TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
KEZBAN UYSAL VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/20026)
Karar Tarihi: 12/1/2017
R.G. Tarih ve Sayı: 21/2/2017 - 29986
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Engin YILDIRIM
Üyeler
:
Recep KÖMÜRCÜ
Celal Mümtaz AKINCI
Muammer TOPAL
Recai AKYEL
Raportör Yrd.
:
İsmail Emrah PERDECİOĞLU
Başvurucular
:
1. Kezban UYSAL
2. Tuncay AKARÇAY
3. Mehmet AKARÇAY
Vekili
:
Av. Rıza ÖZTEKİN
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davasındataşınmaz bedel tespiti için sunulan emsal taşınmaz değerlerinin dikkatealınmaması ve hükmedilen bedelin gerçek değeri karşılamaması nedenleriyle adilyargılanma ve mülkiyet hakları ile eşitlik ilkesinin ihlal edildiği iddialarınailişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 23/12/2014 tarihinde Eskişehir Hukuk Mahkemeleri ÖnBürosu vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılanön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecekbir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.
3. İkinci Bölüm İkinci Komisyonunca 27/10/2015 tarihinde,başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına kararverilmiştir.
4. Bölüm Başkanı tarafından 22/2/2016 tarihinde, başvurununkabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına kararverilmiştir.
5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık 21/3/2016 tarihinde sunduğu belge ilemevcut başvuru hakkında verilen kabul edilebilirlik kararının Bakanlıklarınagönderilmesi hâlinde 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 49/2. ve Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün71. maddeleri uyarınca görüş bildirilebileceğini belirtmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
A. Olaylar
6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgiliolaylar özetle şöyledir:
7. Başvurucular aleyhine 16/1/2013 tarihinde Eskişehir 2. AsliyeHukuk Mahkemesinde açılan kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davasındadavacı Odunpazarı Belediye Başkanlığı, Eskişehir ili Merkez Orta Mahallesi'nde bulunan 960ada 7 parselde başvuruculara ait taşınmazın OdunpazarıBelediye Encümeninin 13/11/2012 tarihli ve 2161 sayılı kararı ilekamulaştırılmasına karar verilmesi üzerine söz konusu taşınmazın rıza ile satınalınması için yapılan görüşmelerden sonuç alınamadığını belirterek taşınmazınkamulaştırma bedelinin tespitine ve OdunpazarıBelediye Başkanlığı adına tapuya tescil edilmesine karar verilmesiniistemiştir.
8. Başvurucular, aleyhlerine açılan davaya karşı sunduklarıcevap dilekçelerinde uyuşmazlık konusu taşınmazın konumu itibarıylaEskişehir'in en merkezî yerinde bulunduğunu, tarihî, sosyal ve kültürelmerkezlere çok yakın olduğunu, kamulaştırma bedeli olarak OdunpazarıBelediyesi Kıymet Takdir Komisyonunca tespit edilen tutarın çok düşükkaldığını, esasen yaklaşık değerin 300.000 TL civarında bulunduğunubelirtmişler; taşınmaza gerçek rayiç bedeline uygun bir kamulaştırma bedelitespit edilmesini istemişlerdir.
9. Davanın ilk duruşması 14/2/2013 tarihindegerçekleştirilmiştir. Bu duruşmada başvurucular Mahkemeye sundukları"emsallerimiz" konuludilekçelerinde daha önce kamulaştırmaya konu olan Eskişehir ili Merkez Şarkiye Mahallesi'nde bulunan 148 ada 6ve 3 nolu parsellerin kamulaştırma bedellerinintespiti ve idare adına tescili için açılan davalar kapsamında alınan bilirkişiraporlarında bu taşınmazların 2005 yılı itibarıyla m² değerlerinin sırasıyla330 TL ve 300 TL olarak tespit edildiğini ifade ederek, kendi taşınmazlarınaçok yakın olan bu yerleri emsal olarak belirtmişler, yaklaşık sekiz yıl önceortaya çıkan 330 TL ve 300 TL m² değerlerinin-görülmekte olan dava tarihiolan2013 yılı esas alındığında- 1.500 TL olarak güncellenip kenditaşınmazlarına uygulanması gerektiğini ileri sürmüşlerdir.
10. Yargılama sürecinde İlk Derece Mahkemesince uyuşmazlıkkonusu taşınmazın ayrıntılı tapukaydı, çevrekomşularını gösterirşekilde krokisi, taşınmaza emsalolabilecek taşınmazların ayrıntılı tapu kayıtları ve satış bedellerine ilişkinbilgi ve belgeler taşınmazın dava tarihi itibarıyla; emsal olarak incelenentaşınmazların ise satış tarihleri itibarıyla imar durumlarına ilişkin EskişehirBüyükşehir Belediyesi İmar ve Şehircilik Dairesi Başkanlığı ile Odunpazarı Belediyesi İmar ve Şehircilik Müdürlüğününyazıları, taşınmaz için en son verilen emlak vergisi beyannamesi sureti,taşınmaza ve emsal olarak alınan taşınmazlara ilişkin OdunpazarıBelediyesi tarafından emlak vergisine esas olmak üzere tespit edilen asgarimetrekare değerlerine ilişkin listeler dava dosyasına alınmış; taşınmazmahallinde 25/2/2013 tarihinde keşif yapılmıştır.
11. Keşfe katılan bilirkişilerden olan kadastro bilirkişisitarafından düzenlenen 4/3/2013 tarihli rapor İlk Derece Mahkemesine sunulmuş,raporda öncelikle uyuşmazlık konusu taşınmazın sınırları pafta örneği ve uydufotoğrafı aracılığıyla belirlenmiş, ardından dava dosyasında yer alan veuyuşmazlık konusu taşınmaza en az 58 metre en fazla 115 metre mesafede olanemsal taşınmazlara ilişkin fiziki tespitlere yer verilmiştir.
12. Keşfe katılan diğer bilirkişiler, üç inşaat mühendisi ve birziraat mühendisi ile bir harita mühendisi tarafından hazırlanan 11/3/2013tarihli bilirkişi heyeti raporunda ise taşınmazın değerini belirleyeceketmenler başlıklar hâlinde incelenmiş; bu incelemeye dava dosyasında bulunan,tapu sicil müdürlüğünce gönderilen ve resen tespit edilen emsal olabilecek,yedi tanesi Eskişehir ili Orta Mahallesi'nde,bir tanesi Eskişehir ili BahçelievlerMahallesi'nde, bir tanesi Eskişehir ili Akarbaşı Mahallesi'nde bulunantoplam dokuz adet taşınmazın satışlarına göre bedelleri de dâhil edilmiştir.
13.Bilirkişi heyetince yapılan inceleme sonucu emsal olabileceğidüşünülerek incelemeye alınan dokuz adet taşınmazdan Orta Mahallesi'nde bulunan yedi taşınmazın satışları sırasındabeyan edilen değerlerinin gerçeği yansıtmadığı kanaatine varılmış, Akarbaşı ve Bahçelievler Mahallelerinde bulunantaşınmazların ise emsal olarak değerlendirilebileceği sonucuna ulaşılmış, budoğrultuda bedeli etkileyebilecek diğer etmenler de dikkate alınarak uyuşmazlıkkonusu taşınmaz için 121.427,86 TL kamulaştırma bedeli hesaplanmıştır.
14. Bilirkişi raporuna karşı taraflarca itirazda bulunulmuş;davacı idarece sunulan 25/3/2013 tarihli itiraz dilekçesinde bilirkişilerinyeterli açıklama ve emsal araştırması yapmadıkları, raporda kamulaştırmabedelinin neye göre tespit edildiğinin belirtilmediği ve resen dikkate alınantaşınmazlar üzerinden değer tespiti yapıldığı hususları itiraz konusu yapılmış;bu usulde yapılan tespitin kabul edilemeyeceği ifade edilmiştir.
15. Bilirkişi raporuna karşı başvurucular da 3/4/2013 tarihindesundukları dilekçe ile itirazda bulunmuşlar, keşiften önce 14/2/2013 tarihindedava dosyasına sundukları, uyuşmazlık konusu taşınmazın hemen yanında bulunanve söz konusu taşınmaz ile aynı usulde kamulaştırılmış olan emsallerinbilirkişi raporunda hiç tartışılmadığını belirtmişlerdir.
16. İlk Derece Mahkemesi, dava dosyasına sunulan bilirkişiraporunda hesaplanan kamulaştırma bedeli ile Kıymet Takdir Komisyonuncahesaplanan kamulaştırma bedeli arasında bariz fark bulunduğunu belirtmiş vetarafların da bilirkişi raporlarına itirazlarını dikkate alarak keşfintekrarlanması yönünde karar almış ve 10/6/2013 tarihinde farklı kişilerdenoluşan bilirkişi heyeti ile keşfi tekrarlamıştır.
17. İkinci kez yapılan keşfin ardından bu defa dört inşaatmühendisi bilirkişi ile bir ziraat mühendisi bilirkişiden oluşan heyetçe20/6/2013 tarihli yeni bir rapor düzenlenmiştir.
18. Anılan bilirkişi heyeti raporunda taşınmazın değerinibelirleyecek etmenler başlıklar hâlinde incelenmiş; bu incelemeye davadosyasında bulunan, Tapu Sicil Müdürlüğünce gönderilen ve resen tespit edilenemsal olabilecek, yedi tanesi Eskişehir iliOrta Mahallesi'nde, bir tanesi Eskişehirili Akarbaşı Mahallesi'nde bulunan ve 11/3/2013 tarihlibilirkişi raporunda da incelemeye alınan taşınmazlar ile Eskişehir ili Güllük Mahallesi'nde bulunan toplam dokuz adet taşınmazın satışlarınagöre bedelleri de dâhil edilmiştir.
19.Bilirkişi heyetince yapılan inceleme sonucu emsal olabileceğidüşünülerek incelemeye alınan dokuz adet taşınmazdan 11/3/2013 tarihli rapordada incelenerek aynı sonuca ulaşılan OrtaMahallesi'nde bulunan yedi taşınmazın satışları sırasında beyanedilen değerlerinin gerçeği yansıtmadığı kanaatine varılmış, Akarbaşı ve GüllükMahallelerindebulunan taşınmazların ise emsal olarak değerlendirilebileceği sonucunaulaşılmış, bu doğrultuda bedeli etkileyebilecek diğer etmenler de dikkatealınarak uyuşmazlık konusu taşınmaz için 118.740,83 TL kamulaştırma bedelihesaplanmıştır.
20.Taraflar ikinci kez yapılan keşfin ardından düzenlenenbilirkişi raporuna da itirazda bulunulmuşlar, davacı idare 1/7/2013 kayıttarihli itiraz dilekçesinde, bilirkişilerin yeterli açıklama ve emsalaraştırması yapmadıklarını, raporda kamulaştırma bedelinin neye göre tespitedildiğinin belirtilmediğini, resen dikkate alınan taşınmazlar üzerinden değertespiti yapıldığını, ilk bilirkişi heyeti raporundan farklı bir rapordüzenlenmediğini, dolayısıyla bu usulde yapılan tespitin kabul edilemeyeceğiniifade etmiştir.
21. Başvurucular da bilirkişi raporuna 2/7/2013 tarihindesundukları dilekçe ile itirazda bulunmuşlar, 14/2/2013 tarihinde dava dosyasınasundukları emsal listesinin yine dikkate alınmadığını, bu bağlamda ya ek raporaldırılmasını ya da sundukları emsal listesinin neden dikkate alınmadığınınaçıklanmasını istemişlerdir.
22. Yargılama sonunda Eskişehir 2. Asliye Hukuk Mahkemesi 19/7/2013tarihli ve E.2013/28, K.2013/425 sayılı kararı ile 20/6/2013 tarihli bilirkişiraporunda hesaplanan 118.740,86 TL tutarın kamulaştırma bedeli olaraktespitine, uyuşmazlık konusu taşınmazın OdunpazarıBelediyesi adına tapuya tesciline hükmetmiştir. Kararın ilgili kısımlarışöyledir:
"...
Mahkememizce mahallinde yapılan 2. keşif sonucu alınan 25.06.2013havale tarihli bilirkişi heyeti raporu içeriği, gerekçeleri ve özelliklemahkememizce yapılan 1. keşif sonucu alınan 11.03.2013 havale tarihli bilirkişiheyeti raporunu büyük oranda teyit etmesi ve taşınmazın kamulaştırma tarihiitibarıyla rayiç ekonomik değerini yansıtması ve keza adil ve hakkaniyete uygunolması nedeniyleyeterli kabul ve takdir edilmiştir.
...
Bunun üzerine davacı tarafa, dava konusu taşınmaz için mahkememizcemahallinde yapılan 2. keşif ve alınan 25.06.2013 havale tarihli bilirkişiheyeti raporunda kamulaştırma bedeli olarak tespit ve takdir edilen vemahkememizce de uygun görülenmiktarın, 2942 sayılıKanunun 10. maddesi gereğince davalı taraf adınaTürkiyeVakıflar Bankası T.A.O. Eskişehir Şubesinedepoedilmesi hususunda 15 gün süre verilmiş ve davacı tarafça bu konuda gerekliusulü işlemlerin yapılarak dekontun bir suretinin mahkememize sunulduğu müşahade edilmekle, aşağıdaki şekilde karar verilmesigerekmiştir.
..."
23. İlk Derece Mahkemesi kararına karşı davacı idare tarafındantemyiz talebinde bulunulmuş; başvurucular da temyiz talebine karşı sunduklarıcevap dilekçelerinde taşınmaz için tespit edilen bedelin gerçek değeri yansıtmadığını,yargılama sırasında sundukları emsal olabilecek nitelikteki taşınmazlaryönünden değerlendirme yapılmadığını, bu nedenle İlk Derece Mahkemesi hükmününbozulması gerektiğini belirtmişlerdir.
24. Temyiz incelemesi sonucu Yargıtay 18. Hukuk Dairesi 6/2/2014tarihli ve E.2013/16585, K.2014/534 sayılı ilamı ile onamaya hükmetmiştir.
25. İlk Derece Mahkemesi kararının onanması üzerine başvurucularbu defa karar düzeltme talebinde bulunmuşlar, karar düzeltme istemlidilekçelerinde temyiz aşamasındaki itirazlarını tekrarlamışlardır.
26. Yapılan değerlendirme sonucu başvurucuların karar düzeltmeistemleri de Yargıtay 18. Hukuk Dairesinin 20/10/2014 tarihli ve E.2014/14463,K.2014/14463 sayılı ilamı ile reddedilmiştir.
27. Karar düzeltme talebinin reddine ilişkin ilam başvuruculara24/11/2014 tarihinde tebliğ edilmiştir.
28. Başvurucular 23/12/2014 tarihinde bireysel başvurudabulunmuşlardır.
B. İlgili Hukuk
29. 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun "Kamulaştırma bedelinin mahkemece tespiti vetaşınmaz malın idare adına tescili" kenar başlıklı 10.maddesinin ilgili kısımları şöyledir:
"Kamulaştırmanın satın alma usulü ileyapılamaması halinde idare, ... asliye hukuk mahkemesine müracaat eder vetaşınmaz malın kamulaştırma bedelinin tespitiyle, ... idare adına tescilinekarar verilmesini ister.
Mahkeme, idarenin başvuru tarihinden itibarenen geç otuz gün sonrası için belirlediği duruşma gününü, ... taşınmaz malınmalikine ... bildirerek duruşmaya katılmaya çağırır. Duruşma günü idareye detebliğ olunur.
...
Mahkemece belirlenen günde yapılacak duruşmadahakim, taşınmaz malın bedeli konusunda tarafları anlaşmaya davet eder.Tarafların bedelde anlaşması halinde hakim, taraflarca anlaşılan bu bedelikamulaştırma bedeli olarak kabul eder ve ...
Mahkemece yapılan duruşmada tarafların bedeldeanlaşamamaları halinde hakim, en geç on gün içinde keşif ve otuz gün sonrasıiçin de duruşma günü tayin ederek, 15 inci maddede sayılan bilirkişilermarifetiyle ve tüm ilgililerin huzurunda taşınmaz malın değerini tespit içinmahallinde keşif yapar. ...
Bilirkişiler, taraflar ve diğer ilgililerinbeyanını da dikkate alarak, 11 inci maddedeki esaslar doğrultusunda taşınmazmalın değerini belirten raporlarını onbeş gün içindemahkemeye verirler. Mahkeme bu raporu, duruşma günü beklenmeksizin taraflaratebliğ eder. Yapılacak duruşmaya hakim, taraflar veya vekillerini vebilirkişileri çağırır. Bu duruşmada tarafların bilirkişi raporlarına varsaitirazları dinlenir ve bilirkişilerin bu itirazlara karşı beyanları alınır.
Tarafların bedelde anlaşamamaları halindegerektiğinde hakim tarafından onbeş gün içindesonuçlandırılmak üzere yeni bir bilirkişi kurulu tayin edilir ve hakim,tarafların ve bilirkişilerin rapor veya raporları ile beyanlarındanyararlanarak adil ve hakkaniyete uygun bir kamulaştırma bedeli tespit eder.Mahkemece tespit edilen bu bedel, taşınmaz mal, kaynak veya irtifak hakkınınkamulaştırılma bedelidir. . İdarece, kamulaştırma bedelinin hak sahibi adınayatırıldığına . dair makbuzun ibrazı halinde mahkemece, taşınmaz malın idareadına tesciline ve kamulaştırma bedelinin hak sahibine ödenmesine karar verilirve bu karar, tapu dairesine ve paranın yatırıldığı bankaya bildirilir. Tescilhükmü kesin olup tarafların bedele ilişkin temyiz hakları saklıdır.
(Ek fıkra: 11/04/2013-6459 S.K./6. md)Kamulaştırma bedelinin tespiti için açılan davanın dört ay içindesonuçlandırılamaması hâlinde, tespit edilen bedele bu sürenin bitimindenitibaren kanuni faiz işletilir.
..."
30.2942 sayılı Kanun'un"Kamulaştırma bedelinin tespiti esasları" kenar başlıklı11. maddesi şöyledir:
"15 inci madde uyarınca oluşturulacakbilirkişi kurulu, kamulaştırılacak taşınmaz mal veya kaynağın bulunduğu yeremahkeme heyeti ile birlikte giderek, hazır bulunan ilgilileri de dinledikten sonrataşınmaz mal veya kaynağın;
a)Cins ve nevini,
b) Yüzölçümünü,
c) Kıymetini etkileyebilecek bütün nitelik veunsurlarını ve her unsurun ayrı ayrı değerini,
d)Varsa vergi beyanını,
e)Kamulaştırma tarihindeki resmi makamlarcayapılmış kıymet takdirlerini,
f) Arazilerde, taşınmaz mal veya kaynağınkamulaştırma tarihindeki mevkii ve şartlarına göre ve olduğu gibi kullanılmasıhalinde getireceği net gelirini.
g) Arsalarda, kamulaştırılma gününden öncekiözel amacı olmayan emsal satışlara göre satış değerini,
h) Yapılarda, (.)(2) resmi birim fiyatları veyapı maliyet hesaplarını ve yıpranma payını,
ı) Bedelin tespitinde etkili olacak diğerobjektif ölçüleri,
Esas tutarak düzenleyecekleri raporda bütün buunsurların cevaplarını ayrı ayrı belirtmek suretiyle ve ilgililerin beyanını dadikkate alarak gerekçeli bir değerlendirme raporuna dayalı olarak taşınmazmalın değerini tespit ederler.
Taşınmaz malın değerinin tespitinde,kamulaştırmayı gerektiren imar ve hizmet teşebbüsünün sebep olacağı değerartışları ile ilerisi için düşünülen kullanma şekillerine göre getireceği kârdikkate alınmaz.
..."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
31. Mahkemenin 12/1/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucularınİddiaları
32. Başvurucular, tarafı oldukları kamulaştırma bedelinintespiti ve tescil davasında tespit edilecek kamulaştırma bedeline emsaloluşturabilecek, 2005 yılında kendi taşınmazlarının da dâhil edildiği aynıproje kapsamında kamulaştırılan taşınmazları yargılamanın başında Mahkemeyebildirmelerine, yargılama boyunca iki kez keşif yapılarak bedel konusunda ikiayrı bilirkişi raporu düzenlenmesine ve yargılamanın her aşamasında emsalolarak sundukları taşınmazların da dikkate alınmasını ya da dikkate alınmamasebebinin bildirilmesini istemelerine rağmen bu itirazlarına yönelik Mahkemecehiçbir değerlendirme yapılmadığını belirterek adil yargılanma haklarının, buhâliyle yargılama sonunda tespit edilen bedelin uyuşmazlık konusu taşınmazıngerçek değerini yansıtmadığını belirterek mülkiyet haklarının ve eşitlikilkesinin ihlal edildiğini ileri sürmüşler, ihlalin tespiti ile yenidenyargılama yapılmasına karar verilmesini, lehlerine 200.000 TL tazminatahükmedilmesini talep etmişlerdir.
B. Değerlendirme
33. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılanhukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifinikendisi takdir eder (Tahir Canan,B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16).
34. Başvurucuların, yukarıda sayılan şikâyetlerinden bireyselbaşvuruya konu edilen kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davasında,tespit edilecek kamulaştırma bedeline emsal oluşturabilecek taşınmazlarıyargılamanın başında Mahkemeye bildirmelerine, yargılama boyunca iki kez keşifyapılarak bedel konusunda iki ayrı bilirkişi raporu düzenlenmesine veyargılamanın her aşamasında emsal olarak sundukları taşınmazların da dikkatealınmasını ya da dikkate alınmama sebebinin bildirilmesini istemelerine rağmenbu itirazlarına yönelik Mahkemece hiçbir değerlendirme yapılmadığı iddialarınıngerekçeli karar hakkı yönünden incelenmesi uygun görülmüştür.
35. Başvurucuların diğer ihlal iddialarının ise gerekçeli kararhakkına yönelik incelemenin ardından değerlendirilmesi uygun görülmüştür.
1. Kabul Edilebilirlik Yönünden
36. Başvurucular, tarafı oldukları kamulaştırma bedelinintespiti ve tescil davasında tespit edilecek kamulaştırma bedeline emsaloluşturabilecek, 2005 yılında kendi taşınmazlarının da dâhil edildiği aynıproje kapsamında kamulaştırılan taşınmazları yargılamanın başında Mahkemeyebildirmelerine, yargılama boyunca iki kez keşif yapılarak bedel konusunda ikiayrı bilirkişi raporu düzenlenmesine ve yargılamanın her aşamasında emsalolarak sundukları taşınmazların da dikkate alınmasını ya da dikkate alınmamasebebinin bildirilmesini istemelerine rağmen bu itirazlarına yönelik Mahkemecehiçbir değerlendirme yapılmadığını belirterek gerekçeli karar hakkının ihlaledildiğini ileri sürmüşlerdir.
37. Başvurucuların söz konusu şikâyetlerinin açıkça dayanaktanyoksun olmadığı anlaşıldığından ve şikâyetlerin kabul edilemezliğine kararverilmesini gerektirecek bir neden de görülmediğinden başvurunun bu şikâyetleryönünden kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
2. Esas Yönünden
38. Anayasa’nın “Hak aramahürriyeti” kenar başlıklı 36. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:
“Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmaksuretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ileadil yargılanma hakkına sahiptir.”
39.Anayasa’nın 141. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:
“Bütün mahkemelerin her türlü kararlarıgerekçeli olarak yazılır."
40.Anayasa Mahkemesi, Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca incelemeyaptığı birçok kararında ilgili hükmü Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin(Sözleşme) 6. maddesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihadıışığında yorumlamak suretiyle Sözleşmenin lafzi içeriğinde yer alan ve AİHMiçtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen gerekçeli kararhakkı ve silahların eşitliği ilkesi gibi ilke ve haklara Anayasa’nın 36.maddesi kapsamında yer vermektedir (GüherErgun ve diğerleri, B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 38).
41. Hakkaniyete uygun yargılamanın bir unsuru olan gerekçelikarar hakkı, Anayasa’nın 141. maddesinin birinci fıkrası uyarınca mahkemelerinuyması gereken bir yükümlülük olarak düzenlenmiştir. Bir muhakemede usuleilişkin koruma sağlayan adil yargılanma hakkının önemli unsurlarından biri olangerekçeli karar hakkı, kişilerin adil bir şekilde yargılanmalarını sağlamayı vedenetlemeyi amaçlamaktadır (Sencer Başat vediğerleri [GK], B. No: 2013/7800, 18/6/2014, § 31).
42. Mahkeme kararlarının gerekçeli olması adil yargılanmahakkının unsurlarından biri olmakla beraber bu hak, yargılamada ileri sürülenher türlü iddia ve savunmaya ayrıntılı şekilde yanıt verilmesi şeklindeanlaşılamaz. Bu nedenle gerekçe gösterme zorunluluğunun kapsamı kararınniteliğine göre değişebilir. Bununla birlikte başvurucunun ayrı ve açık biryanıt verilmesini gerektiren usul veya esasa dair iddialarının cevapsızbırakılmış olması bir hak ihlaline neden olacaktır (Muhittin Kaya ve Muhittin Kaya İnşaat Taahhüt Madencilik Gıda TurizmPazarlama Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi, B. No: 2013/1213,4/12/2013, § 26).
43. Yargılama makamları yargılamanın taraflarınca ileri sürüleniddiaları ve gösterdikleri delilleri gereği gibi incelemek zorundadır. Bununlabirlikte belirtilmelidir ki, belirli bir davaya ilişkin olarak delillerideğerlendirme ve gösterilmek istenen delilin davayla ilgili olup olmadığınakarar verme yetkisi esasen derece mahkemelerine aittir (Yüksel Hançer, B. No: 2013/2116,23/1/2014, § 19).
44.Bir kararda tam olarak hangi unsurların bulunması gerektiğidavanın niteliğine ve koşullarına bağlıdır. Bununla birlikte yargılamasırasında açık ve somut biçimde öne sürülen iddia ve savunmaların davanınsonucuna etkili olması, başka bir deyişle davanın sonucunu değiştirebileceknitelikte bulunması hâlinde davayla doğrudan ilgili olan bu hususlaramahkemelerce makul bir gerekçe ile yanıt verilmesi gerekir (Sencer Başat ve diğerleri, § 35).
45. AİHM'e göre mahkemeler ve yargı mercileri verdiklerikararlarda yeterli gerekçe göstermelidirler. Gerekçe gösterme yükümlülüğününkapsamı, kararın niteliğine göre değişir ve davaya konu olayın içinde bulunduğuşartlar ışığında değerlendirilerek belirlenir (MustafaKahraman B. No: 2014/2388, 4/11/2014, § 36).
46. Somut olayda, başvurucuların maliki oldukları taşınmaz içinkamulaştırma kararı alınması ancak kamulaştırma bedeli noktasında taraflararasında anlaşma sağlanamaması üzerine açılan kamulaştırma bedelinin tespiti vetescil davası söz konusudur. Dava kapsamında çözümlenmesi gereken temel mesele2942 sayılı Kanun'da ayrıntılı olarak açıklanan usuller (bkz. §§29,30)uygulanarak dava konusu taşınmazın kamulaştırmaya esas değerinin tespitedilmesi hususudur.
47. Başvuruya konu davada İlk Derece Mahkemesinin dava konusutaşınmazın kamulaştırmaya esas değerini tespit edebilmek için resmî kurumlardanayrıntılı olarak bilgi topladığı, tayin ettiği bilirkişiler ile keşifgerçekleştirdiği ve bilirkişi raporu hazırlattığı, sunulan raporda hesaplananbedelin Kıymet Takdir Komisyonunca hesaplanan bedelden bariz farklı olduğunungörülmesi ve rapora her iki tarafın da itirazetmesi üzerine yeniden tayin ettiği farklı bilirkişiler ile tekrar keşifyaparak ikinci bilirkişi raporunu hazırlattığı, bu raporda hesaplanan bedeliise uygun bularak hükme esas aldığı görülmektedir (bkz. §§ 10-13, 16-19,22).
48. Başvurucuların ise bu süreçte öncelikle yargılamanın ilkduruşmasında "emsallerimiz" konuludilekçeleri ile Eskişehir ili Merkez Orta Mahallesi'nde yer alan taşınmazlarınaçok yakın olduklarını belirttikleri Eskişehir ili Merkez Şarkiye Mahallesi'ndebulunan iki adet taşınmazın yaklaşık sekiz sene önce kamulaştırmaya konuolduğunu belirterek bu taşınmazlar için açılan kamulaştırma bedelinin tespitidavalarında ortaya konan metrekare/fiyat değerinin görülmekte olan davanıntarihi olan 2013 yılına güncellenerek uygulanmasını, kısacası dilekçelerindebelirttikleri taşınmazların bedel tespiti yönünden emsal olarak alınmasınıistedikleri, İlk Derece Mahkemesince bu taleplerine herhangi bir cevapverilmemesi nedeniyle de ilerleyen safhalarda bu taleplerini her bilirkişi raporundansonra tekrarladıkları görülmektedir (bkz. §§ 9, 15, 21).
49. Bu durumda İlk Derece Mahkemesinin Yargıtay denetiminden degeçerek kesinleşen 19/7/2013 tarihli hükmü ile belirlenen kamulaştırmabedelinin tespitinde izlenen yöntemin ortaya konulması önem arz etmektedir.
50. İlk Derece Mahkemesinin kesinleşen 19/7/2013 tarihli hükmünedayanak olduğu anlaşılan 20/6/2013 tarihli bilirkişi raporunda, uyuşmazlıkkonusu Eskişehir ili Merkez Orta Mahallesi'nde bulunan taşınmazın kamulaştırmabedelinin tespiti için taşınmazın değerini belirleyecek etmenlerin başlıklarhâlinde incelendiği, bu incelemeye dava dosyasında bulunan, Tapu SicilMüdürlüğünce gönderilen ve resen tespit edilen emsal olabilecek, yedi tanesiEskişehir ili Merkez Orta Mahallesi'nde, bir tanesi Eskişehir ili Merkez Akarbaşı Mahallesi'nde ve bir tanesi de Eskişehir iliMerkez Güllük Mahallesi'nde bulunan toplam dokuz adet taşınmazın satışlarınagöre bedellerinin de dâhil edildiği, bilirkişilerce yapılan değerlendirmesonucu emsal olabileceği düşünülerek incelemeye alınan dokuz adet taşınmazdanOrta Mahallesi'nde bulunan yedi taşınmazın satışları sırasında beyan edilendeğerlerinin gerçeği yansıtmadığı kanaatine varılması üzerine uyuşmazlık konusutaşınmazın bulunduğu Orta Mahallesi dışında kalan Akarbaşıve Güllük Mahallelerinde bulunan taşınmazların emsal olarak alınabileceğisonucuna ulaşılmış; bu taşınmazlardan yararlanılarak hesaplanan metrekaredeğerleri ile birlikte bedeli etkileyebilecek diğer etmenler de dikkatealınarak kamulaştırma bedeli hesabının yapıldığı anlaşılmıştır. Dolayısıylauyuşmazlık konusu Orta Mahallesi'nde bulunan taşınmaz için kamulaştırma bedelihesaplanırken Akarbaşı ve Güllük Mahallelerinde yeralan taşınmazların metrekare değerlerinin esas alındığı görülmüştür.
51. Bu durumda başvurucuların davanın 14/2/2013 tarihli ilkduruşmasında Mahkemeye sundukları "emsallerimiz" konulu dilekçelerinde, taşınmazlarınındeğer tespiti için emsal gösterdikleri Şarkiye Mahallesi'nde bulunan vetaşınmazlarına çok yakın olduklarını belirttikleri (bkz. § 9), ayrıca ilkbilirkişi raporuna sundukları itiraz dilekçelerinde de (bkz. § 15) kenditaşınmazları ile aynı usulde kamulaştırılmış olduklarını ileri sürdükleri veemsal olarak değerlendirilmesini açıkça talep ettikleri taşınmazların emsalolarak kabul edilip edilemeyeceği hususunun yargılama makamlarıncadeğerlendirilmesi gerekliliğinin önem arz ettiği anlaşılmaktadır.
52. Ayrıca temyiz ve karar düzeltme aşamalarında da tekrarlanan(bkz. §§ 23, 25) davanın sonucunu etkileyebilecek bu hususa yönelik herhangibir değerlendirmenin kanun yolu incelemesinde de yapılmadığı görülmekte,dolayısıyla başvurucuların gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği sonucunavarılmaktadır.
53. Açıklanan nedenlerle başvurucular tarafından açıkça ilerisürülen ve yargılamanın sonucunu etkileyebilecek nitelikteki esaslı hususlarınİlk Derece Mahkemesi ve Yargıtay kararlarında tartışılmamasından dolayıbaşvurucuların gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine karar verilmesigerekir.
54. Öte yandan başvurucuların bireysel başvuru konusu yaptıklarıyargılama neticesinde tespit edilen bedelin uyuşmazlık konusu taşınmazın gerçekdeğerini yansıtmadığı, bu nedenle mülkiyet haklarının ve eşitlik ilkesininihlal edildiği şikâyetlerinin, söz konusu yargılama sürecine yönelik gerekçelikarar hakkının ihlal edildiği sonucuna varıldığından bu aşamada incelenmesinegerek görülmemiştir.
3. 6216 Sayılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden
55. 6216 sayılı Kanun’un 50. maddesinin (1) ve (2) numaralıfıkraları şöyledir:
“(1) Esas inceleme sonunda, başvurucununhakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararıverilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılmasıgerekenlere hükmedilir…
(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararındankaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılamayapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasındahukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veyagenel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılamayapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığıihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden kararverir.”
56.Başvurucular, adil yargılanma ve mülkiyet hakları ile eşitlik ilkesinin ihlaledildiğini ileri sürmüşler; ihlalin tespiti ile yeniden yargılama yapılmasınakarar verilmesini, ayrıca lehlerine 200.000 TL tazminata hükmedilmesini talepetmişlerdir.
57.Gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği sonucuna ulaşılmıştır.
58. Gerekçeli karar hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadankaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunduğundankararın bir örneğinin yeniden yargılama yapılmak üzere Eskişehir 2. AsliyeHukuk Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.
59. Verilen ihlal kararı gözönünealındığında başvurucuların tazminat taleplerinin reddine karar verilmesigerekir.
60. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 206,10 TL harç ve 1.800TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 2.006,10 TL yargılama giderininbaşvuruculara müştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianınKABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan gerekçelikarar hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Kararın bir örneğinin gerekçeli karar hakkının ihlalininsonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzereEskişehir 2. Asliye Hukuk Mahkemesine GÖNDERİLMESİNE,
D. Başvurucular tarafından yapılan 206,10 TL harç ve 1.800 TLvekâlet ücretinden oluşan toplam 2.006,10 TL yargılama giderinin başvurucularaMÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,
E. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucunun MaliyeBakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemedegecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadargeçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
F. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE12/1/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.