TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
KEMAL ERTAŞ VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2013/9061)
Karar Tarihi: 8/9/2014
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Serruh KALELİ
Üyeler
:
Zehra Ayla PERKTAŞ
Nuri NECİPOĞLU
Hicabi DURSUN
Hasan Tahsin GÖKCAN
Raportör
:
Murat AZAKLI
Başvurucular
:
Kemal ERTAŞ
Şeyhmus AYYILDIZ
Süleyman AYYILDIZ
İsmail AYYILDIZ
Behçet AYYILDIZ
Kayhan AYYILDIZ
Vekilleri
:
Av. Ali AYDEMİR
I. BAŞVURUNUNKONUSU
1. Başvurucular,murisleri tarafından 16/9/1976 tarihinde açılan kadastro tespitine itirazdavasının Mardin Kadastro Mahkemesinde halen devam ettiğini, makul süredeyargılama yapılmadığını belirterek, mülkiyet ve adil yargılanma haklarınınihlal edildiğini ileri sürmüşler ve tazminat talep etmişlerdir.
II. BAŞVURUSÜRECİ
2. Başvuru, 16/12/2013tarihinde Anayasa Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. İdari yönden yapılan önincelemede başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir durumun bulunmadığıtespit edilmiştir.
3. Birinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca, kabul edilebilirlikincelemesi Bölüm tarafından yapılmak üzere, dosyanın Bölüme gönderilmesinekarar verilmiştir.
4. Bölüm tarafından 19/3/2014 tarihinde, kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
5. Başvuru konusu olay ve olgular ile başvurunun bir örneği, görüşiçin Adalet Bakanlığına gönderilmiştir. Adalet Bakanlığının 18/4/2014 tarihliyazısında, Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda sunulangörüşlerine atfen, başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.
III. OLAY VEOLGULAR
A. Olaylar
6. Başvuru formu ve ekleri ilebaşvuruya konu yargılama dosyası içeriğinden tespit edilen ilgili olaylarözetle şöyledir:
7. Mardin ili Kızıltepe ilçesinde yapılan kadastroçalışmaları sırasında 41, 42, 43 ve 44 parsel numaralı taşınmazlar E.Ç. ve 5arkadaşı adına tespit edilmiştir.
8. Başvurucuların murisleri Hasan Ayyıldız ve Mehmet SaitErtaş ile Ali Bozan tarafından, E.Ç ve beş arkadaşı aleyhine, 16/9/1976tarihinde Kızıltepe Kadastro Mahkemesinde kadastro tespitine itiraz davasıaçılmıştır.
9. Mahkemece, 6/11/1986 tarih ve E.1976/28, K.1986/33 sayılıkararla davanın reddine, taşınmazların hisseleri oranında davalılar adlarınatespit ve tapuya tescillerine karar verilmiştir.
10. Temyiz üzerine, Yargıtay 16. Hukuk Dairesinin 13/10/1988tarih ve E.1987/18172, K.1988/15740 sayılı ilamıyla; eksik inceleme ve araştırmayadayalı hüküm kurulduğu gerekçesiyle karar bozulmuş, yargılamaya MahkemeninE.1989/6 sayılı dava dosyasında devam edilmiştir.
11. Yine başvurucuların murisleri Hasan Ayyıldız ve MehmetSait Ertaş ile Ali Bozan tarafından H.E. ve 2 arkadaşı aleyhine 16/9/1976tarihinde Kızıltepe Kadastro Mahkemesinin E.1976/29 sayılı dava dosyasındakadastro tespitine itiraz davası açılmıştır.
12. Kızıltepe Kadastro Mahkemesince E.1989/6 sayılı davadosyasında yapılan yargılama sırasında, 20/12/2001 tarih ve E.1989/6, K.2001/3sayılı kararla; E.1979/29 sayılı dava dosyası ile hukuki ve fiili irtibatbulunduğu gerekçesiyle her iki dava dosyasının birleştirilmesine, yargılamayaE.1976/29 sayılı dava dosyası üzerinden devam edilmesine karar verilmiştir.
13. Başvurucu Kemal Ertaş’ın murisi Mehmet Sait Ertaş’ınvefatı üzerine, 14 mirasçısının kaldığı, Kemal Ertaş’ın 1985 yılında mirasşirketi temsilcisi olarak davaya katıldığı anlaşılmıştır.
14. Diğer başvurucuların murisi Hasan Ayyıldız’ın vefatıüzerine mirasçıları olarak başvurucular davaya devam etmişlerdir.
15. Kızıltepe Kadastro Mahkemesinin kapatılması üzerine dosyaMardin Kadastro Mahkemesine devredilmiş olup, anılan Mahkemenin E.2013/69sayılı dava dosyasında yargılamaya devam edilmektedir.
B. İlgiliHukuk
16. 12/1/2011 tarih ve 6100 sayılı Hukuk MuhakemeleriKanunu’nun 30. maddesi, 21/6/1987 tarih ve 3402 sayılı Kadastro Kanunu’nun 25.,28., 29., 30., 32. ve 36. maddeleri.
IV. İNCELEME VEGEREKÇE
17. Mahkemenin 8/9/2014 tarihinde yapmış olduğu toplantıda,başvurucuların 16/12/2013 tarih ve 2013/9061 numaralı bireysel başvurularıincelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucuların İddiaları
18. Başvurucular, 16/9/1976 tarihinde murisleri tarafındanKızıltepe Kadastro Mahkemesinde açılan kadastro tespitine itiraz davasındaverilen kararın Yargıtay tarafından bozulduğunu, Mahkemece birleştirme kararıverildiğini, Kızıltepe Kadastro Mahkemesinin kapatılmasından sonra yargılamayaMardin Kadastro Mahkemesinin E.2013/69 sayılı dava dosyasında devam edildiğini,makul sürede yargılama yapılmadığını belirterek, mülkiyet ve adil yargılanmahaklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.
B. Değerlendirme
1. KabulEdilebilirlik Yönünden
19. Başvuru formu ile eklerinin incelenmesi sonucunda, açıkçadayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesinigerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabuledilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
2. Esas Yönünden
20. Başvurucular, murisleri tarafından açılan kadastrotespitine itiraz davasının makul sürede sonuçlanmadığını belirterek, adilyargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.
21. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme) metni ileAvrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarından ortaya çıkan ve adil yargılanmahakkının somut görünümleri olan alt ilke ve haklar, Anayasa’nın 36. maddesindeyer verilen adil yargılanma hakkının da unsurlarıdır. Anayasa Mahkemesi deAnayasa’nın 36. maddesi uyarınca inceleme yaptığı bir çokkararında, ilgili hükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve AİHM içtihadı ışığındayorumlamak suretiyle, gerek Sözleşme’nin lafzi içeriğinde yer alan gerek AİHMiçtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen ilke ve haklara,Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında yer vermektedir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §38). Bu doğrultuda, makul sürede yargılanma hakkı da adil yargılanma hakkınınkapsamında değerlendirilmektedir.
22. Anayasa’nın 36. maddesi ve Sözleşme’nin 6. maddesiuyarınca, medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıkların makul süredekarara bağlanması gerekmektedir. Başvuru konusu olayda, taşınmaz mülkiyetihakkında Kızıltepe Kadastro Mahkemesinde açılan kadastro tespitine itirazdavasında, 3402 ve 6100 sayılı Kanun’larda yer alanusul hükümlerine göre yürütülen somut yargılama faaliyetinin, medeni hak veyükümlülükleri konu alan bir yargılama olduğunda kuşku yoktur (B. No: 2012/13,2/7/2013, § 49).
23. Davanın karmaşıklığı, yargılamanın kaç dereceli olduğu,tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunundavanın hızla sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar, birdavanın süresinin makul olup olmadığının tespitinde göz önünde bulundurulmasıgereken kriterlerdir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 41–45).
24. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklarailişkin makul süre değerlendirmesinde, sürenin başlangıcı kural olarak,uyuşmazlığı karara bağlayacak yargılama sürecinin işletilmeye başlandığı, başkabir deyişle davanın ikame edildiği tarih olup, bu tarih somut başvuru açısından16/9/1976 tarihidir.
25. Başvuruya konu dava, başvurucuların miras bırakanlarındanintikalle takip etmekte oldukları bir uyuşmazlık olup, bu yönüyle makul süredeğerlendirmesi bakımından dikkate alınacak sürenin başlangıç anı, mirasçılarınyargılamaya katıldıkları an değil, somut olayda muris açısından değerlendirmeyeesas alınan sürenin başlangıç anıdır (B. No: 2013/1115, 5/12/2013, § 51).
26. Sürenin bitiş tarihi ise, çoğu zaman icra aşamasını dakapsayacak şekilde yargılamanın sona erme tarihidir. Ancak devam edenyargılamalara ilişkin makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasınıiçeren başvuruların yargılama faaliyetinin devamı sırasında da yapılabilmesiolanağı bulunduğundan, değerlendirmeye esas alınacak sürenin bitiş anı bireyselbaşvurunun karara bağlandığı tarihtir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 52).
27. Başvuruya konu yargılamasürecinin incelenmesinde, başvurucuların murislerinin, 16/9/1976 tarihindeKızıltepe Kadastro Mahkemesinde açtıkları davada, Mahkemece taraf teşkilininsağlanmasından sonra tapu kayıtlarının ve kadastro tutanaklarının getirtildiği,birçok defa keşif ara kararlarının farklı nedenlerle ertelenmesinden sonrayapılan keşif ve alınan bilirkişi raporları doğrultusunda 6/11/1986 tarihindedavanın reddine karar verildiği anlaşılmıştır. Hükmün Yargıtay tarafındabozulması üzerine, Mahkemece bozma kararına uyularak yargılamaya devam edilmiş,20/12/2001 tarihinde aynı Mahkemenin E.1976/29 sayılı dava dosyasıylabirleştirilmesine karar verilmiştir. Başvurucuların murisleri vefat etmiş olupbaşvurucular davaya devam etmişlerdir. Mahkemece, keşif kararlarının farklınedenlerle ertelendiği ve birçok defa dosyanın incelemeye alındığıanlaşılmıştır. 21/6/2005 tarihinde keşif yapılarak bilirkişilerden raporalınmış, raporlara itiraz edilmesi üzerine ek rapor istenmiştir. Çelişkileringiderilemediği gerekçesiyle yeniden keşif kararı verilmiş, ancak keşifyapılamamıştır. Kızıltepe Kadastro Mahkemesinin kapatılması üzerine yargılamayaMardin Kadastro Mahkemesinin E.2013/69 sayılı dava dosyasında halen devamedilmektedir.
28. Kadastro mahkemesinezdindeki yargılamaların makul sürede tamamlanmadığı yönündeki iddialar daha öncebireysel başvuru konusu yapılmış ve Anayasa Mahkemesi tarafından, özellikle3402 sayılı Kanun’da yer alan ve yargılamada sürati temin etmeye hizmet edenözel usul hükümlerinin nazara alınmadığı göz önünde bulundurularak makul süredeyargılanma hakkının ihlal edildiği yönünde kararlar verilmiştir (B. No: 2012/12, 17/9/2013, §§ 38-62; B. No: 2013/1115, 5/12/2013, §§ 39-67; 2012/673, 19/12/2013, §§ 21-43).
29. Başvuruya konu davanınmahiyeti nedeniyle icrası gereken usul işlemlerinin niteliği başvuruya konuyargılamanın karmaşık olduğunu ortaya koymakla birlikte, davaya bütün olarakbakıldığında, 3402 sayılı Kanun’da yer alan usul hükümlerine tabi bir yargılamasürecine ilişkin somut başvuru açısından farklı bir karar verilmesinigerektirecek bir yön bulunmadığı ve söz konusu yaklaşık otuz sekiz yıllıkyargılama sürecinde makul olmayan bir gecikmenin olduğu sonucuna varılmıştır.
30. Açıklanan nedenlerle,başvurucuların Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul süredeyargılanma haklarının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
31. Başvurucular ayrıca, uzunsüren yargılama nedeniyle taşınmazdan yararlanamadıkları gibi taşınmazdansağlanan gelir desteğinden de mahrum kaldıklarını belirterek, Anayasa’nın 35.maddesinde tanımlanan mülkiyet haklarının ihlal edildiğini iddia etmiş olup,başvurucuların makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiği yönündeyukarıda yer verilen tespitler ışığında, mülkiyet haklarının ihlal edildiğiyönündeki iddialarının ayrıca değerlendirilmesine gerek görülmemiştir.
3. 6216 Sayılı Kanun’un 50. Maddesi Yönünden
32. Başvurucular, yargılamanınmakul sürede sonuçlanmaması ve bu sürede taşınmazı kullanamamaları nedeniyle500.000,00 TL maddi, 300.000,00 TL manevi tazminata hükmedilmesini talepetmişlerdir.
33. 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un “Kararlar” kenarbaşlıklı 50. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:
“Tespit edilen ihlalbir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmakiçin yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yenidenyargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehinetazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolugösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, AnayasaMahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadankaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”
34. Başvurucuların tarafı olduğuuyuşmazlığa ilişkin yaklaşık otuz sekiz yıldır devam yargılama süresi nazaraalındığında, yargılama faaliyetinin uzunluğu sebebiyle, yalnızca ihlaltespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında ve başvurucularınmiras bırakanlarından intikal ile davayı takip etmekte oldukları nazaraalınarak, başvurucular İsmail Ayyıldız, Süleyman Ayyıldız, ŞeyhmusAyyıldız’a ayrı ayrı 2.300,00 TL, başvurucu Kemal Ertaş’a 2.150,00 TL,başvurucular Kayhan Ayyıldız ve Behçet Ayyıldız’a ayrı ayrı 500,00 TL manevitazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.
35. Başvurucular tarafındanmaddi tazminat talebinde bulunulmuş olmakla beraber, tespit edilen ihlal ileiddia edilen maddi zarar arasında illiyet bağı bulunmadığı anlaşıldığından,başvurucuların maddi tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir.
36. Başvurucular tarafındanyapılan ve dosyadaki belgeler uyarınca tespit edilen 198,35 TL harç ve 1.500,00TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 1.698,35 TL yargılama giderininbaşvuruculara müştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir.
37. Başvuruya konu yargılamanınyaklaşık otuz sekiz yıldır devam ettiği ve bu hususun makul sürede yargılanmahakkını ihlal ettiği gözetilerek, anayasal bir hakkın ihlal edildiği açık olanbir yargılama dosyasında, hukuka, adalete ve mahkemeye güven ilkesinin gördüğüzararın devam etmesinin önlenmesi amacıyla, yargılamanın mümkün olan en kısasürede sonuçlandırılmasını teminen, kararın birörneğinin ilgili Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A. Başvurucuların,
1.Makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiği yönündeki iddialarının KABULEDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
2.Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanmahaklarının İHLAL EDİLDİĞİNE,
B. Başvurucular İsmail Ayyıldız, Süleyman Ayyıldız, Şeyhmus Ayyıldız’a ayrı ayrı 2.300,00 TL; başvurucu KemalErtaş’a 2.150,00 TL; başvurucular Kayhan Ayyıldız ve Behçet Ayyıldız’a ayrıayrı 500,00 TL manevi TAZMİNAT ÖDENMESİNE, başvurucuların tazminata ilişkindiğer taleplerinin REDDİNE,
C. Başvurucular tarafından yapılan 198,35 TL harç ve 1.500,00 TLvekâlet ücretinden oluşan toplam 1.698,35 TL yargılama giderinin BAŞVURUCULARAMÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,
D. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların MaliyeBakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemedegecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadargeçen süre için yasal faiz uygulanmasına,
E. Kararın bir örneğinin Mardin Kadastro Mahkemesinegönderilmesine,
8/9/2014tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.