararın hukuka aykırılığına ilişkinolması sebebiyle iddianın hakkaniyete uygun yargılanma hakkı kapsamındaincelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
27. Anayasa’nın 148. maddesinin dördüncü fıkrasında,kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireyselbaşvuruda incelenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemelerönünde dava konusu yapılmış maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerindeğerlendirilmesi, hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ileuyuşmazlıkla ilgili varılan sonucun adil olup olmaması bireysel başvuru konusuolamaz. Ancak bireysel başvuru kapsamındaki hak ve özgürlüklere müdahale teşkileden, bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik içeren yorum, uygulama vesonuçlar Anayasa Mahkemesinin denetim yetkisi kapsamındadır (Ahmet Sağlam,B. No: 2013/3351, 18/9/2013, § 42).
28. Başvurucu tarafından ileri sürülen iddiaların derecemahkemeleri tarafından 657 sayılı Kanun'da kademe ilerlemesine ilişkindüzenlenen maddenin yorumuna ilişkin olduğu, mahkeme kararlarında bariz takdirhatası veya açık bir keyfîlik oluşturan bir hususun da bulunmadığı dikkatealındığında ihlal iddialarının kanun yolu şikâyeti niteliğinde olduğuanlaşılmaktadır.
29. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabuledilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksunolması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Hükmün denetlenmesini talep etme hakkının ihlaledildiğine ilişkin iddianın konu bakımından yetkisizlik nedeniyle KABULEDİLEMEZ OLDUĞUNA,
2. Hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiğineilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABULEDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerindeBIRAKILMASINA 14/10/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.