Anasayasa Mahkemesi - Bireysel Başvuru - KENAN ÖZKAN Başvurusuna İlişkin Karar - 16/1/2020

Başkan

:

Recep KÖMÜRCÜ

Üyeler

:

Celal Mümtaz AKINCI

Muammer TOPAL

M. Emin KUZ

Recai AKYEL

Raportör

:

Volkan ÇAKMAK

Başvurucu

:

Kenan ÖZKAN

Vekili

:

Av. İlter AKSOYLU

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, sözleşmenin yenilenmemesine karşı açılan davadakarara esas alınan belgelerin incelettirilmemesi, bağımsız mahkemece yargılamayapılmaması, esasa etkili iddiaların karşılanmaması ve hukuka aykırı kararverilmesi nedenleriyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasınailişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 31/12/2015 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylarözetle şöyledir:

6. Başvurucu 30/8/2010 tarihi itibarıyla Türk Silahlı Kuvvetleri(TSK) bünyesinde öğretmen sınıfı üsteğmen rütbesiyle sözleşmeli subay olarakgörev yapmaya başlamıştır.

7. Başvurucu, dört yıllık sözleşme süresinin sonuna doğrusözleşmenin yenilenmesi için talepte bulunmuş ise de bu talebi uygun görülmemişve sözleşme süresinin dolmasının ardından başvurucunun TSK ile ilişiğikesilmiştir.

8. Başvurucu, sözleşmesinin yenilenmemesine ilişkin işleminiptali için 18/8/2014 tarihinde Askeri Yüksek İdare Mahkemesi (AYİM) nezdindedava açmıştır.

9. Yargılama sürecinde başvurucu 1/12/2014 tarihli dilekçesiyleidarenin savunma ekinde gönderdiği gizli belgeleri inceleme, devlet sırrı niteliğindeolmayan belgelerden suret alma talebinde bulunmuştur.

10. AYİM Birinci Dairesi (Mahkeme) 9/12/2014 tarihli kararıyla,gizli dereceli belgelerden sicil not ortalamasına ilişkin değerlendirme içerenkısımlar ile sicil özet formu dışındaki belgelerin üçüncü şahısların imza veisimleri kapatılmak suretiyle başvurucuya incelettirilmesine ve suret almatalebinin reddine karar vermiştir.

11. Başvurucu, memur gözetiminde söz konusu belgeleriincelemiştir. Devam eden süreçte başvurucu, 23/1/2015 tarihli dilekçesiyleidarenin savunmasına cevaplarını sunarken işlemin esasına, sicil notlarına veincelediği belgelerin içeriğine ilişkin olarak hukuka aykırılık iddialarındabulunmuştur. Ancak başvurucu, karartılan veya verilmeyen bilgi ve belgelerinsavunmaya esas teşkil edecek unsurlar içerdiği ve bu belgelerin de kendisineincelettirilmesi gerektiği yönünde Mahkemeye bir itirazda bulunmamıştır.

12. Mahkeme 27/10/2015 tarihli kararıyla davayı reddetmiştir.

13. Ret gerekçesinde öncelikle 13/6/2001 tarihli ve 4678 sayılıTürk Silahlı Kuvvetlerinde İstihdam Edilecek Sözleşmeli Subay ve AstsubaylarHakkında Kanun 'un ve 27/4/2002 tarihli ve 24738 sayılı Resmî Gazete'deyayımlanan Sözleşmeli Subay ve Astsubay Yönetmeliği'nin (Yönetmelik)sözleşmenin yenilenmesine ilişkin hükümleri aktarılarak, kamu hizmetinin iyibir şekilde sunulabilmesi adına gerekli tedbirleri alma ve verim alınamayacakolan personeli ayırma hususunda idarenin takdir yetkisinin bulunduğu ancak buyetkinin kamu yararına uygun olarak kullanılması gerektiği vurgulanmıştır.Başvurucunun sicil ortalamasının çok iyi seviyede olduğu ve yedi takdir belgesialdığı, ancak ilgili yöneticiler tarafından yapılan ders denetimlerindebaşvurucunun dersin işlenmesi noktasında zayıf kaldığı hususunda tespit yapılaraktutanak tutulduğu ifade edilen kararda başvurucunun disiplinsiz eylemlerinedeniyle birden fazla olmak üzere (dokuz defa) uyarıldığı, göz hapsi ve görevyerini terk etmeme disiplin cezaları aldığı belirtilmiş ve sicil notlarınındüşüş yönünde olduğu ifade edilmiştir. Kararda; başvurucunun disiplincezalarının ağırlıklı olarak ders görevinin yürütülmesine ilişkin olduğunun, bucezalara itiraz edildiğine dair bilgi veya belge bulunmadığının, sözleşmesininyenilenmesine dair nitelik belgesinin de tüm amirleri tarafından olumsuzdeğerlendirildiğinin altı çizilerek idarenin takdir yetkisini objektif ölçülereve kamu hizmeti gereklerine uygun olarak kullanmış olduğu kanaatinevarılmıştır.

14. Başvurucu, ret hükmünü 3/12/2015 tarihinde tebellüğ ettiktensonra karar düzeltme yoluna başvurmadan 31/12/2015 tarihinde bireysel başvurudabulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

15. 4/7/1972 tarihli ve 1602 sayılı mülga Askeri Yüksek İdareMahkemesi Kanunu’nun 52. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

''Dava dosyasındaki bilgi ve belgeler taraf vevekillerine açıktır. Şu kadar ki; mahkeme tarafından getirtilen veya idarecegönderilen bilgi, belge ve dosyalardan, başka şahıs ve makamların özelbilgileri ile şeref, haysiyet ve güvenliğinin korunması veya idareninsoruşturma metotlarının gizli tutulması maksatlarıyla taraf ve vekillerineincelettirilmemesi kaydı konulanlar ile personelin özlük dosyasındaki davakonusu haricindekiler taraf ve vekillerine incelettirilemez.

Taraf ve vekillerine incelettirilemeyeceknitelikteki bilgi ve belgeler; bulundukları yer itibarıyla taraf ve vekillerineaçık olan diğer evraktan ayrılamaz nitelikte iseler, taraf ve vekillerineincelettirilecek suretleri, ilgili bölümleri idare tarafından karartılarakayrıca gönderilir.

Davacı taraf veya vekili, karartılan veyaverilmeyen bilgi ve belgelerin savunmaya esas teşkil edecek unsurlar olduğuiddiası ile mahkemeye itiraz edebilir. Yapılan bu itiraz, mahkeme tarafındanincelenerek haklı görülen hususlarda, mahkemenin belirleyeceği çerçevede daha öncekarartılan veya verilmeyen bilgi ve belgeler karşı tarafa incelettirilebilir.

Bu hükümlere göre elde edilen ve gizlilikderecesine sahip bilgi ve belgeler, taraf ve vekillerince mahkeme haricinde,diğer bir maksatla kullanılamaz. Aksine davranışta bulunanlar hakkında ilgilikanun hükümleri saklıdır.''

16. Yönetmelik'in "Sözleşmeninyenilenmesi ve uzatılması" kenar başlıklı 14. maddesinin ilgilikısmı şöyledir:

"Sözleşmenin yenilenmesi ve uzatılmasıaşağıda belirtilen esas ve usullere göre yapılır.

a) Sözleşmeli subay ve astsubaylardan,sözleşmesini yenilemek isteyenler sözleşme süresinin sona erme tarihinden 6 ayönceden başlamak suretiyle dilekçe ile ilk amirine müracaat eder. Budilekçeler, EK-C'de belirtilen nitelik belgesi ile beraber silsileler yolu ileKuvvet Komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil GüvenlikKomutanlığına gönderilir. Sözleşmesi yenilenecek personel; KuvvetKomutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığıbünyesinde kurulacak komisyonlar tarafından personelin nitelik belgesi, sicili,takdir/ceza durumu, amir kanaatleri, almış olduğu eğitimler gibi hususlarçerçevesinde mesleki safahatları dikkate alınarak ilgili komutanlık personelihtiyaçları doğrultusunda belirlenir. Değerlendirme komisyonunun kimlerdenoluşacağı, görev, yetki ve sorumlulukları Kuvvet Komutanlıkları, Jandarma GenelKomutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığınca çıkarılacak yönergeler ile tespitedilir. Sözleşmenin yenilenip yenilenmemesi konusundaki nihai karar Kuvvet Komutanlıkları,Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı tarafından verilir.Uygun görülenlerin sözleşmesinin yenileneceği, sözleşmenin bitiminden öncebildirilir. Sözleşme, ilgili sözleşmeli subay veya astsubayın talebinin İdarecekabul edildiğinin bildirilmesi ile yenilenir. "

V. İNCELEME VE GEREKÇE

17. Mahkemenin 16/1/2020 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:

A.Gerekçeli Karar Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucunun İddiaları

18. Başvurucu, yargılama sürecinde esasa dair iddialarınınkarşılanmadığını belirterek gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğini ilerisürmüştür.

2. Değerlendirme

19. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 47. maddesinin (3), 48.maddesinin (1) ve (2) numaralı fıkraları uyarınca bireysel başvuruda, kamugücünün neden olduğu iddia edilen ihlale dair olayların tarih sırasına göreözeti yapılmalı; bireysel başvuru kapsamındaki hakların ne şekilde ihlal edildiği,buna ilişkin gerekçeler ve deliller açıklanmalıdır (Veli Özdemir, B. No: 2013/276, 9/1/2014, §§ 19, 20).

20. Başvuruya konu ihlal iddiasıyla ilgili deliller sunarakhangi Anayasa hükmünün ihlal edildiğine ilişkin açıklamalarda bulunma ve hukukiiddialarını kanıtlama yükümlülüğü başvurucuya ait olmasına rağmen gerekçelikarar hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddia başvurucu tarafından soyut birşekilde ileri sürülmüş, yargı sürecinde ileri sürülen hangi iddianın mahkemecekarşılanmadığı konusunda Anayasa Mahkemesine bir bilgi ya da belgesunulmamıştır. Dolayısıyla söz konusu iddiaların temellendirilmemiş şikâyet kapsamındakabul edilmesi gerekmektedir.

21. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının, diğer kabuledilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemezolduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Bağımsız ve TarafsızMahkemede Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucunun İddiaları

22. Başvurucu, kuruluşu ve yapısal sorunları nedeniyle davanınAYİM'de görülmesinin adil yargılanma hakkını ihlal ettiğini ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme

23. Başvurucunun ihlal iddialarını kanıtlayamadığı, temelhaklara yönelik bir müdahalenin olmadığı veya müdahalenin meşru olduğu açıkolan başvurular ile karmaşık veya zorlama şikâyetlerden ibaret başvurularaçıkça dayanaktan yoksun kabul edilebilir (HikmetBalabanoğlu, B. No: 2012/1334, 17/9/2013, § 24).

24. Anayasa Mahkemesi tarafından bu konu daha önce incelenirkenbelirtildiği üzere AYİM’in oluşumu, statüsü ve görevleri Anayasa ve ilgiliKanun'da hüküm altına alınmıştır. Konuya ilişkin kararlarımızda, AYİM’e atananaskerî hâkimlerin bağımsızlığının Anayasa ve ilgili Kanun hükümleri ile garantialtına alındığı, atanma ve çalışma usulleri yönünden askerî hâkimlerinbağımsızlıklarını zedeleyecek bir hususun olmadığı, kararlarından dolayı idareyehesap verme durumunda bulunmadıkları, disipline ilişkin konuların AYİM YüksekDisiplin Kurulunca incelenip karara bağlandığı belirlenmiştir (Mesut Ordulu, B. No: 2015/2675, 13/9/2018,§ 28).

25. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının da diğer kabuledilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesigerekmektedir.

C. Silahların Eşitliği veÇelişmeli Yargılama İlkelerinin İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucunun İddiaları

26. Başvurucu; idarenin savunması ekinde sunulan belgelerintamamının incelettirilmediğini, incelettirilen belgelerin bazı kısımlarınınkarartılmış olduğunu, bazı belgelerin verilmediğini, karartılan bu kısımlarınve verilmeyen belgelerin işlemin yetkili merciler tarafından tesis edilipedilmediğini anlamaya engel olduğunu ve savunmanın içeriğinin gereği gibioluşturulmasını engellediğini belirterek adil yargılanma hakkının ihlalettiğini ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme

27. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılanhukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifinikendisi takdir eder (Tahir Canan,B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun iddialarının silahlarıneşitliği ve çelişmeli yargılama ilkeleri kapsamında değerlendirilmesi uygungörülmüştür.

28. Anayasa'nın 36. maddesi uyarınca herkes iddia, savunmave adil yargılanma hakkınasahiptir. Anayasa'nın anılan maddesinde adil yargılanma hakkından ayrı olarak iddia ve savunmahakkına birlikte yer verilmesi, taraflara iddia ve savunmalarınımahkeme önünde dile getirme fırsatı tanınması gerektiği anlamını daiçermektedir (Mehmet Fidan, B.No: 2014/14673, 20/9/2017, § 37).

29. Anayasa'nın 36. maddesine adilyargılanma ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede, Türkiye'nintarafı olduğu uluslararası sözleşmelerce de güvence altına alınan adilyargılama hakkının madde metnine dâhil edildiği vurgulanmıştır. Nitekim AnayasaMahkemesi de Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca inceleme yaptığı birçokkararında, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihadıyla adil yargılanmahakkının kapsamına dâhil edilen silahlarıneşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerine Anayasa’nın 36. maddesikapsamında yer vermektedir. Bu itibarla anılan ilkenin adil yargılanma hakkınınkapsam ve içeriğine dâhil olduğu sonucu ortaya çıkmaktadır. Anılan ilkeye uygunolarak yürütülmeyen bir yargılamanın hakkaniyete uygun olması mümkün değildir (Mehmet Fidan, § 38).

30. Anayasa Mahkemesinin görevi başvuru konusu yargılamanın birbütün olarak adil olup olmadığını değerlendirmektir. Genel anlamda hakkaniyeteuygun bir yargılamanın yürütülebilmesi için silahların eşitliği ve çelişmeliyargılama ilkeleri ışığında taraflara iddialarını sunma hususunda uygunimkânların sağlanması şarttır (Yüksel Hançer,B. No: 2013/2116, 23/1/2014, § 19).

31. Bireysel başvurunun ikincil niteliği gereği başvurucununtemel hak ve özgürlüklerinin ihlal edildiği iddialarını öncelikle yetkili idarimercilere ve derece mahkemelerine usulüne uygun olarak iletmesi, bu konudasahip olduğu bilgi ve kanıtları zamanında bu mercilere sunması, aynı zamanda busüreçte dava ve başvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermiş olmasıgerekir. Bu şekilde olağan denetim mekanizmaları önünde ileri sürülüp takipedilmeyen temel hak ve özgürlüklerin ihlaline ilişkin iddialar, AnayasaMahkemesi önünde bireysel başvuru konusu yapılamaz (Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 16/4/2013, § 32).

32. Yargılama sürecinde başvurucu 1/12/2014 tarihli dilekçesiyleidarenin savunma ekinde gönderdiği gizli belgeleri inceleme ve devlet sırrıniteliğinde olmayan belgelerden suret alma talebinde bulunmuştur. Mahkeme9/12/2014 tarihli kararıyla, gizli dereceli belgelerden sicil not ortalamasınailişkin değerlendirme içeren kısımlar ile sicil özet formu dışındaki belgelerinüçüncü şahısların imza ve isimleri kapatılmak suretiyle başvurucuyaincelettirilmesine ve suret alma talebinin reddine karar vermiştir. Başvurucu,memur gözetiminde kendisine sunulan belgeleri incelemiştir.

33. İlgili hukuk kısmında aktarılan 1602 sayılı mülga Kanun'un52. maddesi uyarınca (bkz. § 15) başvurucunun kendisine incelettirilmediğiniveya bazı kısımlarının karartıldığını ileri sürdüğü belgelerin incelettirilmesitalebiyle itirazda bulunması mümkündür. Devam eden süreçte başvurucu 23/1/2015tarihli dilekçesiyle idarenin savunmasına cevaplarını sunarken işlemin esasına,sicil notlarına, incelediği belgelerin içeriğine ilişkin hukuka aykırılıkiddialarında bulunmuş ise de karartılan veya verilmeyen bilgi ve belgelerinsavunmaya esas teşkil edecek unsurlar içerdiği ve bu belgelerin de kendisineincelettirilmesi gerektiği yönünde Mahkemeye bir itirazda bulunmamıştır. Bunedenle silahların eşitliği ilkesine dair ihlal iddialarını öncelikle derecemahkemesi nezdinde ileri sürmesi gereken başvurucunun bu yolu işletmeden ilerisürdüğü ihlal iddiasına ilişkin olarak başvuru yollarının tüketildiğinden sözedilemez.

34. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının, diğer kabuledilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemiş olması nedeniyle kabuledilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

D. Diğer İhlal İddiaları

1. Başvurucunun İddiaları

35. Başvurucu; hakkında tesis edilen işlemin ölçülü olmadığını,Mahkemenin hukuka aykırı karar verdiğini, kamu hizmetine devam etmemesi içinsomut bir gerekçe bulunmadığını ve görevinde başarılı olduğunu belirterekAnayasa'nın 2., 15., 35., ve 36. maddelerinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme

36. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılanhukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifinikendisi takdir eder (Tahir Canan,§ 16). Başvurucunun iddiaları delillerin takdiri ve değerlendirilmesine ilişkinbulunduğundan şikâyetin yargılamanın sonucu itibarıyla adil olmadığı iddiasıkapsamında değerlendirilmesi uygun görülmüştür.

37. Anayasa’nın 148. maddesinin dördüncü fıkrasında, kanunyolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel başvurudaincelenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde davakonusu yapılmış maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerindeğerlendirilmesi, hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ileuyuşmazlıkla ilgili varılan sonucun adil olup olmaması bireysel başvuru konusuolamaz. Ancak bireysel başvuru kapsamındaki hak ve özgürlüklere müdahale teşkileden, bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik içeren tespit ve sonuçlar bukapsamda değildir (Ahmet Sağlam,B. No: 2013/3351, 18/9/2013, § 42).

38. Somut olayda iddia, savunma ve tüm dosya kapsamı incelenerekyukarıda belirtilen (bkz. § 13) gerekçe ile hüküm kurulmuştur.

39. Yargılama sürecinde sözleşmenin yenilenmemesine esas alınanbileşenlerin bir bütün olarak dikkate alındığı anlaşılmaktadır. Bu anlamda Mahkemenin,başvurucunun sözleşme safahatına dair bütünsel bir bakış ile hükme ulaştığıgörülmektedir. Mahkeme bu değerlendirmesi ile sözleşmenin yenilenmemesiyönündeki idare işlemini hukuka aykırı bulmamıştır. Bu yorum vedeğerlendirmeler, yukarıda anılan ilkeler uyarınca uyuşmazlığı çözmekle görevlimahkemenin takdirinde olup bireysel başvuruda değerlendirmeye konu edilemeyecekniteliktedir.

40. Başvurucu tarafından ileri sürülen iddialar, delillerindeğerlendirilmesi ve hukuk kurallarının yorumlanmasına ilişkin olup karardabariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik oluşturan bir durumun da bulunmadığıdikkate alındığında ihlal iddialarının kanun yolu şikâyeti niteliğinde olduğuanlaşılmaktadır.

41. Açıklanan gerekçelerle başvurunun kısmının da, diğer kabuledilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemezolduğuna karar verilmesi gerekir..

VI. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. 1. Gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianınaçıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

2. Bağımsız ve tarafsız mahkemede yargılanma hakkının ihlaledildiğine ilişkin iddianın açıkçadayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

3. Silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin ihlaledildiğine ilişkin iddianın başvuruyollarının tüketilmemesi nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

4. Diğer ihlal iddialarının açıkçadayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA16/1/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Full & Egal Universal Law Academy